Pan Krzysztof jest osobą z niepełnosprawnością w stopniu znacznym. Sytuacja zdrowotna pana Krzysztofa wymagała wielu zabiegów rehabilitacyjnych. Pan Krzysztof korzystał z usług fizjoterapeuty komercyjnie. Z tego powodu zaciągał zobowiązania pobierając tzw. chwilówki. Wpadł w spiralę zadłużenia. W pewnym momencie pan Krzysztof zorientował się, że nie jest już w stanie spłacać swoich długów. Pan Krzysztof dostał zawiadomienie od komornika sądowego o wszczęciu egzekucji komorniczej. Pan Krzysztof dowiedział się, że istnieje możliwość ogłoszenia upadłości konsumenckiej. Pan Krzysztof zgłosił się do doradcy obywatelskiego o pomoc w przeprowadzeniu procesu upadłości konsumenckiej. 

1. Jak  dochodzi do egzekucji komorniczej osoby zadłużonej.

Wierzyciel, którego roszczenie jest uzasadnione i nie zostało spełnione przez dłużnika tzn. dłużnik zalega z zapłatą wierzycielowi należnej mu kwoty – wezwie dłużnika na piśmie do zapłaty zadłużenia. Jest to etap przedsądowy dochodzenia roszczenia.

Brak uregulowania zaległości przez dłużnika, pomimo wezwania do zapłaty, skutkuje kolejnym krokiem wierzyciela – pozwem o zapłatę do sądu. Dłużnik otrzymuje w tej sprawie korespondencję z sądu. Dłużnik może udzielić odpowiedzi na pozew o zapłatę i przedstawić swoje stanowisko w sprawie oraz dowody, które potwierdzają to stanowisko.

Jeżeli roszczenie wierzyciela jest uzasadnione sąd wyda nakaz zapłaty. W postępowaniu tzw. upominawczym dłużnik ma możliwość złożyć do sądu w ciągu 14 dni sprzeciw od nakazu zapłaty. Jeśli sąd odrzuci sprzeciw, nakaz zapłaty staje się prawomocny i od tej chwili wierzyciel ma prawo egzekwować roszczenie przez komornika.

Komornik działa na podstawie Ustawy o komornikach sądowych. Komornik jest funkcjonariuszem publicznym działającym przy sądzie rejonowym i podlega nadzorowi sądu oraz nadzorowi prezesa sądu rejonowego, przy którym działa.

Egzekucja komornicza jest również ograniczona przepisami prawa. Egzekucja odbywa się z majątku dłużnika: wynagrodzenia za pracę, nieruchomości, ruchomości, środków zgromadzonych na rachunkach bankowych.

Zgodnie z Kodeksem Pracy wolna od egzekucji jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości minimalnego wynagrodzenia. W 2026 roku minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 4 806 zł brutto, 3 605 zł netto.

Egzekucja z wynagrodzenia za pracę nie jest tym samym, co egzekucja z konta bankowego. Egzekucja z konta bankowego odbywa się równolegle, to znaczy na konto bankowe dłużnika trafia kwota wynagrodzenia lub emerytury (renty) pomniejszona o już wyegzekwowaną kwotę. Wszystkie środki wpływające co miesiąc na konto bankowe dłużnika zgodnie z Prawem bankowym również podlegają zajęciu komorniczemu. Kwota wolna od zajęcia na koncie bankowym dłużnika jest równa 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę w danym roku.

Z kolei zgodnie z ustawą o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, komornik może zająć także do 25 % świadczenia emerytalnego brutto oraz świadczenia rentowego.

Jeśli dłużnik pracuje na umowę zlecenie lub dzieło, komornik ma prawo zająć całość wynagrodzenia, chyba że wynagrodzenie z tego tytułu jest świadczeniem powtarzającym się (czyli dłużnik otrzymuje je np. co miesiąc) Jeśli wynagrodzenie z umowy zlecenie stanowi jedyne źródło dochodu dłużnika zapewniające utrzymanie – zgodnie z art. 833 §2 [1] Kodeksu postępowania cywilnego, do ochrony tego wynagrodzenia mają zastosowanie przepisy Kodeksu pracy. Dłużnik, który znajduje się w takiej sytuacji powinien niezwłocznie poinformować komornika na piśmie, Iż wynagrodzenie, które otrzymuje z tytułu umowy zlecenia/umowy o dzieło jest jego jedynym źródłem utrzymania.

Na czynności komornika przysługuje skarga do sądu rejonowego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Art.  767 kpc [Skarga na czynności komornika]

Dotyczy to także zaniechania przez komornika dokonania czynności. Skargę rozpoznaje sąd właściwy ze względu na siedzibę kancelarii komornika.

Skargę może złożyć strona lub inna osoba, której prawa zostały przez czynności lub zaniechanie komornika naruszone bądź zagrożone.

Skargę wnosi się w terminie tygodniowym od dnia dokonania czynności, gdy strona lub osoba, której prawo zostało przez czynność komornika naruszone bądź zagrożone, była przy czynności obecna lub była o jej terminie zawiadomiona; w innych przypadkach – od dnia zawiadomienia o dokonaniu czynności strony lub osoby, której prawo zostało przez czynność komornika naruszone bądź zagrożone, a w braku zawiadomienia – od dnia powzięcia wiadomości przez skarżącego o dokonanej czynności. Skargę na zaniechanie przez komornika dokonania czynności wnosi się w terminie tygodniowym od dnia, w którym skarżący dowiedział się, że czynność miała być dokonana.

Skargę wnosi się do komornika, który dokonał zaskarżonej czynności lub zaniechał jej dokonania. Komornik w terminie trzech dni od dnia otrzymania skargi sporządza uzasadnienie zaskarżonej czynności, o ile nie zostało ono sporządzone wcześniej, albo przyczyn jej zaniechania i przekazuje je wraz ze skargą i aktami sprawy do właściwego sądu, chyba że skargę w całości uwzględnia. O uwzględnieniu skargi komornik zawiadamia skarżącego oraz zainteresowanych, których uwzględnienie skargi dotyczy.

2. Niewypłacalność dłużnika stanowi podstawę do ogłoszenia upadłości konsumenckiej. Zgodnie  definicją Ustawy Prawo upadłościowe: dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań  przekracza trzy miesiące.

Zgodnie z Ustawą Wniosek o ogłoszenie upadłości powinien zawierać:

1) imię i nazwisko, miejsce zamieszkania, adres oraz numer PESEL dłużnika, a jeżeli dłużnik nie posiada numeru PESEL – inne dane umożliwiające jego jednoznaczną identyfikację;

1a) NIP dłużnika, jeżeli dłużnik miał taki numer w ciągu ostatnich dziesięciu lat przed dniem złożenia wniosku;

2) wskazanie miejsc, w których znajduje się majątek dłużnika;

3)wskazanie okoliczności, które uzasadniają wniosek i ich uprawdopodobnienie;

4) aktualny i zupełny wykaz majątku z szacunkową wyceną jego składników;

5) spis wierzycieli z podaniem ich adresów i wysokości wierzytelności każdego z nich oraz terminów zapłaty;

6) spis wierzytelności spornych z zaznaczeniem zakresu w jakim dłużnik kwestionuje istnienie wierzytelności; wskazanie wierzytelności w spisie wierzytelności spornych nie stanowi jej uznania;

7) listę zabezpieczeń ustanowionych na majątku dłużnika wraz z datami ich ustanowienia, w szczególności hipotek, zastawów i zastawów rejestrowych;

8) informację o osiągniętych przychodach oraz o kosztach poniesionych na swoje utrzymanie oraz osób pozostających na utrzymaniu dłużnika, w ostatnich sześciu miesiącach przed dniem złożenia wniosku;

9) informację o czynnościach prawnych dokonanych przez dłużnika w ostatnich dwunastu miesiącach przed dniem złożenia wniosku, których przedmiotem były nieruchomości, akcje lub udziały w spółkach;

10) informację o czynnościach prawnych dokonanych przez dłużnika w ostatnich dwunastu miesiącach przed dniem złożenia wniosku, których przedmiotem były ruchomości, wierzytelności lub inne prawa, których wartość przekracza 10 000 zł;

11) oświadczenie o prawdziwości danych zawartych we wniosku.

Wniosek o upadłość można złożyć w formie papierowej do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania osoby zadłużonej, wydział do spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych.

Formularz wniosku jest dostępny m.in. na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości pod adresem strony:

 Ministerstwo Sprawiedliwości

• Załatw sprawę 
• Pobierz formularz lub informację 
• Poradnik i formularze dotyczące upadłości konsumenckiej – „konsumenci” (do stosowania od 24 marca 2020 r.) 

Wniosek o upadłość można złożyć również elektronicznie na profilu Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ). KRZ jest to system teleinformatyczny obsługujący postępowanie sądowe w upadłości konsumenckiej osób fizycznych. Po ogłoszeniu upadłości przewidziany jest tylko elektroniczny obieg korespondencji między sądem a dłużnikiem. 

W celu założenia konta w KRZ trzeba mieć dostęp do Internetu.

Można to uczynić na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości

Wnioskodawca przystępując do procedury upadłości powinien uzasadnić, że długi nie powstały w wyniku umyślnego działania. Należy ustalić listę wierzycieli i aktualny stan zadłużenia oraz od kiedy są zaległości w spłatach. Celem procedury jest maksymalne zaspokojenie wierzycieli i oddłużenie dłużnika.

3. Rola i zadania syndyka.

Sąd wydaje Postanowienie o ogłoszeniu upadłości dłużnika i powołuje syndyka, o czym powiadamia  na piśmie upadłego.

Syndyk obejmuje pieczę nad dochodami i ewentualnym majątkiem dłużnika, a także nad korespondencją urzędową osoby. Cały majątek dłużnika wchodzi w skład tzw. masy upadłości jest przeznaczony na spłatę wierzycieli. 

Z chwilą powzięcia wiadomości o ogłoszeniu upadłości, banki, w których upadły posiada rachunki bankowe blokują dostęp do rzeczonych rachunków. Powyższe jest podyktowane tym, że od dnia ogłoszenia upadłości (tj. od godz. 0.00 daty postanowienia o ogłoszeniu upadłości) jedynym podmiotem uprawnionym do dysponowania majątkiem upadłego jest wyłącznie syndyk. W konsekwencji, dopóki syndyk nie wystosuje odpowiedniej dyspozycji, bank zablokuje wypłatę środków wpływających na rachunek bankowy m.in. wynagrodzenia za pracę. Kwota wynagrodzenia niepodlegająca zajęciu przez syndyka, która wpłynęła na zablokowany rachunek bankowy zostanie wydana niezwłocznie po jego zamknięciu i przekazaniu tej kwoty na rachunek bankowy prowadzony dla obsługi masy upadłości.

Syndyk zajmuje wynagrodzenie za pracę osoby upadłego, pozostawiając kwotę wolną od potrąceń. Wolna od potrąceń z umowy o pracę jest kwota wynagrodzenia w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zadaniem syndyka jest poinformowanie pracodawcy upadłego o ogłoszonej upadłości oraz wezwanie do dokonywania ustalonych potrąceń na wskazany rachunek bankowy. Środki zajmowane są przez syndyka co miesiąc. 

Upadły jest zobowiązany do informowania syndyka o każdej zaistniałej w trakcie postępowania upadłościowego zmianie sytuacji majątkowej i osobistej (upadły zobowiązany jest do informowania syndyka m. in. o zawarciu bądź rozwiązaniu związku małżeńskiego, nabyciu spadku, otrzymaniu darowizny itp.). Upadły zobowiązany jest do informowania syndyka o każdej zawartej umowie o pracę, zlecenie, umowie o dzieło oraz innej, z której wynika obowiązek świadczenia przez upadłego pracy w terminie 3 dni od zawarcia umowy. 

Syndyk sporządzi projekt planu spłaty. W projekcie planu spłaty zostanie m.in. wskazane, w jakiej kwocie i w jakich terminach upadły, po zakończeniu postępowania upadłościowego będzie zobowiązany spłacać swoich wierzycieli.

Po zakończeniu pracy syndyka, sąd może ogłosić upadłość z planem spłaty wierzycieli lub bez planu spłaty (są to podstawowe 2 warianty). Umorzenie zobowiązań bez planu spłaty dotyczy tylko osób trwale niezdolnych do pracy: niepełnosprawnych w stopniu znacznym, całkowicie niezdolnych do pracy posiadających orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Po ustaleniu planu spłaty syndyk odblokowuje rachunek bankowy upadłego. Osoba upadła spłaca raty dla wierzycieli samodzielnie, według ustalonego harmonogramu spłat.

Skarga na syndyka.

Skargę wnosi się do Syndyka za pośrednictwem Systemu KRZ w terminie siedmiu dni od dokonania zakwestionowanej czynności (gdy upadły był przy czynności obecny lub był o jej terminie zawiadomiony) lub powzięcia wiedzy o niej (w pozostałych przypadkach), a skargę na zaniechanie w terminie siedmiu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się, że czynność miała być dokonana.

Skarga podlega opłacie sądowej w wysokości 30 (trzydzieści) złotych.

Skarga powinna spełniać wymogi pisma procesowego oraz określać zaskarżoną czynność lub czynność, której zaniechano, jak również wniosek o zmianę, uchylenie lub dokonanie czynności, wraz z uzasadnieniem.

Syndyk może uwzględnić skargę, o czym informuje skarżącego, a jeżeli się z nią nie zgadza, przekazuje skargę wraz ze swoim stanowiskiem do rozpoznania sądowi upadłościowemu.

Skarga na czynność syndyka została uregulowana w art. 491^12a p.u. 

4. Obowiązki upadłego w okresie wykonania planu spłaty wierzycieli]

Art.  491¹⁸.  [Uprawnienia i obowiązki upadłego w okresie wykonania planu spłaty wierzycieli]

1. 

 W okresie wykonywania planu spłaty wierzycieli upadły nie może dokonywać czynności prawnych, dotyczących jego majątku, które mogłyby pogorszyć jego zdolność do wykonania planu spłaty wierzycieli.

2.

 W szczególnie uzasadnionych przypadkach sąd, na wniosek upadłego, może wyrazić zgodę na dokonanie albo zatwierdzić dokonanie czynności prawnej, o której mowa w ust. 1.

3. 

Upadły jest obowiązany składać sądowi corocznie, do końca kwietnia, sprawozdanie z wykonania planu spłaty wierzycieli za poprzedni rok kalendarzowy, w którym wykazuje osiągnięte przychody, spłacone kwoty oraz nabyte składniki majątkowe o wartości przekraczającej przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku za ostatni kwartał okresu sprawozdawczego, ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Do sprawozdania upadły dołącza kopię złożonego rocznego zeznania podatkowego.

W razie istotnej poprawy sytuacji majątkowej upadłego w okresie wykonywania planu spłaty wierzycieli, wynikającej z innych przyczyn niż zwiększenie się wynagrodzenia za pracę lub dochodów uzyskiwanych z osobiście wykonywanej przez upadłego działalności zarobkowej, każdy z wierzycieli oraz upadły może wystąpić z wnioskiem o zmianę planu spłaty wierzycieli. O zmianie planu spłaty wierzycieli sąd orzeka po wysłuchaniu upadłego i wierzycieli objętych planem spłaty wierzycieli. Na postanowienie przysługuje zażalenie.

Warunkowe umorzenie zobowiązań bez planu spłaty wierzycieli.

Jeżeli upadły jest niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat w ramach planu spłaty wierzycieli ale sytuacja ta nie ma charakteru trwałego, sąd umarza zobowiązania upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli pod warunkiem, że w terminie pięciu lat od dnia uprawomocnienia się postanowienia o warunkowym umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli, upadły ani żaden z wierzycieli nie złoży wniosku o ustalenie planu spłaty wierzycieli, na skutek którego sąd, uznając, że ustała niezdolność upadłego do dokonywania jakichkolwiek spłat w ramach planu spłaty wierzycieli, uchyli postanowienie o warunkowym umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli i ustali plan spłaty wierzycieli. 

W okresie pięciu lat od dnia uprawomocnienia się postanowienia o warunkowym umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli upadły nie może dokonywać czynności prawnych, dotyczących jego majątku, które mogłyby pogorszyć jego sytuację majątkową.

Upadły jest obowiązany składać sądowi corocznie, do końca kwietnia, sprawozdanie ze swojej sytuacji majątkowej i zawodowej za poprzedni rok kalendarzowy, w którym wykazuje osiągnięte przychody oraz nabyte składniki majątkowe o wartości przekraczającej przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku za ostatni kwartał okresu sprawozdawczego, ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, jak również swoje możliwości zarobkowe, wydatki potrzebne na swoje utrzymanie i osób pozostających na jego utrzymaniu, w tym potrzeby mieszkaniowe. Do sprawozdania upadły dołącza kopię złożonego rocznego zeznania podatkowego.

Jeżeli w ciągu 5 lat  ani upadły ani wierzyciele nie wystąpią z wnioskiem do sądu o ustalenie planu spłaty z powodu ustania przeszkody do dokonywania spłat, oraz sąd nie uchyli swojego postanowienia dotychczas warunkowe umorzenie stanie się umorzeniem ostatecznym. 

Upadły powinien złożyć wniosek do sądu o doręczenie prawomocnego Postanowienia o umorzeniu zobowiązań.

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe 
Ustawą z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych 

Autorka: Agnieszka Pożarowska