Pani Ania jest  samotną matką czwórki dzieci w wieku 0,3 miesiące, 2 lata, 10 lat, 12 lat. Dwoje starszych dzieci pani Ania posiada ze związku małżeńskiego a dwoje najmłodszych z byłego związku partnerskiego. Partner pani Ani prowadził jednoosobową działalność gospodarczą, osiągając duże dochody. Po doznanym wypadku w pracy opuścił rodzinę i przestał partycypować w jej kosztach.  Pani Ania jest rozwiedziona i posiada wyrok alimentacyjny na starsze dzieci w wysokości 900 zł miesięcznie na każde dziecko, natomiast na młodsze dzieci pani Ania nie ma zasądzonych alimentów.  Dodatkowo dziecko 2 letnie ma orzeczoną niepełnosprawność. Od dwóch miesięcy były małżonek pani Ani nie płaci alimentów.  Od chwili odejścia partnera, pani Ania uzyskiwała przez trzy miesiące pomoc finansową od rodziców. Obecnie kobieta nie posiada żadnego dochodu. Pani Ania chciałaby się dowiedzieć jakie przysługują jej zasiłki i czy może otrzymać od Państwa jakieś dodatkowe wsparcie finansowe.

1. Zasiłki rodzinne

Doradca wyjaśnił pani Ani , że zgodnie z Art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) określającymi przesłanki wyłączające prawo do zasiłku rodzinnego, zasiłek rodzinny nie przysługuje osobie samotnie wychowującej dziecko, jeżeli świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka nie zostało ustalone na podstawie tytułu wykonawczego wydanego lub zatwierdzonego przez sąd.  Zatem zgodnie z tym przepisem nie posiadając wyroku alimentacyjnego na dwoje młodszych dzieci, pani Ania nie może otrzymać zasiłku rodzinnego na dwoje młodszych dzieci. W przypadku dwójki starszych dzieci może te zasiłki otrzymać. 

Zgodnie z  rozporządzeniem w sprawie wysokości dochodu i świadczeń (Dz. U. z 2018 r. poz. 1497) –,  zasiłek rodzinny w 2026 r. przysługuje na zasadach określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, o ile dochód netto na osobę nie przekracza 674 zł (764 zł, gdy w rodzinie jest dziecko z niepełnosprawnością).  Zasiłek przysługuje dziecku do 18 roku życia, a jeśli kontynuuje naukę do 21 lat  lub do 24 lat dla kontynuujących naukę z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Wniosek  o wypłatę zasiłku rodzinnego pani Ania musi składać co roku na odpowiednim jednym wniosku dla wszystkich dzieci w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania dzieci (albo w ośrodku pomocy społecznej lub w innej jednostce organizacyjnej gminy, jeżeli to właśnie im przekazana została realizacja świadczeń rodzinnych w danej gminie).

Wniosek taki można złożyć zarówno w formie papierowej, podczas osobistej wizyty w urzędzie, jak i elektronicznie za pośrednictwem serwisu empatia.mpips.gov.pl.

W okresie od 1 listopada 2025 r. do 31 października 2026 r. kwota zasiłku rodzinnego wynosić będzie:

1. Zasiłek na dziecko w wieku od urodzenia do ukończenia 5 lat – 95 zł miesięcznie,
2. Zasiłek na dziecko w wieku powyżej 5 lat do ukończenia 18 lat – 124 zł miesięcznie,
3. Zasiłek na dziecko w wieku powyżej 18 lat do ukończenia 24 lat – 135 zł miesięcznie.

Dodatkowo udzielono informacji pani Annie, że rodzic / opiekun prawny może wnioskować również o przyznanie tzw. dodatków do zasiłków rodzinnych. Od 1 listopada wynosić one będą:

1. Dodatek z tytułu urodzenia się dziecka – 1000 zł (wypłacany jednorazowo),
2. Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka – 193 zł miesięcznie na dziecko, nie więcej jednak niż 386 zł na wszystkie dzieci. W przypadku dziecka z niepełnosprawnością kwotę dodatku zwiększa się o 80 zł na dziecko, nie więcej jednak niż o 160 zł na wszystkie dzieci,
3. Dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej – 95 zł na dziecko miesięcznie,
4. Dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego – 90 zł miesięcznie na dziecko do 5 roku życia oraz 110 zł miesięcznie na dziecko pomiędzy 5 a 24 rokiem życia,
5. Dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego – 100 zł na dziecko, raz w roku szkolnym.

Z wymienionych wyżej dodatków pani Annie będzie przysługiwał dodatek jednorazowy z tytułu urodzenia dziecka, dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego.

2. Świadczenia opiekuńcze

Pani Annie będzie przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne wypłacane w wysokości 3 386 zł miesięcznie albo zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215 zł miesięcznie.

Świadczenie pielęgnacyjne ,  przysługuje osobom opiekującym się dzieckiem z niepełnosprawnością do 18 lat (lub w określonych przypadkach do 24/25 lat). Warunkiem otrzymania tego świadczenia jest rezygnacja rodzica/opiekuna z  zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad taką osobą i niepodejmowanie zatrudnienia.

Zasiłek pielęgnacyjny wypłacany jest na pokrycie kosztów opieki dla niepełnosprawnego dziecka, osoby niepełnosprawnej powyżej 16 roku życia z istotnym stopniem niepełnosprawności.

Uwaga: Nie można pobierać jednocześnie specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego. Należy wybrać korzystniejsze. Świadczenia te nie przysługują także, jeżeli osoba wymagająca opieki przebywa w placówce zapewniającej całodobową opiekę (np. domu pomocy społecznej) przez więcej niż 5 dni w tygodniu.

3. Świadczenia rodzicielskie

W 2026 roku pani Ani będzie przysługiwało świadczenie rodzicielskie tzw. „kosiniakowe”, które wynosi 1000 zł netto miesięcznie i jest ono wypłacane przez 52-71 tygodni osobom nieuprawnionym do zasiłku macierzyńskiego (studenci, bezrobotni, umowy cywilnoprawne). Świadczenie jest wolne od podatku. Przy jego otrzymaniu  nie obowiązuje kryterium dochodowe, a od 2025 r. przepisy chronią także dzieci urodzone przed terminem tzw. wcześniaki.

Warunkiem jego otrzymania jest złożenie w ciągu 3 miesięcy od urodzenia się dziecka odpowiedniego wniosku.

4. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego

Doradca poradził pani Annie aby wystąpiła z pozwem do Sądu o ustalenie wysokości świadczeń alimentacyjnych na dwójkę młodszych dzieci, co jest podstawą do otrzymania świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego. 

W przypadku dwójki starszych dzieci, pani Ania może wystąpić z wnioskiem do Funduszu  o wypłatę alimentów zasądzonych wyrokiem sądowym.

W 2026 roku kwota świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego wynosi maksymalnie 1000 zł miesięcznie, zatem pani Ania na dwójkę starszych dzieci powinna otrzymać 1800 zł.  Przy wypłacie tego świadczenia obowiązuje kryterium dochodowe, które od 1 października 2026 r. będzie wynosiło do 1665 zł netto na osobę w rodzinie zaś aktualnie wynosi 1209 zł netto na osobę w rodzinie. Wnioski na nowy okres 2025/2026 składamy od lipca 2025 r. Okres świadczeniowy 2025/26 trwa od 1 października 2025 r. do 30 września 2026 r.

Wnioski można składać elektronicznie poprzez PUE ZUS, ePUAP lub bankowość elektroniczną Gov.pl. od 1 lipca 2025, papierowo od 1 sierpnia 2025.

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dot. świadczenia pielęgnacyjnego) 

Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym.

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm.). 

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 323 ze zm.).

Rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 6 lipca 2023 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych.

Autorka: Elżbieta Szczepaniak

Pan Roman mieszka wraz z żoną i dwójką dzieci w mieszkaniu komunalnym. Najemcą lokalu była matka pana Romana, która zmarła miesiąc temu w Domu Pomocy Społecznej. Matka chorowała na Alzheimera i rodzina pana Romana nie była w stanie zapewnić jej profesjonalnej opieki. Żona pana Romana nie pracuje, dotychczas zajmowała się wychowywaniem dzieci będących w wieku 16 i 17 lat. Pan Roman pracuje na dwóch etatach. Dochód rodziny to zarobki pana Romana w wysokości 8 000 zł brutto plus 1600 zł na dzieci. Pan Roman, po śmierci matki dowiedział się, że zaległości w czynszu za mieszkanie przekraczają okres 10 miesięcy. Aktualne zadłużenie wynosi 15 0000 zł. Po śmierci matki Zarządca lokalu podwyższył czynsz wskazując jako powód bezumowne korzystanie z lokalu. Dopiero po otrzymaniu podwyżki za lokal Pan Roman dowiedział się, że  najem z matką został wypowiedziany a ponieważ pan Roman nie mieszkał z matką do chwili jej śmierci, korzysta z lokalu bezumownie.

Zaległości w płaceniu czynszu

Doradca wskazał  panu Romanowi, że zaległości za zwłokę w zapłacie  czynszu reguluje art. 11 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (t.j.: Dz.U. z 2023 r. poz. 725). art. 587 kodeksu cywilnego. Oznacza to, że jeśli zwłoka z zapłatą czynszu przekracza okres trzech miesięcy daje to prawo właścicielowi mieszkania do wypowiedzenia mu umowy najmu. Należy zaznaczyć, że w tym przypadku ważne jest  skuteczne doręczenie wypowiedzenia tej umowy.

Doradca poradził panu Romanowi uregulować zaległości czynszowe. W tym celu pan Roman może zawrzeć z gminą porozumienie, określające sposób uregulowania zaległości czynszowych. 

Bezumowne korzystanie z lokalu

Bezumowne korzystanie z lokalu reguluje art. 18 ustawy z dnia 21 czerwca 2021 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy  oraz art. 224-225 kodeksu cywilnego (korzystanie w złej wierze), to oznacza zamieszkiwanie w nieruchomości bez ważnej umowy tj. umowy najmu lokalu, którą właściciel lokalu – Urząd Dzielnicy wypowiedział najemcy. Za bezumowne korzystanie z takiego lokalu jego właściciel ma prawo do żądania odszkodowania zazwyczaj w wysokości rynkowego czynszu oraz do wszczęcia postępowania eksmisyjnego.  Osoba zajmująca lokal bez tytułu prawnego jest zobowiązana płacić comiesięczne odszkodowanie ustalone przez właściciela aż do momentu jego opuszczenia. Urząd uznał, że ponieważ matka pana Romana zmarła w DPS, nie wstąpił on w stosunek najmu z art. 691 kc. Stąd przyczyna podwyższenia czynszu za lokal.

Skutkami bezumownego korzystania z lokalu jest eksmisja i przymusowa egzekucja.

Eksmisja z prawem do lokalu socjalnego

W przypadku bezumownego korzystania z lokalu, właściciel lokalu może skierować do sądu pozew o eksmisję. O eksmisji z mieszkania orzeka Sąd, który bada sytuację materialną i rodzinną osoby eksmitowanej lub osób eksmitowanych. Sąd również wydaje nakaz opróżnienie lokalu i bada czy eksmitowanym przysługuje prawo do lokalu socjalnego. Jeśli takie prawo zostanie przyznane komornik wstrzymuje wykonanie eksmisji do czasu, aż gmina wskaże lokal socjalny.

Jednak nie każdemu przysługuje prawo do lokalu socjalnego, są to głównie osoby stosujące przemoc w rodzinie, rażąco naruszające porządek domowy lub powodujący umyślne niszczenie mieszkania.

Prawo do lokalu socjalnego mają głównie osoby obłożnie chore, małoletni, niepełnosprawni, kobiety w ciąży, ubezwłasnowolnieni oraz osoby spełniające kryteria z pomocy społecznej.

Prawne aspekty eksmisji zostały uregulowane w art. 14 ustawy o ochronie praw lokatorów.

Należy zaznaczyć, że eksmisja jest niedozwolona od 1 listopada do 31 marca, co oznacza że lokatora nie można wyrzucić na bruk bez zapewnienia mu lokalu socjalnego. Jest to tzw. „okres ochronny”. Procedura ta chroni przed nagłą utratą dachu nad głową, a obowiązek zapewnienia lokalu ciąży na gminie właściwej dla miejsca położenia zajmowanego lokalu. 

Ustalenie istnienia stosunku najmu

Pan Roman zamieszkiwał w lokalu z matką od 42 lat. Fakt, że matka zmarła w Domu Pomocy Społecznej, w którym przebywała krótko przed śmiercią, nie powinien wykluczyć prawa pana Romana do uzyskania tytułu najmu do lokalu. 

Doradca poradził panu Romanowi złożyć pozew do sądu o ustalenie istnienia stosunku najmu na podstawie art. 691 par. 2 kc.. 

Ciężar dowodu (udowodnienia wspólnego zamieszkiwania z matką) w sprawach sądowych przeciwko gminie spoczywa na osobie ubiegającej się o prawo do lokalu. 

Postępowanie o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu:

1. postępowanie inicjuje złożenie pozwu o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu;
2. sądem właściwym jest sąd rejonowy (według miejsca zamieszkania/siedziby wynajmującego lub według miejsca położenia nieruchomości);
3. opłata stała od pozwu wynosi 200 zł;
4. należy wykazać interes prawny w żądaniu ustalenia wstąpienia w stosunek najmu;
5. należy wykazać zaistnienie przesłanek do ustalenia wstąpienia w stosunek najmu: stałe zamieszkiwanie ze zmarłym najemcą do czasu jego śmierci – wykazanie, że lokal zajmowany wspólnie z najemcą stanowił i stanowi nadal centrum spraw życiowych osoby żądającej ustalenia, np. prowadzenie gospodarstwa domowego, wychowywanie dzieci itd.). Stałego zamieszkiwania nie można mylić z zameldowaniem! Gmina bada te okoliczności przeprowadzając w tym celu wywiad środowiskowy. Jeżeli z oświadczeń sąsiadów zmarłego najemcy wynikną sprzeczności, tj. nie będzie z nich wynikało, że takie mieszkanie dla osoby ubiegającej się o kontynuację najmu stanowiło centrum interesów życiowych, to gmina może odrzucić wniosek bliskich zmarłego o wstąpienie w stosunek najmu.

Roszczenie o wstąpienie w stosunek najmu nie ulega przedawnieniu.

Podstawa prawna:
Kodeks cywilny
Ustawa z dnia 21 czerwca 2021 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy

Autorka: Elżbieta Szczepaniak