Jak uzyskać alimenty?

Pani Anna ma 35 lat i dwoje dzieci ze związku z byłym partnerem, z którym rozstała się dwa lata temu. Ojciec dzieci interesuje się nimi sporadycznie i raczej okazjonalnie. Przy tych rzadkich okazjach przekazuje niewielkie kwoty na utrzymanie dzieci. Córeczka Pani Anny we wrześniu skończy 3 latka, natomiast syn 7 lat. Syn w tym roku podejmie naukę w I klasie szkoły podstawowej, co, jak wiadomo, wiąże się z dodatkowymi wydatkami. Pani Anna ma trudną sytuację finansową, nie stać jej na pokrycie wielu wydatków związanych z potrzebami dzieci. Dlatego postanowiła dowiedzieć się, jak ubiegać się o alimenty na dzieci. Chciałaby wiedzieć, czy jeśli od ojca dzieci nie uda się wyegzekwować alimentów, to czy będzie mogła wystąpić o alimenty od dziadków? Oboje rodzice byłego partnera pani Anny żyją, są już na emeryturze, powodzi im się bardzo dobrze.

Pani Anna oczywiście może ubiegać się o alimenty na dzieci. Aby je otrzymać będzie musiała złożyć pozew do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania jej oraz dzieci. Od  pozwu o zasądzenie alimentów nie wnosi się opłaty.

Wysokość alimentów jest uzależniona od usprawiedliwionych potrzeb dzieci oraz od możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego do alimentów czyli ojca dzieci. W pozwie trzeba wskazać o jaką kwotę alimentów chcemy się ubiegać. Pani Anna powinna w uzasadnieniu pozwu wykazać, dlaczego stara się właśnie o taką kwotę, czyli szczegółowo opisać, ile pieniędzy potrzebuje na utrzymanie dzieci. Wskazane jest również przedstawienie sytuacji, w jakiej znajduje się ojciec dzieci, tj. jakie ma możliwości zarobkowe i majątkowe. Sąd bada “możliwości zarobkowe osoby zobowiązanej”, to znaczy, że jeśli np. ojciec dzieci pani Anny jest wykształcony i mógłby sporo zarabiać, ale unika zatrudnienia zgodnego ze swoim wykształceniem i podejmuje pracę poniżej swoich kwalifikacji, to sąd może wobec niego zasądzić alimenty wyższe niż jego obecne dochody. Jeżeli ojciec dzieci posiada majątek (np. odziedziczył mieszkanie), to sąd również weźmie to pod uwagę, ponieważ z takiego majątku można czerpać dodatkowy dochód i przeznaczyć go na utrzymanie dzieci. 

Do utrzymania dzieci są zobowiązani oboje rodzice, czyli, przykładowo, jeżeli na utrzymanie jednego dziecka pani Anna wydatkuje 700 zł, to może dochodzić od ojca kwoty 350 zł tytułem alimentów. Jednak nie musi tak być. Sąd bierze pod uwagę nie tylko finansowe nakłady rodziców na dziecko, lecz także te “niematerialne”, czyli związane z opieką, czasem poświęconym wychowaniu dziecka itp. W sytuacji gdy pani Anna opiekuje się młodszym dzieckiem 24 godziny na dobę, a ojciec przychodzi z wizytą raz w miesiącu, to jego nakłady finansowe powinny być znacznie większe. Pani Anna może więc żądać kwoty wyższej niż 350 zł. 

Uzyskanie prawomocnego wyroku orzekającego alimenty to jedna sprawa, a ich wyegzekwowanie to zupełnie co innego. 

Co powinna zrobić pani Anna, jeżeli po uprawomocnieniu się wyroku ojciec dzieci nie będzie chciał (lub nie będzie mógł) płacić zasądzonych alimentów?

Pani Anna powinna wówczas złożyć do komornika wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Jeżeli egzekucja alimentów okaże się bezskuteczna (np. z takiego powodu, że ojciec dziecka pracuje “na czarno” i nie wykazuje żadnych dochodów), to pani Anna może złożyć wniosek do Funduszu Alimentacyjnego. Jeżeli  pani Anna nie przekroczy określonego w przepisach kryterium dochodowego (obecnie jest to 900 zł na osobę w rodzinie), to otrzyma z Funduszu maksymalnie 500 zł na jedno dziecko.

Fundusz, wypłacając alimenty pani Annie, sam zajmie się wyegzekwowaniem  należności od ojca dzieci. Sankcje za uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego mogą być różne, począwszy od odebrania prawa jazdy, a skończywszy na pociągnięciu go do odpowiedzialności karnej. 

Jeżeli osoba zobowiązana do alimentów (były partner pani Anny, ojciec jej dzieci) nie jest w stanie uczynić zadość temu obowiązkowi (np. gdy nie jest znane jego miejsce pobytu lub uzyskanie alimentów od niego jest połączone z nadmiernymi trudnościami), zobowiązani w dalszej kolejności są dziadkowie-rodzice zobowiązanego do alimentów. Dziadkowie mają obowiązek alimentacyjny w granicach potrzeb dzieci niezaspokojonych przez zobowiązanego w pierwszej kolejności. Jeżeli prowadzona przez komornika egzekucja należności alimentacyjnych okazałaby się bezskuteczna (np. z powodu niewypłacalności dłużnika), pani Anna będzie mogła pozwać o alimenty dziadków, rodziców byłego partnera pani Anny i ojca jej dzieci.

Pani Anna już wie, co może zrobić i jakie kroki podjąć jak najszybciej celem uzyskania alimentów na dzieci.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy Dz.U.2020.1359 t.j. z dnia 2020.08.10); art. 128-144

Autor: Małgorzata Dąbrowska

Zmiany w Funduszu Alimentacyjnym

W lutym 2020 roku Pani Agnieszka rozwiodła się z mężem i od tego czasu samotnie wychowuje 9-letniego syna. Pracuje w sklepie spożywczym i od trzech lat otrzymuje stałe wynagrodzenie w wysokości 2100 zł netto. Sąd, orzekając o rozwodzie, powierzył Pani Agnieszce wykonywanie władzy rodzicielskiej i przyznał jej alimenty na dziecko w kwocie 500 zł miesięcznie. Były mąż Pani Agnieszki, pomimo wyroku sądu, oświadczył, że nie będzie uczestniczył w kosztach utrzymania syna. Pani Agnieszka w marcu bieżącego roku złożyła wniosek do komornika o wszczęcie egzekucji, jednak do chwili obecnej nie otrzymała żadnych pieniędzy. Egzekucja okazała się niewykonalna ze względu na to, że były mąż od czasu rozwodu utrzymuje się jedynie z prac dorywczych i celowo unika legalnego zatrudnienia. W związku z tym, Pani Agnieszka zastanawia się czy przysługuje jej świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego. 

Prawo do świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego ustalane jest na okresy świadczeniowe trwające każdorazowo od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego. Aby zachować ciągłość otrzymywania świadczenia, wnioski na kolejny okres świadczeniowy składa się corocznie od dnia 1 lipca do dnia 31 sierpnia. Jednak w przypadku osób, które nabyły uprawnienia do alimentów w trakcie trwania okresu świadczeniowego możliwe jest złożenie wniosku w każdym momencie. Wówczas prawo do świadczenia ustala się od miesiąca, w którym wpłynął prawidłowo wypełniony wniosek.

Zatem Pani Agnieszka w obecnej chwili mogłaby złożyć dwa wnioski:

  • na okres 2019/2020 i jeżeliby spełniała kryteria to otrzymałaby prawo do świadczenia od lipca 2020 do września 2020
  • na okres 2020/2021 i jeżeliby spełniała kryteria to otrzymałaby prawo do świadczenia od października 2020 do września 2021

Jednak czy Pani Agnieszka spełnia kryteria uprawniające do uzyskania tych świadczeń?

Prawo do świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego przysługuje:

  1. osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego – Pani Agnieszka posiada tytuł wykonawczy w postaci wyroku rozwodowego, w którym zostały zasądzone alimenty na syna.
  2. w przypadku bezskuteczności egzekucji (egzekucji, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych) – Egzekucja wszczęta w marcu na wniosek Pani Agnieszki okazała się bezskuteczna. 
  3. jeżeli przeciętny miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy nie przekracza kryterium dochodowego (800 zł przy ustalaniu prawa na okres 2019/2020; 900 zł przy ustalaniu prawa na okres 2020/2021) – Pani Agnieszka od trzech lat uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 2100 zł tj. 1050 zł na osobę w rodzinie. Zatem przekracza kryterium uprawniające do otrzymania świadczenia, zarówno na okres 2019/2020, jak i na okres 2020/2021.

Uwaga! Z dniem 1 lipca 2020 roku zaczął obowiązywać nowy zapis, zgodnie z którym począwszy od nowego okresu świadczeniowego (na rok 2020/2021), w przypadku jeżeli dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe o kwotę nie wyższą niż przysługująca kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego, to wówczas świadczenie będzie wypłacane w wysokości różnicy między przysługującą kwotą świadczenia a kwotą, o którą zostało przekroczone kryterium dochodowe. Jeżeli jednak różnica byłaby niższa niż 100 zł, wówczas świadczenie nie będzie przysługiwało.

Pani Agnieszka, uzyskując dochód w wysokości 1050 zł na osobę w rodzinie, przekracza kryterium dochodowe na okres 2020/2021 o 150 zł. Różnica między przysługującą kwotą świadczenia w wysokości 500 zł a kwotą, o którą przekroczyła kryterium wynosi 350 zł. I w takiej właśnie wysokości Pani Agnieszka może otrzymywać świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego w okresie od 1 października 2020 do 30 września 2021 roku. 

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Ustawa z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2

Autor: Marta Jeżykowska