Aktualności

Poniedziałek, 6 grudnia 2021 roku

Wady oświadczenia woli

Wada oświadczenia woli to określona przez kodeks cywilny nieprawidłowość związana ze składaniem oświadczenia woli. Może wywołać różne skutki. Wady oświadczenia woli dotyczą istotnych okoliczności, które jednak różnią się pomiędzy sobą znacznie. 

Brak świadomości lub swobody

Nieważne jest oświadczenie woli, które zostało złożone przez osobę znajdującą się w stanie, który z jakichkolwiek powodów wyłączał świadome albo swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli. Brak świadomości lub swobody zachodzi, gdy osoba składająca oświadczenie nie rozumie swojego postępowania i przez to nie zdaje sobie sprawy z jego skutków albo nie może podjąć działania swobodnie. Jako przykład takiego stanu najczęściej wskazuje się chorobę psychiczną, uzależnioną od alkoholu czy cierpiącą na demencję. 

Pozorność

Kolejną z wad oświadczenia woli jest pozorność. Jest to sytuacja, w której jedna strona składa drugiej, za jej zgodą, oświadczenie dla pozoru, to znaczy bez zamiaru dokonania czynności prawnej lub z zamiarem wywołania innych skutków niż te określone w oświadczeniu. Przykładem pozorności może być zawarcie umowy bezpłatnego użyczenia lokalu w celu ukrycia odpłatnego najmu i uniknięcia płacenia podatków. Skutkiem dokonania pozornej czynności prawnej jest jej nieważność bezwzględna (czynność nie wywołuje skutków z mocy prawa). 

Błąd 

Błąd to mylne wyobrażenie bądź niewiedza o rzeczywistym stanie rzeczy. Błąd musi dotyczyć czynności prawnej, a także być istotny (czyli być rzeczywisty i mieć odpowiednio wysoką wagę – nie można powoływać się na błąd, jeśli nie miał on wysokiego znaczenia i nie był kluczowy przy dokonywaniu czynności prawnej). Istotność odnosi się nie tylko do subiektywnych odczuć składającego, ale również obiektywnych przesłanek, uwzględniających typowego przedstawiciela społeczeństwa. Jako przykład błędu można podać sytuację, w której przyjęto spadek tylko ze względu na przeświadczenie, że zmarły nie miał długów (mimo podjęcia znaczących starań ustalenia ich istnienia) – lekkomyślność wyłącza prawo powoływania się na błąd. Od skutków błędu można się uchylić składając oświadczenie w tym przedmiocie (zachodzi nieważność względna). 

Podstęp 

Podstęp uznawany jest za kwalifikowany błąd. Również w tym przypadku druga strona czynności ma błędne przeświadczenie o rzeczywistym stanie rzeczy. W tej sytuacji składający oświadczenie woli świadomie wprowadza w błąd. Dla odróżnienia obu wad kluczowy jest więc stan wiedzy oświadczającego. W tym przypadku błąd nie musi być istotny (nie musi być jedyną podstawą dokonania określonej czynności i nie musi być dla jej istnienia kluczowy), ponieważ druga strona miała pełną wiedzę na temat rzeczywistej sytuacji.  Czynność prawna dokonana na skutek podstępu jest – tak jak w przypadku błędu – względnie nieważna. 

Groźba

Groźba to wada oświadczenia woli, w przypadku której oświadczenie zostało złożone ze względu na okoliczność, w której składający mógł się obawiać, że jemu samemu lub innej osobie grozi niebezpieczeństwo (osobiste lub majątkowe). Istotne jest nie tylko własne przeświadczenie, ale również obiektywne prawdopodobieństwo spełnienia groźby.