Jak przeprowadzić postępowanie spadkowe? Część I – nabycie spadku

Pan Karol dwa miesiące temu stracił matkę. Wraz z bratem są jej jedynymi spadkobiercami. Po zmarłej zostało mieszkanie własnościowe i konto w banku. Mieszkanie było własnością obojga rodziców, ale po śmierci ojca 6 lat temu, nikt nie pomyślał o przeprowadzeniu postępowania spadkowego. Teraz bracia chcieliby sprzedać to mieszkanie, ale w księgach wieczystych właścicielami są obydwoje rodzice. Chcieliby też dowiedzieć się, czy na koncie bankowym matki pozostały jakieś pieniądze. Pogrzeb kosztował 15.000 zł, musieli dopłacić 11.000 zł do tego, co na pogrzeb otrzymali z ZUS, więc oszczędności mamy na koncie mogłyby umożliwić im choć częściowe pokrycie kosztów pogrzebu. Udali się do doradcy obywatelskiego, żeby zapytać, jakich formalności muszą dopełnić, aby formalnie uzyskać spadek.

Przepisy nie nakładają na spadkobierców obowiązku przeprowadzenia postępowania spadkowego. Postępowanie spadkowe jest jednak niezbędne do tego, aby formalnie potwierdzić prawa do nabytego spadku i przejąć uzyskane w spadku składniki majątkowe np. dokonać wpisu w księdze wieczystej czy pobrać pieniądze z konta bankowego spadkodawcy. Dlatego bracia muszą przeprowadzić postępowanie spadkowe po ojcu i po matce. 

Może się to odbyć u notariusza albo na drodze sądowej, przy czym każda form wiąże się z nieco innymi kosztami. 

Postępowanie spadkowe składa się zazwyczaj z dwóch etapów. 

Pierwszym etapem jest postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku, podczas którego zakreślony zostaje jedynie krąg spadkobierców ustawowych lub testamentowych i udziały, jakie każdy z nich dziedziczy. Na tym pierwszym etapie można już zakończyć postępowanie spadkowe w przypadku, kiedy jest tylko jeden spadkobierca lub gdy nie ma potrzeby dzielenia spadku pomiędzy spadkobierców.

Drugim etapem jest dział spadku, na mocy którego poszczególne przedmioty wchodzące w skład spadku zostają przydzielone konkretnym spadkobiercom.

Postępowanie spadkowe możemy przeprowadzić sądownie, albo u notariusza (przy spełnieniu pewnych warunków wymienionych dalej). Notarialne postępowanie spadkowe jest możliwe tylko wtedy, gdy pomiędzy spadkobiercami i rodziną zmarłego panują dobre relacje i nikt nie kwestionuje ostatniej woli spadkodawcy. W pierwszym etapie, aby można było poświadczyć dziedziczenie u notariusza, koniecznym jest stawienie się u niego wszystkich spadkobierców lub ich pełnomocników. Jeśli warunku tego nie można spełnić, pozostaje tylko postępowanie sądowe.

Sądowe postępowanie spadkowe w sprawie stwierdzenia nabycia spadku musi być przeprowadzone przez sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, ale jeżeli miejsca jego zwykłego pobytu w Polsce nie da się ustalić, postępowanie przeprowadza się przed sądem miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część. W związku z tym, że w przypadku pana Karola jedno i drugie z rodziców mieszkało i umarło w tej samej miejscowości, bracia mogą zwrócić się z jednym wnioskiem do tego samego sądu i przeprowadzić dwa postępowania spadkowe za jednym razem.

Znacznie szybciej przeprowadza się postępowanie spadkowe u notariusza, ale warunkiem takiego załatwienia sprawy jest obecność u notariusza wszystkich osób powołanych do dziedziczenia lub ich pełnomocników. Akt poświadczenia dziedziczenia może zostać przygotowany przez każdego notariusza, którego wybiorą spadkobiercy. Może to być osoba z dowolnie wybranej kancelarii notarialnej bez względu na to, gdzie znajduje się majątek wchodzący w skład spadku, czy gdzie mieszkał spadkodawca.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, spadkobierca ma trzy możliwości przy nabywaniu spadku:

– może przyjąć spadek wprost – bez ograniczenia odpowiedzialności za długi spadkowe, ma na to 6 miesięcy; 

– może przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza – z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe do wysokości stanu czynnego spadku;

– może spadek odrzucić, ale na to ma tylko 6 miesięcy od śmierci spadkodawcy lub od momentu, kiedy dowiedział się o swoim powołaniu do dziedziczenia.

Występując o dokument nabycia spadku, należy czy to w sądzie, czy u notariusza przedstawić następujące dokumenty i informacje:

  1. Akt zgonu spadkodawcy

2. Akty urodzenia spadkobierców (w przypadku zamężnych kobiet, jeśli zmieniły nazwisko – akt zawarcia małżeństwa)

3. Testament (jeśli został spisany).

4. Dane spadkobierców (imiona i nazwiska, nr PESEL, miejsce zamieszkania).

Notarialne poświadczenie dziedziczenia przed notariuszem jak i stwierdzenie nabycia spadku w sądzie mają takie same skutki prawne i mogą być podstawą do dokonania wpisu np. w księgach wieczystych; można też na ich podstawie sprzedać mieszkanie, jeśli wszyscy spadkobiercy wyrażą taką wolę. Dokumenty te złożone w banku, pozwalają na dostęp do funduszy zmarłego w częściach wskazanych dla poszczególnych spadkobiorców, o ile spadkodawca nie dokonał dyspozycji wkładem na wypadek śmierci (wówczas takie oszczędności do spadku nie wchodzą). A także możemy zwrócić się do dowolnego banku z dyspozycją sprawdzenia, w jakich bankach spadkodawca ulokował swoje oszczędności.

W postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku sąd wskazuje tylko udziały, w jakich poszczególni spadkobiercy dziedziczą po zmarłym. To samo jest w dokumencie poświadczenia dziedziczenia, sporządzonym przez notariusza. Nie wskazuje się tam obiektów czy przedmiotów wchodzących w skład spadku.

W przypadku pana Karola, żeby móc dysponować mieszkaniem rodziców, synowie muszą przeprowadzić postępowanie spadkowe po ojcu i po matce. Jeśli są zgodni, najszybszym sposobem będzie przeprowadzenie postępowania spadkowego u notariusza. Jeśli w skład spadku wchodzi tylko mieszkanie i pieniądze na koncie, a są zgodni co do sprzedaży i swoich udziałów w spadku, bracia mogą zrezygnować z formalnego działu majątku, gdyż akt poświadczenia dziedziczenia spisany u notariusza wystarczy im do przeprowadzenia wszelkich czynności prawnych. 

Podstawa prawna:
Kodeks cywilny
Kodeks postępowania cywilnego

Autorka: Beata Klimkiewicz


Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.