Pani Joanna jest mężatką, jednak nie zamieszkuje z mężem. Zaszła w ciążę i urodziła bliźniaczki z innym mężczyzną, który zaraz po powzięciu wiedzy o ciąży pani Joanny zniknął z jej życia. Pani Joanna została bez środków do życia. Mąż pani Joanny złożył pozew o rozwód. Pani Joanna chciałaby ustalenia ojcostwa dla swoich dzieci, chciałaby wnieść o alimenty oraz pozbawić ojca dzieci władzy rodzicielskiej.

1. Rozwód i zaprzeczenie ojcostwa

Doradca wyjaśnił pani Joannie, iż zgodnie z art. 62 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeśli dziecko mężatki urodziło się w trakcie trwania małżeństwa, mężem matki jest prawnie ojciec dziecka, nawet jeśli biologiczny ojciec jest inny. Prawo to opiera się na domniemaniu pochodzenia dziecka od męża matki. Aby zaprzeczyć temu domniemaniu, konieczne jest wytoczenie powództwa o zaprzeczenie ojcostwa przed sądem. Zatem samo złożenie pozwu o rozwód przez męża pani Joanny, nie oznacza, że prawnie nie jest on ojcem bliźniąt. Doradca obywatelski poradził pani Joannie złożyć pozew do sądu o zaprzeczenieu ojcostwa.

2. Ustalenie ojcostwa

W przypadku dzieci urodzonych poza małżeństwem, ojcostwo można ustalić na podstawie testów DNA, które dostarczają najbardziej wiarygodnych wyników, lub poprzez sądowe postępowanie dowodowe. W przypadku pani Joanny konieczne będzie postępowanie sądowe o ustalenie ojcostwa. Matka dziecka ma prawo żądać ustalenia ojcostwa. Doradca obywatelski wyjaśnił pani Joannie, że sama sprawa o ustalenie ojcostwa jest bezpłatna dla strony wnoszącej pozew, ponieważ jest zwolniona z kosztów sądowych. Jednak kluczowy i najdroższy element to sądowe badanie DNA, którego koszt może wynieść od ok. 1500 do nawet 2000 zł, zależnie od laboratorium i procedur. 

3. Alimenty

Po sądowym ustaleniu ojcostwa, matka dziecka ma prawo dochodzić od ojca alimentów. W jednym pozwie można jednocześnie wnieść o ustalenie ojcostwa i o zasądzenie alimentów czyli w jednym pozwie można domagać się obu tych świadczeń. Sąd ustala ich wysokość na podstawie potrzeb dziecka i możliwości zarobkowych ojca. Pozew o ustalenie ojcostwa i alimenty należy wnieść do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania pozwanego lub dziecka. Doradca poinformował panią Joannę, iż może ona wnioskować do sądu o zabezpieczenie alimentów na czas trwania procesu. Jest to swoista zaliczka na utrzymanie dziecka do czasu prawomocnego wyroku.

Doradca obywatelski poinformował panią Joannę, iż może ona domagać się od ojca dzieci pokrycia kosztów związanych z ciążą oraz trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie okołoporodowym. Zakres obowiązków ojca obejmuje koszty wyżywienia, odzieży, mieszkania, leków i innych niezbędnych środków w tym okresie, a także wydatki związane z wyprawką dla dziecka. Warunek: Aby domagać się tych alimentów, należy najpierw uwiarygodnić ojcostwo mężczyzny.

4. Opieka nad dziećmi

Sąd ustala opiekę nad dzieckiem. Głównym kryterium jest zawsze dobro dziecka. Możliwe są różne modele opieki: jednostronna, gdzie jeden rodzic otrzymuje pełną władzę rodzicielską (często przy ograniczeniu lub pozbawieniu jej drugiego), lub naprzemienna, gdzie oboje rodzice dzielą się władzą i opieką, o ile potrafią ze sobą współpracować. 

Władza rodzicielska związana jest z prawem i obowiązkiem wychowania dziecka, sprawowania pieczy nad nim i nad jego majątkiem, a także związana jest z przedstawicielstwem ustawowym co wiąże się z obowiązkiem podejmowania decyzji za dziecko, które ze względu na swój wiek nie jest w stanie podejmować samodzielnych rozsądnych decyzji. 

Doradca obywatelski poinformował panią Joannę, iż pozbawienie władzy rodzicielskiej to postępowanie sądowe, które następuje, gdy rodzic nie wykonuje swoich obowiązków wobec dziecka lub ich nadużywa, a jego dalsze sprawowanie władzy zagraża dobru dziecka. Sąd może orzec pozbawienie władzy rodzicielskiej w sytuacjach takich jak trwałe przeszkody (np. choroba, długi pobyt w więzieniu), nadużywanie władzy, rażące zaniedbania (np. przemoc, uzależnienia) czy trwałe nieinteresowanie się dzieckiem. Jest to środek ostateczny, a o jego orzeczeniu decyduje sąd opiekuńczy po przeprowadzeniu postępowania dowodowego. W przypadku pani Joanny może mieć zastosowanie przesłanka trwałego nieinteresowania się dziećmi. (Art. 111 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). 

W sytuacji wnioskowania o pozbawienie władzy rodzicielskiej, z powodu całkowitego braku kontaktu z drugim rodzicem, warto przedłożyć informację o braku wiedzy gdzie aktualnie drugi rodzic zamieszkuje i że przejawia całkowity brak zainteresowania.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej oznacza utratę praw do podejmowania decyzji o życiu dziecka, np. dotyczących edukacji, leczenia czy zarządzania majątkiem, ale nie zawsze oznacza zakaz kontaktu z dzieckiem.

Doradca poinformował panią Joannę, iż w przypadku pozbawienia władzy rodzicielskiej ojca dzieci, opiekę nad dziećmi sprawuje matka. 

Pozbawienie władzy rodzicielskiej nie zwalnia ojca z obowiązku płacenia alimentów na utrzymanie dziecka.

Podstawa prawna:
Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Opracowała: Anna Pieślak-Hamerska

Pan Janusz posiada spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu. Jego wkład mieszkaniowy opiewa na ok. 50 tys. zł. Jednocześnie pan Janusz jest zadłużony na blisko 150 tys. zł. Pan Janusz chciałby dokonać darowizny wkładu mieszkaniowego na rzecz swojej wnuczki aby to ona stała się członkiem spółdzielni i posiadała lokatorskie prawo do lokalu. Pan Janusz zgłosił się do doradcy obywatelskiego z pytaniem, czy może dokonać tej darowizny dla wnuczki a następnie złożyć wniosek o upadłość konsumencką. 

Podejmując decyzję o ogłoszeniu upadłości konusmenckiej, pan Janusz musi zwrócić uwagę na potencjalne zagrożenia związane z rozporządzeniem majątkiem dokonanym przed złożeniem wniosku do sądu. Wielu dłużników, chcąc zatrzymać najbardziej istotne elementy ich dorobku, postanawia dokonać darowizny na rzecz dzieci lub współmałżonka. Należy pamiętać, że nie zawsze taka darowizna będzie skuteczna, a wierzyciele mogą upomnieć się o darowany majątek.

Darowizna polega na nieodpłatnym wyzbyciu się składników majątku na rzecz innej osoby. Po jej dokonaniu dłużnik nie jest już właścicielem darowanych dóbr majątkowych, a zatem wierzyciel traci możliwość zaspokojenia swoich roszczeń w całości lub w części.

Darowizna przed ogłoszeniem upadłości

Przepisy prawa upadłościowego mówią wprost o bezskuteczności czynności nieodpłatnych, które zostały dokonane rok przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości. Darowizna dokonana w roku poprzedzającym złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest bezskuteczna z mocy prawa. Oznacza to, że w relacjach między wierzycielem, syndykiem, a osobą trzecią, która otrzymała korzyść majątkową w wyniku darowizny przyjmuje się, jak gdyby czynności prawnej nie dokonano. Najprościej mówiąc, przedmiot darowizny będzie częścią masy upadłości i pomimo wyzbycia się go, posłuży do zaspokojenia wierzycieli.

Kluczowe są terminy, w których można żądać uznania czynności za bezskuteczną w tym trybie. Nie można żądać uznania czynności za bezskuteczną po upływie dwóch lat od dnia ogłoszenia upadłości. Termin ten nie ma zastosowania, gdy żądanie uznania czynności za bezskuteczną zgłoszone zostało w drodze zarzutu w toku postępowania.

Darowizna po ogłoszeniu upadłości 

Po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej zarząd nad majątkiem dłużnika przejmuje syndyk. W praktyce oznacza to, że upadły nie może samodzielnie rozporządzać swoim majątkiem wchodzącym w skład masy upadłości. Czynności prawne dotyczące mienia wchodzącego do masy – w tym m.in. darowizna składnika masy – będą nieważne z mocy prawa. Podobnie w okresie wykonywania planu spłaty upadły nie może dokonywać takich czynności prawnych w zakresie swojego majątku, które mogłyby pogorszyć jego zdolność do wykonywania planu spłaty wierzycieli. 

Pan Janusz może dokonać darowizny dla wnuczki jednak wniosek o upadłość konusmencką powinien złożyć nie wcześniej niż po roku od dokonania tej czynności prawnej.

Podstawa prawna:
Prawo upadłościowe

Autorka: Anna Pieślak-Hamerska

Pani Alina pracuje w firmie zatrudniającej 30 pracowników. Pani Alina nie przyjęła nowych warunków pracy i płacy zaproponowanych przez pracodawcę. Pani Alina wiedziała, że pracodawca ma kłopoty z płynnością finansową i jest zmuszony szukać sposobów ich rozwiązania jednak nie mogła przyjąć tak rażąco niekorzystnych zaproponowanych przez pracodawcę nowych warunków wynagrodzenia. Pani Alina zwróciła się do doradcy obywtaelskiego z pytaniem, czy przysługuje jej odprawa?

Doradca wyjaśnił pani Alinie, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników ma zastosowanie także do rozwiązania stosunku pracy w sytuacji, gdy następuje ono po dokonaniu wypowiedzenia zmieniającego tj. w rezultacie odmowy przyjęcia przez pracownika nowych warunków pracy lub płacy.

Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz. U. z 2018 r. poz. 1969 ze zm.) przepisy o wypowiadaniu stosunków pracy w ramach grupowego zwolnienia oraz przepisy o odprawie pieniężnej z tytułu rozwiązania stosunku pracy w ramach grupowego zwolnienia stosuje się odpowiednio w razie konieczności rozwiązania przez pracodawcę zatrudniającego co najmniej 20 pracowników stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, jeżeli przyczyny te stanowią wyłączny powód uzasadniający wypowiedzenie stosunku pracy lub jego rozwiązanie na mocy porozumienia stron, a zwolnienia w okresie nieprzekraczającym 30 dni obejmują mniejszą liczbę pracowników niż określona w art. 1 ustawy, tj.:

• 10 pracowników, gdy pracodawca zatrudnia mniej niż 100 pracowników,
• 10% pracowników, gdy pracodawca zatrudnia co najmniej 100, jednakże mniej niż 300 pracowników,
• 30 pracowników, gdy pracodawca zatrudnia co najmniej 300 lub więcej pracowników.

Odprawa przysługuje pracownikowi jeżeli konieczność rozwiązania przez pracodawcę zatrudniającego co najmniej 20 pracowników stosunków pracy następuje z przyczyn niedotyczących pracowników o ile przyczyny te stanowią wyłączny powód uzasadniający wypowiedzenie stosunku pracy.

Jako „wyłączny powód uzasadniający rozwiązanie stosunku pracy” należy rozumieć sytuację, w której bez zaistnienia przyczyn niedotyczących pracowników nie zostałaby podjęta indywidualna decyzja o zwolnieniu pracownika (zob. wyrok SN z dnia 10 października 1990 r., I PR 319/90). Chodzi więc o sytuację, w której przyczyny rozwiązania stosunku pracy leżące po stronie pracownika (o ile występują) same w sobie nie stanowiłyby podstawy podjęcia decyzji o rozwiązaniu stosunku pracy.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 stycznia 2009 r., II PK 108/08 (LEX nr 738347) odprawa pieniężna przysługuje pracownikowi nie tylko w przypadku wypowiedzenia definitywnego, ale również wypowiedzenia zmieniającego warunki zatrudnienia (warunki pracy lub płacy), gdy stosunek pracy został rozwiązany, ponieważ pracownik nie przyjął zaproponowanych mu przez pracodawcę nowych zmienionych warunków. Podkreślenia wymaga jednak, że Sąd Najwyższy w powołanym wyroku stwierdził również, że to, iż rozwiązanie stosunku pracy następuje w trybie wypowiedzenia zmieniającego, a nie w drodze wypowiedzenia definitywnego, ma jedynie znaczenie dla oceny, czy przyczyny z art. 1 ust. 1 ustawy o grupowych zwolnieniach stanowią wyłączny powód uzasadniający rozwiązanie stosunku pracy.

Oznacza to, że odmowa przyjęcia nowych warunków pracy przez panią Alinę jako niekorzystnych dla niej, nie stoi na przeszkodzie uznaniu, że przyczyny rozwiązania stosunku pracy leżą wyłącznie po stronie zakładu pracy i z tego powodu należy się pani Alinie odprawa pieniężna.

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników 

Autorka: Anna Pieślak-Hamerska

Pani Halina jest schorowaną seniorką na emeryturze. Pani Halina jest nadmiernie zadłużona, zostały wszczęte wobec niej egzekucje komornicze. Pani Halina słyszała o możliwości ogłoszenia upadłości konsumenckiej, jak również o tym, że wniosek o upadłość konsumencką a następnie postępowanie upadłościowe, prowadzone są na specjalnej platformie internetowej w systemie Krajowego Rejestru Zadłużonych. Pani Halina chciałaby ogłosić upadłość konsumencką, jednak sama nie poradzi sobie ani w sporządzeniu wniosku ani w wymianie dokumentów z syndykiem i sądem. Pani Halina potrzebuje profesjonalnego wsparcia na każdym etapie postępowania upadłościowego począwszy od sporządzenia wniosku po upadłość konsumencką. Wtedy będzie się czuła bezpiecznie. Pani Halina pyta, czy możliwe jest uzyskanie pełnomocnika z urzędu przed złożeniem wniosku, który pomoże złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości i przejść całe postępowanie upadłościowe?

Doradca obywatelski poinformował panią Halinę, że jest taka możliwość. Stosuje się przepisy takie, jak w każdym innym postępowaniu sądowym. 

Do wniosku o pełnomocnika z urzędu należy wypełnić oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania zgodnie z obowiązującym wzorem: file:///C:/Users/Poradnictwo_obywatel/Downloads/wzor-oswiadczenia-o-stanie-rodzinnym-majatku-dochodach-i-zrodlach-utrzymania-osoby-fizycznej-ubiegajacej-sie-o-ustanowienie-adwokata-lub-radcy-prawnego%20(18).pdf 

Wniosek składa się do sądu rejonowego – wydziału właściwego do rozpoznawania spraw upadłościowych. 

Doradca poinformował panią Halinę, że sądy bardzo niechętnie przyznają pełnomocników z urzędu do postępowań upadłościowych. Są to przypadki naprawdę wyjątkowe. 

Doradca obywatelski poinformował panią Halinę, że konsumenci-dłużnicy mogą korzystać z punktów nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego. Zawsze w takich punktach można uzyskać pomoc w zakresie sporządzenia wniosku o upadłość konsumencką i/lub złożenia pism do sądu za pośrednictwem Krajowego Rejestru Zadłużonych.

Należy też wiedzieć, że syndycy, choć często starają się pomóc upadłym, to nie są pełnomocnikami upadłych, tylko organami postępowania i niektórych czynności im po prostu nie wolno robić za upadłych.

Doradca obywatelski zachęcił panią Halinę do skorzystania z jego usług w tym zakresie.

Podstawa prawna:
Art. 117 Kodeksu cywilnego

Autorka: Anna Pieślak-Hamerska