Pani Lena od lat nie może porozumieć się ze swoim mężem w żadnej sprawie. Jest jego drugą żoną, mąż wcześniej założył rodzinę z inną kobietą, ale rozwiódł się 5 lat po ślubie, pozostawiając wychowanie córki z tego związku byłej żonie. Z panią Leną ma 23-letniego syna, który w wyniku konfliktu z ojcem musiał wynieść się z domu. Pani Lena bardzo przeżywa sytuację rodzinną, bo zauważyła, że mąż od pewnego czasu ma bardzo dobrą relację z byłą żoną a ich wspólna córka jest jego faworytką. Traktuje ją zupełnie inaczej niż syna z drugiego małżeństwa a w kłótni wykrzyczał jej, że wydziedziczy syna i wszystko zapisze swojej córce. Majątek męża to dom z pięknym ogrodem, który wybudowali wspólnie z panią Leną w czasie, gdy byli już małżeństwem, działka rekreacyjna z domkiem nabyta 10 lat temu i samochód kupiony przed dwoma laty. W świetle prawa to ich wspólny małżeński majątek dorobkowy. Pod wpływem słów wykrzyczanych przez męża, pani Lena zaczęła myśleć, jak zabezpieczyć syna na wypadek swojej śmierci, gdyż jest on jeszcze studentem i nie ma miejsca, gdzie mógłby mieszkać, jeśli ojciec nie przyjąłby go do domu. Pomyślała, że gdyby tylko syn po niej dziedziczył (½  wspólnego majątku), pieniądze z podziału majątku na pewno wystarczyłyby mu na kupno samodzielnego mieszkania. Natomiast jeśli oprócz syna dziedziczyłby po niej również mąż, trudniej byłoby synowi znaleźć coś, co mógłby dla siebie kupić za ¼ całego majątku. Pani Lena udała się do doradcy obywatelskiego zapytać, co można zrobić w tej sprawie.

Doradca obywatelski wskazał pani Lenie artykuł 31. Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego 

„Wspólność ustawowa, majątek wspólny

§ 1. Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.”

Zawierając związek małżeński, małżonkowie wchodzą ze sobą w ustrój, zwany wspólnością majątkową. Należy do niej wszystko, czego dorobili się będąc małżeństwem. W jej skład wchodzą zatem wynagrodzenia za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego małżonka, dochody z majątku wspólnego oraz z majątku osobistego każdego z małżonków. 

Małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym.

Wyłączone z majątku wspólnego są majątki osobiste małżonków. Do majątku osobistego każdego z małżonków wchodzą między innymi prawa lub przedmioty majątkowe nabyte przed zawarciem małżeństwa lub te otrzymane w drodze darowizny czy dziedziczenia.

Istniejący między małżonkami ustrój wspólności majątkowej może znieść tylko rozdzielność majątkowa. 

Małżonkowie mogą ustanowić rozdzielność majątkową po zawarciu małżeństwa lub jeszcze przed jego zawarciem. 

Rozdzielność majątkowa stanowi odwrotność wspólności majątkowej.

Natomiast wspólność czy też rozdzielność majątkowa małżonków nie ma znaczenia, jeśli przychodzi do dziedziczenia – rozdzielność majątkowa nie ma na dziedziczenie żadnego wpływu. Mąż dziedziczy po żonie, a żona po mężu ze względu na małżeńską relację, a nie status ich majątków.

Jeśli któryś z małżonków chciałby, aby po jego śmierci współmałżonek nie dziedziczył po nim majątku, wystąpienie o rozdzielność majątkową nie rozwiąże mu sprawy. Należy poszukać innego rozwiązania.

Najlepszym rozwiązaniem rozwiązaniem jest sporządzenie testamentu, w którym małżonek zostanie pominięty. Wskazanie innego spadkobiercy lub spadkobierców w testamencie umożliwia pominięcie współmałżonka w spadku, bo w przypadku, gdy testament nie zostanie spisany małżonek jako spadkobierca ustawowy będzie dziedziczył z mocy ustawy. 

Artykuł 931 § 1  1 Kodeksu cywilnego: „W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkobiercy oraz jego małżonek: dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.” 

O testamencie i sprawach z nim związanych przeczytać można w artykule na naszym blogu „Jak sporządzić testament?”: 

https://poradnictwoobywatelskie.com/2022/07/11/jak-sporzadzic-testament/

W takim przypadku należy się jednak liczyć z możliwością, że pominięty w testamencie małżonek wystąpi z roszczeniem o zachowek, który należy mu się z mocy prawa, jeśli nie został przez spadkodawcę w testamencie wydziedziczony.

O zachowku można przeczytać w artykule „Kiedy i komu przysługuje zachowek”: 

https://poradnictwoobywatelskie.com/2023/04/03/kiedy-i-komu-przysluguje-zachowek/

W sytuacji pani Leny, bardzo napięta sytuacja między małżonkami sprawiła, że doradca obywatelski omówił z p Leną również możliwość rozwodu. Z chwilą prawomocnego rozwiązania małżeństwa przez rozwód dochodzi do ustania wspólności majątkowej, co oznacza że były mąż nie będzie dziedziczył po pani Lenie. Wówczas, jeśli nie spisze ona testamentu, cały jej majątek przypadnie synowi, bez możliwości uszczuplenia go zachowkiem.

Podstawa prawna:
Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy
Kodeks cywilny

Autorka: Beata Klimkiewicz