Pan Janusz posiada spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu. Jego wkład mieszkaniowy opiewa na ok. 50 tys. zł. Jednocześnie pan Janusz jest zadłużony na blisko 150 tys. zł. Pan Janusz chciałby dokonać darowizny wkładu mieszkaniowego na rzecz swojej wnuczki aby to ona stała się członkiem spółdzielni i posiadała lokatorskie prawo do lokalu. Pan Janusz zgłosił się do doradcy obywatelskiego z pytaniem, czy może dokonać tej darowizny dla wnuczki a następnie złożyć wniosek o upadłość konsumencką. 

Podejmując decyzję o ogłoszeniu upadłości konusmenckiej, pan Janusz musi zwrócić uwagę na potencjalne zagrożenia związane z rozporządzeniem majątkiem dokonanym przed złożeniem wniosku do sądu. Wielu dłużników, chcąc zatrzymać najbardziej istotne elementy ich dorobku, postanawia dokonać darowizny na rzecz dzieci lub współmałżonka. Należy pamiętać, że nie zawsze taka darowizna będzie skuteczna, a wierzyciele mogą upomnieć się o darowany majątek.

Darowizna polega na nieodpłatnym wyzbyciu się składników majątku na rzecz innej osoby. Po jej dokonaniu dłużnik nie jest już właścicielem darowanych dóbr majątkowych, a zatem wierzyciel traci możliwość zaspokojenia swoich roszczeń w całości lub w części.

Darowizna przed ogłoszeniem upadłości

Przepisy prawa upadłościowego mówią wprost o bezskuteczności czynności nieodpłatnych, które zostały dokonane rok przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości. Darowizna dokonana w roku poprzedzającym złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest bezskuteczna z mocy prawa. Oznacza to, że w relacjach między wierzycielem, syndykiem, a osobą trzecią, która otrzymała korzyść majątkową w wyniku darowizny przyjmuje się, jak gdyby czynności prawnej nie dokonano. Najprościej mówiąc, przedmiot darowizny będzie częścią masy upadłości i pomimo wyzbycia się go, posłuży do zaspokojenia wierzycieli.

Kluczowe są terminy, w których można żądać uznania czynności za bezskuteczną w tym trybie. Nie można żądać uznania czynności za bezskuteczną po upływie dwóch lat od dnia ogłoszenia upadłości. Termin ten nie ma zastosowania, gdy żądanie uznania czynności za bezskuteczną zgłoszone zostało w drodze zarzutu w toku postępowania.

Darowizna po ogłoszeniu upadłości 

Po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej zarząd nad majątkiem dłużnika przejmuje syndyk. W praktyce oznacza to, że upadły nie może samodzielnie rozporządzać swoim majątkiem wchodzącym w skład masy upadłości. Czynności prawne dotyczące mienia wchodzącego do masy – w tym m.in. darowizna składnika masy – będą nieważne z mocy prawa. Podobnie w okresie wykonywania planu spłaty upadły nie może dokonywać takich czynności prawnych w zakresie swojego majątku, które mogłyby pogorszyć jego zdolność do wykonywania planu spłaty wierzycieli. 

Pan Janusz może dokonać darowizny dla wnuczki jednak wniosek o upadłość konusmencką powinien złożyć nie wcześniej niż po roku od dokonania tej czynności prawnej.

Podstawa prawna:
Prawo upadłościowe

Autorka: Anna Pieślak-Hamerska

Pani Alina pracuje w firmie zatrudniającej 30 pracowników. Pani Alina nie przyjęła nowych warunków pracy i płacy zaproponowanych przez pracodawcę. Pani Alina wiedziała, że pracodawca ma kłopoty z płynnością finansową i jest zmuszony szukać sposobów ich rozwiązania jednak nie mogła przyjąć tak rażąco niekorzystnych zaproponowanych przez pracodawcę nowych warunków wynagrodzenia. Pani Alina zwróciła się do doradcy obywtaelskiego z pytaniem, czy przysługuje jej odprawa?

Doradca wyjaśnił pani Alinie, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników ma zastosowanie także do rozwiązania stosunku pracy w sytuacji, gdy następuje ono po dokonaniu wypowiedzenia zmieniającego tj. w rezultacie odmowy przyjęcia przez pracownika nowych warunków pracy lub płacy.

Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz. U. z 2018 r. poz. 1969 ze zm.) przepisy o wypowiadaniu stosunków pracy w ramach grupowego zwolnienia oraz przepisy o odprawie pieniężnej z tytułu rozwiązania stosunku pracy w ramach grupowego zwolnienia stosuje się odpowiednio w razie konieczności rozwiązania przez pracodawcę zatrudniającego co najmniej 20 pracowników stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, jeżeli przyczyny te stanowią wyłączny powód uzasadniający wypowiedzenie stosunku pracy lub jego rozwiązanie na mocy porozumienia stron, a zwolnienia w okresie nieprzekraczającym 30 dni obejmują mniejszą liczbę pracowników niż określona w art. 1 ustawy, tj.:

• 10 pracowników, gdy pracodawca zatrudnia mniej niż 100 pracowników,
• 10% pracowników, gdy pracodawca zatrudnia co najmniej 100, jednakże mniej niż 300 pracowników,
• 30 pracowników, gdy pracodawca zatrudnia co najmniej 300 lub więcej pracowników.

Odprawa przysługuje pracownikowi jeżeli konieczność rozwiązania przez pracodawcę zatrudniającego co najmniej 20 pracowników stosunków pracy następuje z przyczyn niedotyczących pracowników o ile przyczyny te stanowią wyłączny powód uzasadniający wypowiedzenie stosunku pracy.

Jako „wyłączny powód uzasadniający rozwiązanie stosunku pracy” należy rozumieć sytuację, w której bez zaistnienia przyczyn niedotyczących pracowników nie zostałaby podjęta indywidualna decyzja o zwolnieniu pracownika (zob. wyrok SN z dnia 10 października 1990 r., I PR 319/90). Chodzi więc o sytuację, w której przyczyny rozwiązania stosunku pracy leżące po stronie pracownika (o ile występują) same w sobie nie stanowiłyby podstawy podjęcia decyzji o rozwiązaniu stosunku pracy.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 stycznia 2009 r., II PK 108/08 (LEX nr 738347) odprawa pieniężna przysługuje pracownikowi nie tylko w przypadku wypowiedzenia definitywnego, ale również wypowiedzenia zmieniającego warunki zatrudnienia (warunki pracy lub płacy), gdy stosunek pracy został rozwiązany, ponieważ pracownik nie przyjął zaproponowanych mu przez pracodawcę nowych zmienionych warunków. Podkreślenia wymaga jednak, że Sąd Najwyższy w powołanym wyroku stwierdził również, że to, iż rozwiązanie stosunku pracy następuje w trybie wypowiedzenia zmieniającego, a nie w drodze wypowiedzenia definitywnego, ma jedynie znaczenie dla oceny, czy przyczyny z art. 1 ust. 1 ustawy o grupowych zwolnieniach stanowią wyłączny powód uzasadniający rozwiązanie stosunku pracy.

Oznacza to, że odmowa przyjęcia nowych warunków pracy przez panią Alinę jako niekorzystnych dla niej, nie stoi na przeszkodzie uznaniu, że przyczyny rozwiązania stosunku pracy leżą wyłącznie po stronie zakładu pracy i z tego powodu należy się pani Alinie odprawa pieniężna.

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników 

Autorka: Anna Pieślak-Hamerska

Pani Halina jest schorowaną seniorką na emeryturze. Pani Halina jest nadmiernie zadłużona, zostały wszczęte wobec niej egzekucje komornicze. Pani Halina słyszała o możliwości ogłoszenia upadłości konsumenckiej, jak również o tym, że wniosek o upadłość konsumencką a następnie postępowanie upadłościowe, prowadzone są na specjalnej platformie internetowej w systemie Krajowego Rejestru Zadłużonych. Pani Halina chciałaby ogłosić upadłość konsumencką, jednak sama nie poradzi sobie ani w sporządzeniu wniosku ani w wymianie dokumentów z syndykiem i sądem. Pani Halina potrzebuje profesjonalnego wsparcia na każdym etapie postępowania upadłościowego począwszy od sporządzenia wniosku po upadłość konsumencką. Wtedy będzie się czuła bezpiecznie. Pani Halina pyta, czy możliwe jest uzyskanie pełnomocnika z urzędu przed złożeniem wniosku, który pomoże złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości i przejść całe postępowanie upadłościowe?

Doradca obywatelski poinformował panią Halinę, że jest taka możliwość. Stosuje się przepisy takie, jak w każdym innym postępowaniu sądowym. 

Do wniosku o pełnomocnika z urzędu należy wypełnić oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania zgodnie z obowiązującym wzorem: file:///C:/Users/Poradnictwo_obywatel/Downloads/wzor-oswiadczenia-o-stanie-rodzinnym-majatku-dochodach-i-zrodlach-utrzymania-osoby-fizycznej-ubiegajacej-sie-o-ustanowienie-adwokata-lub-radcy-prawnego%20(18).pdf 

Wniosek składa się do sądu rejonowego – wydziału właściwego do rozpoznawania spraw upadłościowych. 

Doradca poinformował panią Halinę, że sądy bardzo niechętnie przyznają pełnomocników z urzędu do postępowań upadłościowych. Są to przypadki naprawdę wyjątkowe. 

Doradca obywatelski poinformował panią Halinę, że konsumenci-dłużnicy mogą korzystać z punktów nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego. Zawsze w takich punktach można uzyskać pomoc w zakresie sporządzenia wniosku o upadłość konsumencką i/lub złożenia pism do sądu za pośrednictwem Krajowego Rejestru Zadłużonych.

Należy też wiedzieć, że syndycy, choć często starają się pomóc upadłym, to nie są pełnomocnikami upadłych, tylko organami postępowania i niektórych czynności im po prostu nie wolno robić za upadłych.

Doradca obywatelski zachęcił panią Halinę do skorzystania z jego usług w tym zakresie.

Podstawa prawna:
Art. 117 Kodeksu cywilnego

Autorka: Anna Pieślak-Hamerska