Autor: annapieslak

Jestem absolwentką Uniwersytetu Warszawskiego. Ukończyłam Wydział Prawa i Administracji. Posiadam dyplom MBA i blisko 40-letnie doświadczenie zawodowe. Obecnie świadczę nieodpłatne porady obywatelskie.

Czym jest okres ochronny przed emeryturą i kogo dotyczy?

14 sierpnia 2023

Pan Jan ma 62 lata. Od dziewięciu lat pracuje na umowę o pracę. Pracodawca zatrudnia 50 pracowników. Zwolnił 11 pracowników, z czego 6 osobom wypowiedział umowę o pracę, a 5 osób z inicjatywy pracodawcy podpisało rozwiązanie umowy za porozumieniem stron. Pan Jan znalazł się w grupie pracowników, którzy otrzymali wypowiedzenia w ramach zwolnień grupowych. Pan Jan pyta czy pracodawca nie złamał prawa gdyż obejmuje go okres ochronny przed emeryturą? 

Okres ochronny przed emeryturą (nazywany też po prostu ochroną przedemerytalną) ma na celu ochronę starszych osób przed zwolnieniem.

Zgodnie z art. 39 Kodeksu pracy „pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku”.

Przepisów tych nie stosuje się w razie uzyskania przez pracownika prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy lub w sytuacji ogłoszenia upadłości i likwidacji pracodawcy.

Wiele osób po ukończeniu 55. roku życia martwi się, że nie da rady utrzymać pracy aż do momentu przejścia na emeryturę. Sytuacja osób w wieku przedemerytalnym na rynku pracy jest bardzo trudna.

Zgodnie z Kodeksem pracy ochrona przedemerytalna zaczyna obowiązywać 4 lata przed osiągnięciem wieku emerytalnego, który obecnie dla kobiet wynosi 60 lat, a dla mężczyzn — 65.

Przed zwolnieniem chronione są zatem 56-letnie kobiety i 61-letni mężczyźni. W przypadku osób, które mają prawo do wcześniejszej emerytury, ochrona przedemerytalna zaczyna obowiązywać 4 lata przed osiągnięciem obniżonego wieku emerytalnego. Ponadto okres ochronny przed emeryturą dotyczy tylko osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony lub określony, jeśli okres zatrudnienia pozwoli osiągnąć wiek emerytalny (jeśli umowa na czas określony wygasa wcześniej, to ochrona przedemerytalna nie obowiązuje). 

Ważne!  Należy pamiętać, że warunkiem objęcia ochroną przed emeryturą jest również staż pracy — 20 lat w przypadku kobiet i 25 lat u mężczyzn.

Osoba powinna pracować tak długo, jak długo nie nabędzie praw emerytalnych. Niestety, nie oznacza to całkowitej ochrony. Jest kilka przypadków, kiedy pracownik może zostać zwolniony.

Jednym z nich jest rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia. W przypadku pracownika, który dopuścił się jakiegoś zaniedbania, nie stawił się do pracy bez wytłumaczenia lub złamał przepisy (na przykład te o zachowaniu trzeźwości w pracy), zwolnienie może nastąpić dyscyplinarnie, bez względu na okres chroniony. Pracownika obowiązuje regulamin i wszelkie wykroczenia mogą zostać ukarane rozwiązaniem umowy ze skutkiem natychmiastowym.

Istnieje jeszcze kilka możliwości, by zwolnić pracownika bez względu na wiek ochrony przed emeryturą. Pracownik może zostać zwolniony z powodu długiego okresu niezdolności do pracy. Prawo pracy nie wyklucza także możliwości złożenia uzasadnionego wypowiedzenia tuż przed tym, jak zacznie się okres ochronny. Nawet jeśli okres wypowiedzenia obejmie okres ochronny przed emeryturą, można to zrobić. Oczywiście pracownik w takim przypadku nie musi przyjmować rozwiązania umowy za porozumieniem  stron. Wszelkie nieprawidłowości można zgłosić do Państwowej Inspekcji Pracy lub sądu pracy.

Wiek ochronny przed emeryturą a zwolnienia grupowe

Istnieje jeszcze jeden wyjątek, kiedy pracodawca może wręczyć pracownikowi wypowiedzeniem przed jego przejściem na emeryturę. Są to zwolnienia grupowe. Oznacza to, że pracodawca zatrudniający co najmniej 20 osób w ciągu 30 dni zwolni większą liczbę osób przewidzianą w kodeksie pracy. Powodem zwolnienia mogą być tylko problemy po stronie pracodawcy, takie jak zmiana organizacji pracy, likwidacja części zakładu czy trudna sytuacja finansowa.

I w takiej właśnie sytuacji znalazł się pan Jan. Pracodawca miał prawo wypowiedzieć umowę panu Janowi w ramach zwolnienia grupowego.

Zwolnienia grupowe – co przysługuje pracownikom?

Pracownikom, których objęły zwolnienia grupowe, przysługuje odprawa pieniężna (art. 8 ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy). Odprawę ustala się według takich samych zasad, jak ekwiwalent za urlop. Jest limit wysokości odprawy: nie może ona przekraczać 15-krotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy. Wysokość odprawy zależy od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy. Panu Janowi będzie przysługiwała odprawa w wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia

Ponowne zatrudnienie zwolnionego pracownika

Może się zdarzyć, że po przeprowadzeniu zwolnień grupowych sytuacja firmy się poprawi i po jakimś czasie zacznie ona rekrutować nowych pracowników. Osoby, które przez zwolnienia grupowe straciły pracę w takiej firmie, mają pierwszeństwo w powrocie do niej. Trzeba przy tym wziąć pod uwagę to, że nie oznacza to automatycznie takiej samej pensji, stanowiska czy warunków pracy, jak przed zwolnieniem grupowym.

Pracodawca ma obowiązek zatrudnienia zwolnionego pracownika, jeśli łącznie spełnione są następujące warunki:

  • pracodawca ponownie zatrudnia pracowników w tej samej grupie zawodowej;
  • zwolniony pracownik zgłosił w ciągu roku od dnia rozwiązania z nim stosunku pracy zamiar podjęcia zatrudnienia u tego pracodawcy;
  • nie minęło jeszcze 15 miesięcy od rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy w ramach zwolnienia grupowego.
Podstawa prawna:
Kodeks Pracy
Ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.

Autor: Anna Pieślak

Jakie są różnice między odrzuceniem spadku a zrzeczeniem się dziedziczenia

24 lipca 2023

Pani Anna związała się z mężczyzną, który ma z byłą żoną dwoje dorosłych dzieci. Pani Anna również ma dwoje dorosłych dzieci ze swojego związku, który rozpadł się wiele lat temu. Zarówno pani Anna jak i jej partner posiadają mieszkania własnościowe. Pani Anna i jej partner zamierzają zawrzeć związek małżeński i resztę lat spędzić razem. Zarówno dla pani Anny jak i jej partnera bardzo ważne jest aby dzieci dziedziczyły po każdym z nich ustawowo. Pani Anna zwróciła się do doradcy obywatelskiego z pytaniem, jak zabezpieczyć dzieci każdego z nich aby dziedziczyły one ustawowo w taki sposób jakby pani Anna i jej partner nie wstąpili w związek małżeński. 

Do najczęściej mylonych pojęć w prawie spadkowym należą zrzeczenie się dziedziczenia oraz odrzucenie spadku – czym jednak się różnią i w jakich okolicznościach można z nich skorzystać?

Zrzeczenie się dziedziczenia

Zdarza się, że członkowie rodziny nie chcą po sobie dziedziczyć żadnego spadku. Jeśli dana osoba nie chce stać się spadkobiercą, wcale nie musi czekać aż do śmierci spadkodawcy, aby odrzucić jego spadek. Istnieje możliwość zrzeczenia się dziedziczenia, która występuje poprzez zawarcie stosownej umowy jeszcze za życia przyszłego spadkodawcy.

Zgodnie z treścią art. 1048 Kodeksu Cywilnego, spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Zrzeczenie się dziedziczenia można stosować wyłącznie względem spadkobierców ustawowych – nie jest to dopuszczalne w przypadku spadkobierców testamentowych. 

Warto pamiętać o tym, że zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się, chyba że ustalono inaczej. Zrzekający się oraz jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się dziedziczenia zostają wyłączeni od dziedziczenia tak jakby nie dożyli otwarcia spadku.

Odrzucenie spadku

Odrzucenie spadku może nastąpić dopiero po śmierci spadkodawcy – jest to główny aspekt odróżniający je od zrzeczenia się dziedziczenia. Odrzucenie może przy tym dotyczyć zarówno spadku przypadającego z mocy ustawy, jak i spadku przypadającego na podstawie pozostawionego testamentu. Odrzucenie spadku jest czynnością jednostronną, stąd nie wymaga dla swej ważności zawierania żadnych umów z inną osobą, w tym z innym spadkobiercą lub wykonawcą testamentu.

Odrzucenia spadku można dokonać w jednej z dwóch form:

Poprzez złożenie stosownego oświadczenia przed wybranym notariuszem;

Wskutek oświadczenia złożonego przed Sądem Rejonowym, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu składającego oświadczenie.

Odrzucenie może nastąpić tylko w przypadku, w którym nie upłynął jeszcze 6-miesięczny termin liczony od dnia, gdy dana osoba dowiedziała się o tym, że została powołana do spadku. W praktyce najczęściej ten dzień pokrywa się z datą śmierci spadkodawcy, jednak może on przypadać na znacznie późniejszą datę.

Różnice pomiędzy odrzuceniem spadku a zrzeczeniem się dziedziczenia

Zarówno zrzeczenie się dziedziczenia, jak i odrzucenie spadku jest normowane przez przepisy Kodeksu Cywilnego w Księdze dotyczącej spadków. W przypadku zrzeczenia się dziedziczenia, jak i odrzucenia spadku chodzi o nieprzyjmowanie majątku przez spadkobiercę. Istnieją między nimi jednak pewne różnice, takie jak:

Wzajemność – zrzeczenie się dziedziczenia jest umową dwustronną między spadkodawcą a spadkobiercą i jest podpisywana za życia spadkodawcy. Natomiast odrzucenie spadku jest czynnością jednostronną i jest dokonywane przez spadkobiercę po śmierci spadkodawcy.

Zmiana decyzji – w przypadku zrzeczenia się dziedziczenia, podpisaną w tej sprawie umowę w formie aktu notarialnego można rozwiązać. Jednak odrzucenie spadku jest decyzją nieodwołalną.

Dziedziczenie majątku przez zstępnych – odrzucenie spadku powoduje, że prawo do dziedziczenia przechodzi na zstępnych odrzucającego spadek, natomiast zrzeczenie się dziedziczenia pozbawia spadku również zstępnych spadkobiercy, chyba że w umowie zastrzeżono inaczej.

Podstawa prawna: 
Kodeks cywilny

Autor: Anna Pieślak

Jak zmienić pełnomocnika z urzędu w sprawie cywilnej?

26 czerwca 2023

Pani Janina jest niezadowolona z adwokata, którego przydzielił jej sąd z urzędu. Ma do niego wiele zastrzeżeń. Przede wszystkim jej pełnomocnik nigdy nie ma czasu, na rozprawy przychodzi nie dość, że spóźniony to jeszcze nieprzygotowany, nie konsultuje z panią Janiną stanowiska, jakie przedstawia w sądzie. Pani Janina ma wrażenie jakby wogóle nie był zainteresowany jej sprawą. Pani Janina jest zirytowana gdyż wielokrotne telefoniczne próby nawiązania kontaktu z jej adwokatem nie przynoszą żadnego rezultatu. Pan adwokat nie odbiera telefonu i nie oddzwania. Ponieważ sprawa dotyczy odszkodowania z ubezpieczenia, pani Janinie zależałoby na osobie, która się zaangażuje i będzie bronić jej interesów. Pani Janina wie, jak trudno jest wygrać z towarzystwem ubezpieczeniowym. Chciałaby zmienić przydzielonego jej pełnomocnika. Pyta jak to zrobić?

W postępowaniu cywilnym, kwestie udzielenia pomocy prawnej z urzędu regulują przepisy art. 117 – 124 kodeksu postępowania cywilnego. Przepisy te jednak nie precyzują zmiany adwokata przydzielonego z urzędu. Zgodnie z art. 117 k.p.c. strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub części ma prawo zgłosić, na piśmie lub ustnie do protokołu, wniosek o ustanowienie dla niej adwokata lub radcy prawnego. Sąd uwzględni wniosek, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny. Z przepisów tych wynika jednoznacznie, że sąd ma pełną swobodę w zakresie zgłoszonego wniosku strony w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Podobnie będzie w razie wniosku o zmianę takiego pełnomocnika. Jest to zgodne z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 1978 roku, sygn. akt I PRN 123/78, zgodnie z którym, wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu nie ma dla sądu charakteru wiążącego, lecz podlega ocenie.

Zgodnie z art. 118 Kodeksu postępowania cywilnego, ustanowienie adwokata lub radcy prawnego przez sąd jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa procesowego. Adwokat lub radca ustanowiony przez sąd musi zastępować stronę do prawomocnego zakończenia postępowania, chyba że z postanowienia sądu wynika, iż obowiązek zastępowania strony ustaje wcześniej. Uwaga! Przepis ten nie przewiduje możliwości zmiany pełnomocnika z urzędu na wniosek strony. Może ona natomiast starać się o zmianę adwokata wyznaczonego przez okręgową radę adwokacką lub radcy prawnego wyznaczonego przez radę okręgowej izby radców prawnych. To organ samorządu adwokackiego lub radcowskiego wyznacza konkretną osobę do sprawowania funkcji pełnomocnika strony z urzędu. Do niego należy się zwrócić o zmianę. Jeśli organ samorządu uzna wniosek o zmianę pełnomocnika za niezasadny, to w dalszym ciągu dotychczas stronę będzie reprezentować wyznaczony pełnomocnik. Stanowisko strony krytycznie oceniające działania pełnomocnika z urzędu może stanowić ważny powód złożenia przez tego adwokata lub radcę prawnego wniosku o zwolnienie go z obowiązku zastępowania strony w procesie.

Jak stwierdził Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z  11 lutego 2015 r. (sygn. akt: I ACa 1652/14), sąd nie jest w żaden sposób związany wnioskiem strony co do chęci zmiany ustanowionego pełnomocnika na innego. Dotychczas ustanowiony pełnomocnik ma więc obowiązek reprezentować stronę.

Strona, dla której ustanowiono adwokata z urzędu, może wypowiedzieć mu pełnomocnictwo procesowe i oświadczyć, że będzie działać samodzielnie.

Wypowiedzenia pełnomocnictwa w sprawie cywilnej można dokonać w każdym czasie, zarówno w formie pisemnej, jak i ustnej – poprzez złożenie odpowiedniego oświadczenia przed sądem, które następnie zostanie wciągnięte do protokołu.

Doradca obywatelski poradził pani Janinie aby złożyła wniosek o zmianę adwokata do Okręgowej Rady Adwokackiej. Doradca pomógł pani Janinie sporządzić wniosek wraz z uzasadnieniem. Jeśli Rada uwzględni wniosek pani Janiny, wówczas wyznaczy innego adwokata. Może też się zdarzyć, że dotychczasowy adwokat, po zapoznaniu się z uzasadnieniem pani Janiny, złoży wniosek o zwolnienie go z obowiązku zastępowania pani Janiny w procesie. Wówczas Rada wskaże nowego adwokata. Gdyby zaś Rada uznała wniosek pani Janiny za bezzasadny, może ona wypowiedzieć dotychczasowemu adwokatowi pełnomocnictwo procesowe i oświadczyć, że będzie działała samodzielnie. 

Podstawa prawna:
Kodeks postępowania cywilnego

Autor: Anna Pieślak

Jak zostać spokrewnioną rodziną zastępczą?

1 Maj 2023

Pani Janina z mężem Zbigniewem są dziadkami dwóch małoletnich chłopców, synów ich córki. Obydwoje są już na emeryturze i każde z nich pobiera świadczenie z tego tytułu. Ojciec dzieci, po usłyszeniu wyroku pozbawienia wolności, został umieszczony w zakładzie karnym, w którym przebywa od 2 lat.  Nigdy nie interesował się dziećmi i nie płacił alimentów. Został sądownie pozbawiony władzy rodzicielskiej. Pani Janina z mężem praktycznie wychowywali chłopców gdyż córka cierpiała na nieuleczalną chorobę. Córka zmarła dwa tygodnie temu. Pani Janina z mężem zgłosili się do doradcy obywatelskiego z prośbą o informację jak mogą zostać spokrewnioną rodziną zastępczą dla wnuków. 

Doradca obywatelski wyjaśnił pani Janinie i panu Zbigniewowi, że umieszczenie  dzieci w rodzinie zastępczej odbywa się w wyniku orzeczenia sądu. Pierwszeństwo pełnienia rodziny zastępczej mają osoby spokrewnione lub spowinowacone z dzieckiem, będący wstępnymi (babcia, dziadek) lub rodzeństwo dziecka o ile dają gwarancję poprawy sytuacji dziecka. Rodzinę zastępczą mogą tworzyć małżonkowie lub osoba samotna, niepozostająca w związku małżeńskim. W przypadku rodziny zastępczej niezawodowej co najmniej jedna osoba, tworząca tę rodzinę, musi posiadać stałe źródło dochodów.

Kandydaci do pełnienia funkcji rodziny zastępczej winni posiadać świadectwo ukończenia szkolenia organizowanego przez organizatora rodzinnej pieczy zastępczej oraz kwalifikacje w formie pisemnej przyznane przez Organizatora Pieczy Zastępczej. Funkcje te sprawują  Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie lub Ośrodek Pomocy Społecznej. Szkolenie spokrewnionych rodzin zastępczych prowadzi się według indywidualnego planu szkolenia, w zależności od potrzeb rodziny.

W przypadku rodziny zastępczej spokrewnionej nie jest wymagane, aby kandydat do pełnienia tej funkcji musiał odbyć pełne szkolenie dla kandydatów na rodziny zastępcze lub do prowadzenia rodzinnego domu dziecka po otrzymaniu od organizatora rodzinnej pieczy zastępczej wstępnej akceptacji dokonanej na podstawie oceny spełniania warunków.

Doradca obywatelski, wskazał pani Janinie i jej mężowi dwa kroki niezbędne do ustanowienia ich przez sąd spokrewnioną rodziną zastępczą dla wnuków. 

Krok 1.

Kontakt z Organizatorem Pieczy Zastępczej zlokalizowanym najbliżej miejsca zamieszkania. W przypadku pani Janiny i jej męża jest to Warszawskie Centrum Pomocy Rodzinie. Małżonkowie powinni złożyć wniosek o objęcie procesem kwalifikacji.

Proces kwalifikacyjny obejmuje:

  • złożenie przez kandydata wymaganych dokumentów,
  • przeprowadzenie przez pracownika WCPR wywiadu w miejscu zamieszkania kandydata,
  • przeprowadzenie przez psychologa badań psychologicznych dotyczących oceny posiadania przez kandydata predyspozycji i motywacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej,
  • ocenę przez Komisję Kwalifikującą spełniania przez kandydata warunków wskazanych w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
  • udział kandydata w szkoleniu dostosowanym do potrzeb dziecka i rodziny,
  • decyzję Komisji Kwalifikującej dotyczącą wydania kandydatowi Świadectwa Ukończenia Szkolenia oraz rekomendacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej spokrewnionej.

To tutaj małżonkowie będą mogli odbyć bezpłatne indywidualne szkolenie, dostosowane do potrzeb rodziny.

Opinia o spełnianiu warunków ustawowych zostanie przesłana do sądu, który decyduje o ustanowieniu rodziny zastępczej. 

Krok 2.

Wniosek do sądu rejonowego, wydział rodziny i nieletnich o ustanowienie spokrewnioną rodziną zastępczą. Do wniosku należy dołączyć:

  • ​odpis aktu małżeństwa (w przypadku małżonków),
  • odpis aktu urodzenia dziecka/dzieci obejmowanego/ych pieczą zastępczą,
  • zaświadczenie o wysokości uzyskiwanego dochodu,
  • zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia,
  • poświadczenie sytuacji mieszkaniowej,
  • opinia Organizatora Pieczy Zastępczej w tym świadectwo ukończenia szkolenia dla rodzin zastępczych.

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 roku o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Autor: Anna Pieślak

Nadmierne zadłużenie – na czym polega rolowanie długu?

16 stycznia 2023

Pani Maria, osoba samotna z niewielką emeryturą, dwa lata temu wzięła pożyczkę tzw. “chwilówkę”. Za pożyczone pieniądze kupiła wnuczce na jej 10. urodziny rower. Wnuczka była tak szczęśliwa, że pani Maria pomyślała, że zaciągnie jeszcze jedno zobowiązanie i zrobi przyjemność także wnukowi. Od bardzo dawna nic mu nie kupiła. Jak pomyślała, tak zrobiła, zaciągnęła jeszcze jedną niewielką pożyczkę. Pani Maria postanowiła, że będzie oszczędzać i da radę spłacić te zobowiązania. Kiedy przychodził termin spłaty pierwszej raty, pożyczkodawca zaproponował pani Marii wydłużenie terminu spłaty zaciągniętej pożyczki równocześnie proponując aby “dobrała” sobie jeszcze kilka tysięcy złotych, na co pani Maria chętnie przystała. Skoro nie musiała spłacać wymaganej raty, zaciągnęła kolejne zobowiązanie finansowe. Po niezbyt długim czasie pani Maria zorientowała się, że jej długi rosną zamiast maleć. Pani Maria zgłosiła się do doradcy obywatelskiego po pomoc gdyż już nie umiała obliczyć ile jest winna i dlaczego, mimo spłaty rat, jej długi wciąż rosną. 

Doradca obywatelski wyjaśnił pani Marii, że ma ona do czynienia ze zjawiskiem, jakim jest rolowanie pożyczki. Najprościej mówiąc, rolowanie długu polega na odroczeniu płatności zaciągniętego zobowiązania i zaciąganiu kolejnych zobowiązań. Pozornie ma się wrażenie, że można zyskać na czasie i zorganizować pieniądze w późniejszym terminie. W praktyce nie wygląda to tak łatwo. 

Rolowanie długu oznacza nieustające problemy ze spłatą zobowiązania, które próbuje się naprawić poprzez wydłużanie terminu spłaty pożyczki a w tym czasie wysokość długu rośnie. Wszelkie negatywne konsekwencje nastąpią później, i mogą być znacznie bardziej odczuwalne.

Niestety, najczęściej jedynym lekiem na wyjście z impasu długów jest dalsze zadłużanie się. Typowe rolowanie długu, które w niemal każdym przypadku kończy się źle. Zazwyczaj po pewnym czasie dochodzi do bardzo negatywnego zdarzenia, które nazywane jest jako “spirala zadłużenia”

Każda kolejna pożyczka będzie na wyższą kwotę, bo i koszty będą coraz większe. Rolowanie długu wiąże się z tym, że stopniowo, zamiast odzyskiwać niezależność finansową i mieć czyste konto, zobowiązania się powiększają. Jeśli w porę się tego nie przerwie, istnieje duże prawdopodobieństwo, że osoba wpadnie w spiralę długów, a z tego trudno się już wyplątać.

Rolowanie pożyczki – jakie jest zagrożenie?

Duża część podmiotów pożyczkowych ma w swojej ofercie możliwość przedłużenia okresu spłaty zobowiązania. 

Przeedłużenie pożyczki często widnieje jako:

  • prolongata pożyczki
  • przerwa w spłacie
  • odroczenie pożyczki
  • przesunięcie terminu

Niezależnie od tego, jakim terminem posługuje się pożyczkodawca, jeżeli przedłużenie pożyczki jest płatne, to rolowanie pożyczki nadal stanowi zagrożenie dla konsumenta. Z tego powodu warto dokładnie sprawdzać cennik, podpisywaną umowę oraz regulamin danej firmy pożyczkowej. Pozwoli to dowiedzieć się, jakie będą koszty w przypadku potencjalnych problemów ze spłatą.. 

O ile może wzrosnąć kwota należna do zapłaty?

Rolowanie pożyczki może prowadzić wprost do powstania długu, jeśli przyjdzie czas na rozliczenie się z instytucją finansową, a pożyczkobiorca nie będzie miał odpowiednich środków. Często zdarza się, że opcja przełożenia terminu spłaty jest odpłatna, toteż koszty całościowe są jeszcze wyższe. Na szczęście dla pożyczkobiorców, ustawa antylichwiarska reguluje kwestię kosztu przedłużania okresu kredytowania, i wynosi on maksymalnie 25% wartości zobowiązania. 

Wydawałoby się, że rolowanie długu jest czymś, za co odpowiada, dłużnik. Ale nie zawsze tak jest. Nie są rzadkością sytuacje, w których to firma pożyczkowa działa na niekorzyść pożyczkobiorcy. Pani Maria wzięła pożyczkę, a za jakiś czas zadzwonił przedstawiciel, mówiąc, że może ona prongolowac spłatę i pożyczyć jeszcze kilka tysięcy. Wystarczy podpisać aneks i dodać niewielkie ubezpieczenie. Z jednej strony pani Maria ma do dyspozycji większą gotówkę, z drugiej, jej zobowiązania wobec firmy rosną. Każdy kredyt i pożyczka to dodatkowe koszty. Pani Maria ma więc do spłaty nie tylko tę kwotę, jaką faktycznie pożyczyła, ale też różne dodatkowe opłaty i prowizje, w tym na przykład ubezpieczenie.

Jak nie rolowanie długu, to co?

Pani Maria została poinformowana, że rolowaniu długu. To, jak powinna postąpić teraz, w dużej mierze zależy od jej osobistej sytuacji. Pani Maria może zastanowić się, jak ewentualnie szukać oszczędności w domowym budżecie lub podjąć pracę dorywczą. To jest ten moment, kiedy najłatwiej zapobiegać większym kłopotom.

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 6 października 2022 roku o zmianie ustaw w celu przciwdziałania lichwie

Autor: Anna Pieślak

Upadłość konsumencka – blokowanie rachunku bankowego

2 stycznia 2023

Pani Mirosława skończyła 90 lat, jest osobą samotną a emerytura jest jej jedynym źródłem utrzymania. Cztery miesiące temu pani Mirosława pochowała męża, na leczenie którego zaciągała pożyczki bankowe. Po śmierci męża pani Mirosława złożyła wniosek o upadłość konsumencką. Pani Mirosława dowiedziała się o blokadzie rachunku bankowego w dniu, w którym wpłynął jej przelew z ZUS z emeryturą w wysokości 1 422 zł, przy czym kwota ta była już po potrąceniu przez ZUS zajęcia egzekucyjnego w kwocie 499 zł. Pani Mirosława była bardzo zaskoczona, gdyż nie otrzymała jeszcze z sądu informacji o ogłoszeniu jej upadłości a już została pozbawiona środków do życia. Zwróciła się po pomoc do doradcy obywatelskiego. 

Doradca obywatelski wyjaśnił pani Mirosławie, że blokady dokonał bank. Doradca obywatelski spotkał się już z taką sytuacją kilkakrotnie u osób, które ogłosiły upadłość konsumencką.  . 

Banki blokują rachunki osób upadłych w momencie gdy w ich rejestrze pojawi się komunikat, że posiadacz rachunku ogłosił upadłość konsumencką. Obowiązek monitorowania przez banki Krajowego Rejestru Zadłużonych wynika z art. 178 ust. 5 prawa upadłościowego. Natomiast, zdaniem Komisji Nadzoru Urzędu Finansowego, obowiązek zablokowania rachunku upadłego wynika z art. 75 prawa upadłościowego, zgodnie z którym upadły traci prawo zarządu majątkiem wchodzącym w skład masy upadłości. Należy zwrócić uwagę, że stan prawny nie jest jednoznaczny gdyż dokonana blokada może pozbawić upadłego środków do życia, co stoi w sprzeczności z treścią i motywami wprowadzenia art. 63 prawa upadłościowego, który ma na celu pozostawienie upadłemu podstawowych środków do życia w czasie trwania postępowania upadłościowego.

Problemem jest to, że bank nie zważa na to, czy kwota wpływająca na rachunek wchodzi do masy upadłości, czy też nie. Banki szablonowo i asekuracyjnie blokują rachunek bankowy, uniemożliwiając dokonywania jakichkolwiek operacji. A przecież w bankach pracują specjaliści, którzy po analizie mogliby stwierdzić, że zgromadzone środki pieniężne, względnie część środków nie wchodzi do masy upadłości. Bank mógłby samodzielnie zezwolić na wypłatę tych środków przez upadłego. Z regułu jednak banki nie dokonują żadnych analiz a po prostu blokują rachunki. 

Bank nie powinien był zablokować rachunku pani Mirosławy, gdyż na podstawie posiadanych informacji był w stanie jednoznacznie ustalić, że środki, które wpłynęły na rachunek stanowią świadczenie niewchodzące do masy upadłości. Regulacja taka wynika wprost z powszechnie obowiązujących przepisów prawa, a bank we własnym zakresie miał możliwość ustalić pochodzenie środków, chociażby na podstawie tytułu przelewu i danych składającego dyspozycję.

Na stronie internetowej banku można znaleźć taką informację:

„Skutki prawne ogłoszenia upadłości:

  • tracisz prawo do zarządzania i korzystania z pieniędzy na koncie, które wchodzą do masy upadłości,
  • od tej pory Twoim majątkiem dysponuje wyłącznie przydzielony przez sąd syndyk – to on jest uprawniony do składania dyspozycji do konta: płatniczych, udzielania pełnomocnictwa i zamknięcia konta,
  • Podsumowanie: Po ogłoszeniu upadłości zablokujemy Ci dostęp do konta i odblokujemy go dopiero, gdy syndyk zleci odpowiednią dyspozycję lub złożysz  dyspozycję dotyczącą środków wyłączonych z masy upadłości na podstawie art. 63 Prawa upadłościowego. Zawiadomimy również syndyka o posiadanym koncie.”

Doradca obywatelski sprawdził w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, że Sąd wydał postanowienie o postępowaniu upadłościowym pani Mirosławy wskazując syndyka do prowadzenia tego postępowania. Doradca skontaktował się z syndykiem i w imieniu pani Mirosławy zwrócił się do syndyka z prośbą o pilną interwencję w banku. Pani Mirosława przez 4 dni pozostawała bez środków do życia, gdyż tyle czasu trwało odblokowanie jej rachunku. Syndyk musiał udać się do banku i wydać dyspozycję wypłaty środków.

Możliwe jest także złożenie w banku reklamacji przez upadłego. Jednak procedura reklamacyjna trwa dłużej niż wizyta syndyka w banku.

Doradca obywatelski zawiadomił o przyjętej przez banki praktyce blokowania rachunków Rzecznika ds. Finansowych, który może wystąpić do sądu z pozwem o zaniechanie tej praktyki rynkowej poprzez:

  • złożenie do Sądu Najwyższego wniosku o uchwałę jak interpretować rozbieżności w orzecznictwie,
  • poinformowanie Komisji Nadzoru Finansowego i Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów,
  • wystąpienie do ministerstw o zmiany systemowe
Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 roku - Prawo  upadłościowe
Komunikat Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego z 3 sierpnia 2021 r., dotyczący blokady rachunków bankowych w przypadku ogłoszenia upadłości konsumenckiej.

Autor: Anna Pieślak

Opieka naprzemienna rodziców nad dzieckiem

15 grudnia 2022

Pani Joanna jest w trakcie procesu rozwodowego. Mają z mężem 11-letniego syna. Małżonkowie ustalili między sobą, że po rozwodzie obydwoje zostaną w Warszawie i nie będą synowi zmieniać szkoły. Pani Joanna nie może jednak dojść do porozumienia z mężem w kwestii opieki nad dzieckiem. Bardzo się tym martwi. Syn jest  z tatą bardzo związany. Mąż chce mieć nastolatka pod opieką przez większość czasu. Pani Joanna też chce spędzać z synem jak najwięcej czasu. Pani Joanna słyszała o opiece naprzemiennej. Zgłosiła się do doradcy obywatelskiego z pytaniem, na czym polega opieka naprzemienna i w jaki sposób sąd może ustalić taką opiekę. 

Doradca poinformował panią Joannę, iż przepisy prawa nie definiują pojęcia opieki naprzemiennej, mimo że odwołuje się do niej zarówno ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jak i ustawa o świadczeniach rodzinnych.

W sytuacji pani Joanny, rozwiązaniem może okazać się opieka naprzemienna, która polega na sprawowaniu przez rodziców opieki nad dzieckiem naprzemiennie w podobnych ustalonych wcześniej okresach. W praktyce wygląda to tak, że przez okres jednego lub więcej tygodni dziecko przebywa u matki, aby w następnym tygodniu lub tygodniach proporcjonalnie do czasu spędzonego u matki pozostawało pod opieką ojca.

Najważniejszym kryterium, jakim kieruje się sąd, ustalając opiekę naprzemienną, jest dobro dziecka. Opieka naprzemienna sprawdzi się w sytuacji, gdy rodzice dziecka nie pozostają w konflikcie, mieszkają stosunkowo blisko siebie i w związku z tym istnieje możliwość pogodzenia sprawowania opieki naprzemiennej z uczęszczaniem przez dziecko do placówek oświatowych.

Jakie kryteria decydują o ustanowieniu opieki naprzemiennej?

Opieka naprzemienna jest sposobem wykonywania władzy rodzicielskiej. Aby wykonywanie opieki naprzemiennej było możliwe, oboje rodzice muszą posiadać pełną władzę rodzicielską.

Opieka naprzemienna powinna wynikać z woli stron – rodziców dziecka, choć może zdarzyć się, że sąd narzuci ją mimo sprzeciwu jednego z nich. Jak zostało wskazane, najważniejsze w tym wypadku jest dobro dziecka; jeśli sąd uzna, że zgodne z nim jest sprawowanie opieki naprzemiennej, może wydać takie rozstrzygnięcie.

Orzecznictwo sądów polskich nadal jest tradycyjne, rzadko zdarzają się wyroki ustanawiające opiekę naprzemienna, dlatego też w sytuacji sprzeciwu jednego z rodziców, z dużą dozą prawdopodobieństwa sąd tego nie ustanowi.

Przed podjęciem decyzji przez sąd co do ustanowienia opieki naprzemiennej powinno zostać przeprowadzone badanie przez specjalistów z Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów, którzy zbadają rodziców, a jeśli wiek dziecka na to pozwala, także i dziecko. W głównej mierze od wyniku tego badania zależeć będzie ustanowienie opieki naprzemiennej. Biegli mogą stwierdzić, że nie ma podstaw do ustanowienia opieki naprzemiennej, np. ze względu na silny konflikt rodziców, i wskazać odpowiednie rozwiązanie co do uregulowania kwestii pieczy nad małoletnim dzieckiem.

Przed podjęciem decyzji o ustaleniu opieki naprzemiennej należy rozważyć szereg różnych czynników, w tym w szczególności:

  • sposób, w jaki dotychczas sprawowano opiekę;
  • wolę małoletniego w zakresie opieki, jeśli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości pozwala na uwzględnienie rozsądnych życzeń w tym zakresie;
  • kwalifikacje rodzicielskie rodziców małoletniego;
  • więzi emocjonalne rodziców z dzieckiem;
  • wpływ, jaki może na małoletniego mieć ta forma opieki.

W jaki sposób sąd ustala opiekę naprzemienną?

Przykładowe rozstrzygnięcie dotyczące opieki naprzemiennej może wyglądać w następujący sposób:

Sąd postanawia:

  • powierzyć obojgu rodzicom władzę rodzicielską nad małoletnimi dzieckiem wykonywaną w formie opieki naprzemiennej, ustalając, że miejsce zamieszkania dziecka jest przy matce;
  • ustalić, że powtarzające się okresy opieki naprzemiennej nad małoletnim przypadają od pierwszej soboty po uprawomocnieniu się niniejszego orzeczenia od godz.10.00 do kolejnej soboty do godziny 10.00, przy czym dziecko będzie przebywać przez tydzień pod opieką matki, a następnie ojca, a potem naprzemiennie z zastrzeżeniem, że:
  • w okresie świąt: w latach parzystych dziecko spędza z matką czas od godz. 08.00 w Wigilię do godziny 19.00 w dniu 26 grudnia oraz w godzinach od 8.00 w dniu pierwszego dnia Świąt Wielkanocnych do godziny 19.00 drugiego dnia Świąt Wielkanocnych, zaś z ojcem okres od 26 grudnia od godziny 19.00 do 1 stycznia roku następnego do godziny 19.00; natomiast w latach nieparzystych dziecko spędza z ojcem czas od godz. 08.00 w Wigilię do godziny 19.00 w dniu 26 grudnia oraz w godzinach od 8.00 w dniu pierwszego dnia Świąt Wielkanocnych do godziny 19.00 drugiego dnia Świąt Wielkanocnych, zaś z matką okres od 26 grudnia od godziny 19.00 do 1 stycznia roku następnego do godziny 19.00 niezależnie od tego, jak przypadnie opieka naprzemienna;
  • w okresie wakacji letnich dziecko spędza z ojcem pierwszy i drugi tydzień lipca i sierpnia, zaś z matką trzeci i czwarty tydzień lipca i sierpnia, niezależnie od tego, jak przypadnie opieka naprzemienna;
  • wyżej wyznaczone okresy opieki mogą być okazjonalnie modyfikowane, skrócone lub wydłużone w razie zajścia szczególnych okoliczności, niezawinionych przez strony, jednakże za obopólną zgodą stron, wówczas dziecko przebywa pod pieczą drugiego rodzica;
  • małoletni jest odbierany przez rodzica, który przejmuje opiekę w danym okresie, z miejsca zamieszkania drugiego z rodziców.

Opieka naprzemienna a ustalenie alimentów

W przypadku ustalenia opieki naprzemiennej alimenty należne od rodziców na rzecz dziecka nie zostaną zasądzone. Każdy z rodziców przez pewien czas będzie utrzymywał dziecko. Oczywiście, może zdarzyć się taka sytuacja, że rodzice będą zobowiązani po połowie ponosić koszty utrzymania. Takie rozwiązanie najczęściej będzie miało miejsce w wypadku zawarcia porozumienia rodzicielskiego, w którym nie będą oni nawet precyzować wysokości alimentów, a jedynie wskażą, że każde z nich ponosi koszty utrzymania małoletniego dziecka po połowie.

W sytuacji braku porozumienia rodzicielskiego sąd zdecyduje o ustalaniu alimentów uiszczanych przez jednego rodzica do rąk drugiego, nawet jeśli ustanowiona została opieka naprzemienna. W sytuacji dysproporcji w zarobkach rodziców celem utrzymania równego poziomu życia małoletniego sąd może zasądzić od jednego rodzica, który jest lepiej sytuowany, wyższe alimenty niż zasądza od drugiego.

500+ a opieka naprzemienna

Jeśli chodzi o świadczenie wychowawcze tzw. 500+, w wypadku ustalenia opieki naprzemiennej kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w  wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

Wady i zalety opieki naprzemiennej

Wskazać należy, że mimo najlepszej woli rodziców, opieka naprzemienna nie jest wskazana w przypadku bardzo małych dzieci, ponieważ może prowadzić do zaburzenia poczucia bezpieczeństwa. Opieka naprzemienna najlepiej sprawdzi się w przypadku nastolatków, którzy w porównaniu do młodszych dzieci nie powinni mieć trudności z adaptacją do tego, że mają dwa domy, w których mieszkają na przemian. Starszym dzieciom zwyczajne łatwiej jest się zaadoptować do zmian środowiska. Oczywiście jest to kwestia indywidualna i czasem nawet starszemu dziecku nie będzie łatwo przystosować się do dwóch domów. 

Zalety opieki naprzemiennej:

  • indywidualny kontakt z każdym z rodziców,
  • większa swoboda w kontaktach z rodzicami i innymi członkami rodziny,
  • możliwość budowania równych relacji z obojgiem rodziców.

Wady opieki naprzemiennej:

  • brak stabilizacji dla młodszych dzieci,
  • problemy natury logistycznej,
  • koszty związane z przystosowaniem przez oboje rodziców pokoju dziecka, zapewnieniu mu u każdego z rodziców rzeczy osobistych.

Sposoby ustalenia opieki naprzemiennej

Najprostszym sposobem ustalenia opieki naprzemiennej jest sporządzenie rodzicielskiego planu wychowawczego zawierającego wszelkie ustalenia rodziców co do sprawowania opieki. Jednak w tym wypadku musi istnieć zgoda co do wszystkich jego zapisów. Plan taki można sporządzić samodzielnie i skierować do sądu celem jego zatwierdzenia, np. jako formę ugody pozasądowej. Rodzicielski plan wychowawczy może zostać uzgodniony w toku mediacji jako ugoda, a po jej podpisaniu mediator wystąpi do sądu o zatwierdzenie go jako ugody mediacyjnej.

Sytuacja się komplikuje gdy jedna ze stron domaga się opieki naprzemiennej, zaś druga nie wyraża na to zgody. Wówczas konieczne jest wystąpienie do sądu o rozstrzygnięcie.

W sprawach o rozwód lub separację każda ze stron może domagać się ustanowienia opieki naprzemiennej.

W wypadku rozstrzygania w przedmiocie opieki naprzemiennej przez sąd istnieje ryzyko, że wniosek taki nie zostanie uwzględniony. Stąd też, chcąc dążyć do tej formy opieki, ważne jest, aby szukać porozumienia z drugim z rodziców, zdecydowanie uprości to sprawę. Brak porozumienia jest równoznaczny z długotrwałym procesem sądowym, który może prowadzić do pogorszenia relacji pomiędzy rodzicami, a to z kolei będzie miało przełożenie na dziecko.

Podstawa prawna:
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Ustawa z 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci 
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych

Autor: Anna Pieślak

Adopcja i jej wpływ na obowiązek alimentacyjny biologicznego rodzica

5 grudnia 2022

Pan Piotr został sądownie uznany biologicznym ojcem małoletniego dziecka. Jednocześnie sąd pozbawił pana Piotra władzy rodzicielskiej. Matka dziecka nie poradziła sobie z opieką nad synkiem i dziecko trafiło najpierw do rodziny zastępczej a następnie zostało przez tę rodzinę przysposobione. Pan Piotr pyta czy po adopcji dziecka jest on nadal zobowiązany do świadczeń alimentacyjnych na syna.

Przysposobienie

Prawo przewiduje trzy rodzaje przysposobienia:

  1. niepełne – przysposobienie takie wywołuje jedynie skutki pomiędzy przysposobionym dzieckiem i przysposabiającym, skutki takie nie powstają względem dalszych krewnych. Wyjątkiem są zstępni przysposabianego.
  2. pełne – przysposobienie takie wywołuje skutki nie tylko pomiędzy przysposobionym a przysposabiającym, ale także względem dalszych krewnych. Oznacza to także, że ustają jakiekolwiek więzi pomiędzy przysposobionym a jego naturalną (biologiczną) rodziną.
  3. całkowite, tzw. pełne nierozwiązywalne – to przysposobienie jest najpełniejsze z możliwych i nie podlega rozwiązaniu. Co prawda pozew o rozwiązanie przysposobienia nie może zostać złożony, ale nic nie stoi na przeszkodzie, aby nastąpiło ponowne przysposobienie (przez innego/innych przysposabiających). Takie przysposobienie możliwe jest w sytuacji, kiedy rodzice dziecka wyrazili przed sądem opiekuńczym zgodę na przysposobienie bez wskazywania osoby przysposabiającej.

Co z aktem urodzenia dziecka?

  1. W przypadku przysposobienia niepełnego, do istniejącego aktu urodzenia dziecka dodawana jest wzmianka o fakcie dokonania przysposobienia.
  2. W przypadku przysposobienia pełnego, do istniejącego aktu urodzenia dodaje się wzmiankę o przysposobieniu lub też sporządza się nowy akt urodzenia. Druga z opcji możliwa jest na mocy postanowienia sądu opiekuńczego. Sąd może wydać postanowienie na wniosek i za zgodą przysposabiającego i przysposobionego (który skończył 13 lat).
  3. Przy przysposobieniu całkowitym, sporządzany jest nowy akt urodzenia dziecka, w którym jako rodzice wpisywani są rodzice przysposabiający. Poprzedni akt urodzenia, zaopatrzony o wzmiankę o wydaniu nowego aktu, jest utajniany (dostęp do niego ma jednak przysposobione dziecko po osiągnięciu pełnoletniości oraz oczywiście sąd).

Jaki wpływ ma przysposobienie dziecka na obowiązek alimentacyjny jego biologicznych rodziców?

Przysposobienie niepełne w zasadzie nie powoduje wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego rodziców biologicznych. Jednak, w pierwszej kolejności obowiązek ten powinien być realizowany przez przysposabiającego.

Inaczej sytuacja wygląda przy przysposobieniu pełnym i całkowitym. Przy takich rodzajach przysposobienia między przysposabiającym i przysposobionym powstaje taki stosunek, jak pomiędzy rodzicami i dziećmi. Jednocześnie ustają wszelkie prawa i obowiązki przysposobionego wynikające z pokrewieństwa względem jego biologicznych krewnych. Ustają też prawa i obowiązki tych krewnych względem przysposabianego, w tym obowiązek alimentacyjny.

Kiedy obowiązek alimentacyjny biologicznego rodzica ustaje?

Od daty uprawomocnienia się orzeczenia o przysposobieniu obowiązek alimentacyjny obciąża już nowych rodziców. Nie ma zatem potrzeby występowania do sądu o uchylenie obowiązku alimentacyjnego biologicznego rodzica. Warto pamiętać, że świadczenia alimentacyjne rodzica biologicznego pobierane po dokonaniu przysposobienia dziecka będą świadczeniami nienależnymi. Niezależnie od tego czy rodzic płacił je dobrowolnie nie mając wiedzy o przysposobieniu, czy też zaległości alimentacyjne były ściągane przez komornika. Oczywiście w przypadku zaległości alimentacyjnych, egzekucja może toczyć się w dalszym ciągu względem zaległości z okresu kiedy rodzic biologiczny był zobowiązany do alimentowania małoletniego.

Podstawa prawna:
Kodeks cywilny

Autor: Anna Pieślak

Kiedy pracownikowi należy się odprawa pieniężna i w jakiej wysokości

14 listopada 2022

Pani Janina jest zatrudniona od 19 lat w firmie liczącej ponad 100 pracowników. Pani Janina została wezwana do kierownika działu personalnego, który poinformował ją, że firma zmuszona jest do redukcji etatów i zaproponował pani Janinie rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron. Pani Janina zgłosiła się do doradcy obywatelskiego z zapytaniem czy powinna zgodzić się na porozumienie stron i czy będzie jej przysługiwała odprawa pieniężna.  

Kiedy pracownikowi należy się odprawa?

Doradca obywatelski wyjaśnił panie Janinie, że podstawowym kryterium, zgodnie z którym pracownik nabywa prawo do odprawy, jest rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn od niego niezależnych. Ponadto brana jest pod uwagę liczba pracowników zatrudnionych w zakładzie pracy. 

Przepisy ustawy mają zastosowanie przy rozwiązaniu umowy o pracę w zakładzie pracy, w którym zatrudnionych jest co najmniej 20 pracowników, a przyczyna rozwiązania stosunku pracy nie leży po stronie pracownika. 

Rozwiązanie stosunku pracy na podstawie wspomnianej ustawy odbywa się na podstawie wypowiedzenia umowy o pracę złożonego pracownikowi przez pracodawcę lub za porozumieniem stron. Z tzw. zwolnieniem grupowym mamy do czynienia wtedy,, gdy dochodzi do zwolnienia określonej w ustawie liczby pracowników w nieprzekraczalnym okresie 30 dni.

O zwolnieniu grupowym mówimy wtedy, gdy w okresie nieprzekraczającym 30 dni zwolnienie obejmuje co najmniej:

  • 10  pracowników, gdy pracodawca zatrudnia mniej niż 100 pracowników,
  • 10% pracowników, gdy pracodawca zatrudnia co najmniej 100, jednakże mniej niż 300 pracowników,
  • 30 pracowników, gdy pracodawca zatrudnia co najmniej 300 lub więcej pracowników –  zwanego dalej „grupowym zwolnieniem” (art. 1 powyższej ustawy).

Warto podkreślić, że odprawę może otrzymać także pracownik, który nie podlegał procedurze zwolnień grupowych i był jedynym zwolnionym z pracy w danym czasie (w tym przypadku pracodawca musi zatrudniać co najmniej 20 pracowników).

Nie tylko wypowiedzenie umowy o pracę z przyczyn niezależnych od pracownika uprawnia go do odprawy, również rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron może dawać takie uprawnienie. Warto zwrócić uwagę, że w przypadku roszczenia o odprawę pracownik będzie musiał udowodnić, że rozwiązanie umowy za porozumieniem stron zainicjował pracodawca.

W przypadku pani Janiny, jeśli wyrazi ona zgodę na rozwiązanie stosunku pracy za porozumieniem stron, będzie musiała udowodnić, że rozwiązanie umowy zainicjował pracodawca. Korzystniejsze dla niej jest otrzymanie wypowiedzenia umowy o pracę.

Jaka jest wysokość odprawy i termin wypłaty?

Na wysokość odprawy wpływa staż pracy u pracodawcy i wysokość wynagrodzenia, które pracownik otrzymywał przed wypowiedzeniem. Pracownik, który otrzymał wypowiedzenie umowy o pracę lub rozstał się z pracodawcą za porozumieniem stron w związku z przeprowadzonym w firmie zwolnieniem grupowym, powinien otrzymać odprawę pieniężną według określonych w ustawie reguł. Zgodnie ze wspomnianą ustawą zwalnianym pracownikom należy się odprawa w wysokości jedno-, dwu- lub trzymiesięcznego wynagrodzenia w zależności od czasu zatrudnienia tego pracownika w danym zakładzie pracy.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 wspomnianej ustawy pracownikowi, w związku z rozwiązaniem stosunku pracy w ramach grupowego zwolnienia, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości:

  • jednomiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 2 lata;
  • dwumiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy od 2 do 8 lat;
  • trzymiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy ponad 8 lat.

Pani Janinie będzie się należała 3-miesięczna odprawa pieniężna. 

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników

Autor: Anna Pieślak

Kiedy przysługuje odprawa emerytalna?

10 października 2022

Pani Jolanta kończy niebawem 65 lat. Od ponad 10 lat cały czas pracuje w jednym zakładzie pracy na podstawie umowy o pracę. Pani Jolanta czuje się zmęczona i myśli o tym aby przejść na emeryturę. Zwłaszcza, że zachorował jej mąż. Choroba męża sporo kosztuje. Pani Jolanta pyta czy w związku z przejściem na emeryturę może starać się uzyskać od pracodawcy jakieś dodatkowe pieniądze.

Doradca poinformował panią Jolantę, że będzie jej przysługiwała odprawa emerytalna. 

Odprawa emerytalna to dodatkowe wynagrodzenie wypłacane pracownikowi, który kończy pracę zawodową i odchodzi na emeryturę. Należy się każdemu pracownikowi, u którego z powodu przejścia na emeryturę ustał stosunek pracy. Wysokość odprawy odpowiada jednomiesięcznemu wynagrodzeniu. Tak stanowi Kodeks Pracy, który pozwala jednak pracodawcy ustalić inną kwotę. 

Wszystkie wynikające z Kodeksu Pracy ustalenia związane z wysokością odprawy emerytalnej, znajdują się w wewnętrznych regulaminach firm, czyli w takich dokumentach jak Układ zbiorowy pracy lub Regulamin wynagradzania. 

Doradca poradził pani Jolancie aby dowiedziała się w dziale kadr, jakie zasady dotyczące odprawy emerytalnej obowiązują w jej firmie? Jest tylko jeden warunek — wysokość odprawy emerytalnej nie może być mniejsza niż miesięczna pensja pracownika.  Możliwe, że pracodawca pani Jolanty zdecydował się wypłacać osobom odchodzącym na emeryturę świadczenie większe niż 1-miesięczna pensja. 

Uwaga!  Odprawę emerytalną można dostać tylko raz.

Chodzi o to, że jeśli pani Jolanta podejmie pracę będąc już na emeryturze, po zakończeniu współpracy z daną firmą ponownej odprawy już nie dostanie. Nie można bowiem pobrać tego świadczenia dwukrotnie. 

Natomiast jeśli zdarzyłoby się tak, że pracownik pracuje na kilku etatach jednocześnie i właśnie nadeszła chwila jego przejścia na emeryturę, dostanie on pieniężną odprawę emerytalną od każdego z pracodawców. 

Kiedy pracodawca powinien wypłacić odprawę emerytalną?

Odprawę emerytalną wypłaca się w dniu ustania stosunku pracy. 

To dlatego wraz z ostatnią pensją pani Jolanta dostanie dodatkowe pieniądze. W zależności od firmy może to być wartość miesięcznego lub kilku miesięcznego wynagrodzenia.

Pani Jolanta może być pewna, że odprawę dostanie wraz z przejściem na emeryturę. Jeśli pracodawca będzie ociągał się z wypłaceniem odprawy emerytalnej, czeka go grzywna w wysokości od 1000 zł do 30 000 zł.

Odprawa emerytalna a składki ZUS?

Dobra wiadomość jest taka, że odprawa emerytalna nie jest opodatkowana. To oznacza, że w praktyce pani Jolanta dostanie więcej pieniędzy, niż wynosi jej miesięczna pensja. 

Jak obliczyć wysokość odprawy emerytalnej? Dokładnie tak samo, jak wyliczając ekwiwalent za niewykorzystany urlop jednak bez dzielenia przez współczynnik i godziny. Nie jest to łatwy rachunek, więc doradca poradził pani Jolancie aby zgłosiła się do działu kadr. Tam wysokość odprawy zostanie obliczona precyzyjnie. 

Kiedy odprawa emerytalna się nie należy? 

Nie ma znaczenia, w jaki sposób zakończył się  stosunek pracy przed odejściem na emeryturę. Bez względu na to, kto rozwiązał umowę o pracę – pracownik czy pracodawca, czy było to porozumienie stron — odprawa emerytalna i tak się należy. 

Są jednak sytuacje, w których otrzymanie odprawy nie jest oczywiste. 

Do niedawna w orzecznictwie dominował pogląd, że w przypadku ustania stosunku pracy w wyniku wypowiedzenia umowy przez pracodawcę z winy pracownika, odprawa nie należy się. Jednak w uchwale 7 sędziów z 28 czerwca 2017 r. (III PZP 1/17) Sąd Najwyższy stwierdził, że rozwiązanie stosunku pracy na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. nie wyklucza prawa pracownika samorządowego do jednorazowej odprawy emerytalnej. Co prawda orzeczenie dotyczyło pracowników samorządowych, ale z pewnością na tę uchwałę mogą powoływać się również inni pracownicy (nie tylko samorządowi), żądając wypłacenia odprawy, pomimo tego, że zostali zwolnieni dyscyplinarnie.

Odprawa emerytalna nie należy się osobom zatrudnionym na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło.  

Podstawa prawna:
Kodeks Pracy
Uchwała Sądu Najwyższego z 28 czerwca  2017 roku (III PZP 1/17)

Autor: Anna Pieślak