Upadłość konsumencka – na czym polega warunkowe umorzenie długów?

Pani Joanna, 45 lat, z wykształcenia biolog, wpadła w spiralę zadłużenia po odejściu męża do innej kobiety. Nie radziła sobie z sytuacją, w jakiej się znalazła i nawet po rozwodzie wierzyła, że mąż wróci do rodziny. Kierowana tą myślą zaciągała pożyczki bankowe, a wszystkie pieniądze przeznaczała na “poprawę urody i podnoszenie własnej atrakcyjności”. Po jednym z kosztownych zabiegów chirurgii plastycznej dowiedziała się, że jej były mąż ponownie się ożenił i spodziewa się dziecka. Pani Joanna popadła w depresję, straciła dobrze płatną pracę. Została z potężnymi długami i ledwo wiązała koniec z końcem. Podjęła leczenie, zaczęła brać leki i uczęszczać na terapię. Z pomocą doradcy obywatelskiego ogłosiła upadłość konsumencką. Sąd wydał postanowienie o warunkowym umorzeniu zobowiązań. Co to oznacza? 

Zmiany w ustawie z dnia 28 lutego 2003 roku Prawo upadłościowe (pr.u.), które nastąpiły 24 marca 2020 r. wprowadziły m.in. warunkowe umorzenie zobowiązań bez ustalania planu spłaty, (określone w art. 491[16]). Dotąd istniała możliwość tylko umorzenia zobowiązań albo ustalenia planu spłaty. 

Zgodnie z obecnie obowiązującym prawem, jeśli dłużnik nie posiada środków na spłatę zobowiązań, sąd może umorzyć lub warunkowo umorzyć zobowiązania bez ustalania planu spłaty wierzycieli. 

Dla osób, które nie są zdolne do dokonywania jakichkolwiek spłat na rzecz wierzycieli, ustawodawca wprowadził możliwość umorzenia zobowiązań bez ustalania planu spłaty zaległości. Niezdolność musi mieć jednak charakter trwały. Trwała niezdolność do spłacania długów może być związana np. z zaawansowanym wiekiem upadłego lub jeśli np. dłużnik posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym lub o niezdolności do pracy na stałe. O trwałej niezdolności do spłacania długów decyduje fakt, że dłużnik jest niezdolny do podjęcia pracy ze względu na całkowitą niemożność zarobkowania (art. 369 i n. pr.up.). Wówczas sąd umorzy długi bez planu spłaty. 

Natomiast jeśli sąd uzna że sytuacja dłużnika może ulec zmianie na lepsze, wyda postanowienie o warunkowym umorzeniu zobowiązań. Oznacza to, że osobista sytuacja upadłego nie ma charakteru trwałego. W takiej właśnie sytuacji znalazła się pani Joanna. Sąd uznał, że zarówno jej sytuacja osobista, jak i zawodowa nie ma charakteru trwałego i może się zmienić – pani Joanna zakończy terapię, podejmie pracę – z tego względu postanowił o warunkowym umorzeniu jej zobowiązań. 

Na czym polega warunkowe umorzenie zobowiązań? 

Warunkowe umorzenie zobowiązań polega na uznaniu przez sąd, że upadły ma w momencie zakończenia postępowania upadłościowego taką sytuację osobistą, że nie pozwala ona na dokonywanie jakichkolwiek spłat wobec wierzycieli. Sytuacja ta może jednak ulec zmianie, więc sąd umarza zobowiązania pod warunkiem, że w ciągu pięciu lat upadły lub któryś z wierzycieli nie złoży wniosku o ustalenie planu spłaty, gdy przeszkoda w spłacie ustanie. Jeśli sąd upadłościowy uzna, że sytuacja majątkowa dłużnika może ulec poprawie, warunkowo umorzy zobowiązania. W okresie pięciu lat, licząc od dnia uprawomocnienia się postanowienia wydanego przez sąd, dotyczącego warunkowego umorzenia zobowiązań, upadły oraz wierzyciele mogą złożyć wniosek o ustalenie planu spłaty wierzycieli. Jeśli sąd stwierdzi, że sytuacja upadłego uległa poprawie i jest on zdolny do dokonywania spłat na rzecz wierzycieli, po pierwsze uchyli postanowienie o warunkowym umorzeniu zobowiązań upadłego, po drugie ustali plan spłaty wierzycieli. Oznacza to możliwość ustalenia planu spłaty wierzycieli przez wiele lat po zakończeniu postępowania upadłościowego i wydłużenia całego postępowania. Można wyobrazić sobie sytuację, w której sąd w ostatnim roku pięcioletniego okresu warunkowego umorzenia długów ustali upadłemu plan spłaty na okres 5 lub 7 lat. 

Pani Joanna musi zatem liczyć się z sytuacją, w której po upływie pięcioletniego okresu warunkowego umorzenia, któryś z wierzycieli wystąpi z wnioskiem o ustalenie planu spłaty. Jeśli jednak sytuacja osobista i zawodowa pani Joanny się ustabilizuje, może ona sama złożyć wniosek o ustalenie planu spłaty. W przeciwnym razie będzie żyła w ciągłej niepewności, czy których z wierzycieli nie złoży wniosku do sądu o spłatę jego wierzytelności. 

Warunkowe umorzenie zobowiązań – obowiązki upadłego 

W trakcie postępowania na dłużniku ciąży wiele obowiązków, których niedopełnienie może nieść negatywne konsekwencje. 

W przypadku warunkowego umorzenia zobowiązań pani Joanna, przez pięć lat licząc od dnia uprawomocnienia się postanowienia w tej sprawie, nie może dokonywać czynności prawnych dotyczących jej majątku, które mogłyby doprowadzić do pogorszenia sytuacji majątkowej (491[16] ust.2c i 2d pr.up.) a więc np. dokonać darowizny. Jedynie w wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych przypadkach, sąd może wyrazić zgodę na dokonanie takiej czynności prawnej bądź ją zatwierdzić, jeśli już została dokonana. Oznacza to, iż swoboda działania dłużnika zostaje znacznie ograniczona a ponadto jest on zobowiązany do składania szczegółowego, corocznego sprawozdania obejmującego jego sytuację materialną oraz zawodową z uwzględnieniem wszelkich uzyskanych przychodów, możliwości zarobkowych, wydatków na utrzymanie swoje i rodziny. Do tak sporządzonego sprawozdania upadły jest obowiązany dołączyć kopię rocznego zeznania podatkowego. (art. 491[16] ust.2e pr.up.). 

Uchylenie postanowienia o warunkowym umorzeniu zobowiązań

W przypadku, gdy upadły nie będzie stosował się do wyżej wskazanych obowiązków a więc nie złoży rocznego sprawozdania, bądź złoży je, jednakże podając w nim fałszywe dane, dokona czynności prawnej pogarszającej jego sytuację materialną bez zgody sądu bądź po prostu dopuści się zatajenia składników majątkowych sąd uchyli swoje postanowienie. Konsekwencją w takim przypadku będzie cofnięcie umorzenia oraz ponowne zaktualizowanie długów. Jeżeli jednak omawiany 5 letni okres upłynie „bez zakłóceń” co oznacza, że ani upadły ani wierzyciele nie wystąpią z wnioskiem do sądu, sąd nie uchyli swojego postanowienia ze względu na nieprawidłowe, wyżej opisane zachowania upadłego, dotychczas warunkowe umorzenie stanie się umorzeniem ostatecznym, co sąd na wniosek upadłego bądź wierzyciela stwierdzi w osobnym postanowieniu.

Poza wszystkim zawsze warto skontaktować się z doradcą obywatelskim, aby wcześniej zasięgnąć porady w zakresie postępowania upadłościowego. 

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 roku - Prawo upadłościowe

Autor: Anna Pieślak

Koszty sądowe w sprawach pracowniczych

Pani Katarzyna została zwolniona z pracy. Pracodawca w uzasadnieniu powołał się na likwidację jej stanowiska pracy. Jednak pani Katarzyna dowiedziała się, że pracodawca, po jej odejściu, zatrudnił nową osobę. Pani Katarzyna złożyła pozew do sądu pracy o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach. Pani Katarzyna zarabiała 4500 zł brutto i miała zawartą umowę o pracę na czas nieoznaczony. Ku jej zdumieniu otrzymała z sądu pismo wzywające ją do wniesienia opłaty od pozwu w wysokości 2700 zł. Pani Katarzyna nie jest w stanie ponieść tak wysokich kosztów, zwłaszcza, że pozostaje na zasiłku dla bezrobotnych wynoszącym 900 zł miesięcznie. Niestety nie ma żadnych oszczędności. Zwróciła się więc z prośbą o pomoc do doradcy obywatelskiego. 

Istnieje obiegowa opinia, że wniesienie pozwu do sądu pracy nie wiąże się z żadnymi opłatami. Co do zasady tak jest – pracownik wnoszący powództwo do sądu pracy jest zwolniony z ponoszenia opłat. Nie oznacza to jednak, że jest z nich zwolniony w każdym przypadku.

Doradca obywatelski wyjaśnił panie Katarzynie, że zgodnie z ustawą z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (u.k.s.c.) – w dniu 21 sierpnia 2019 r. weszła w życie nowelizacja tej ustawy – w sprawach o wartości nieprzekraczającej 50 tys. zł pracownik realnie nie zapłaci do kasy sądu nawet złotówki. Ustawodawca nie zmienił też zasad dla spraw, których wartość to więcej niż 50 tys. zł. W ich przypadku wciąż obowiązuje reguła, że opłaty wnosi się na zasadach ogólnych, czyli tak jak generalnie we wszystkich innych sprawach. Dotyczy to zarówno pracodawcy, jak i pracownika. Oznacza to, że dla spraw, których wartość przekracza 50 tys. zł  opłata ta jest stosunkowa i wynosi 5% wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia, jednak nie mniej niż 30 złotych i nie więcej niż 200 tysięcy złotych. 

W przypadku pani Katarzyny pozew o przywrócenie do pracy oznacza, że wartość przedmiotu liczona jest w następujący sposób: miesięczne wynagrodzenie brutto x 12 miesięcy gdyż zgodnie z art. 23[1] Kpc: “W sprawach o roszczenia pracowników dotyczące nawiązania, istnienia lub rozwiązania stosunku pracy wartość przedmiotu sporu stanowi, przy umowach na czas określony – suma wynagrodzenia za pracę za okres sporny, lecz nie więcej niż za rok, a przy umowach na czas nieokreślony – za okres jednego roku”. W przypadku pani Katarzyny wartość przedmiotu sporu wynosi 4500 zł x 12 m-cy = 54000 zł zatem koszty sądowe wynoszą opłatę stosunkową w wysokości 5% otrzymanej kwoty czyli: 54 000 złotych x 5% = 2700 zł.

Co w tej sytuacji może zrobić pani Katarzyna?

Pani Katarzyna może złożyć wniosek do sądu pracy o zwolnienie z kosztów sądowych z uwagi na trudną sytuację materialną. Do wniosku należy dołączyć oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Jednak sąd może wniosek oddalić lub wydać postanowienie o częściowym zwolnieniu z kosztów. Zasady częściowego zwalniania od kosztów sądowych określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 maja 1965 r. w sprawie częściowego zwalniania od kosztów sądowych w postępowaniu cywilnym. Wspomniane Rozporządzenie stanowi z kolei, iż sąd może przyznać zwolnienie od kosztów sądowych częściowo, jeżeli strona jest w stanie ponieść tylko część kosztów sądowych. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych może polegać na zwolnieniu od poniesienia bądź ułamkowej części kosztów sądowych, bądź określonej ich sumy, bądź też niektórych tylko opłat sądowych lub wydatków. Zwolnienie, o którym mowa, oznacza, iż pani Katarzyna nie musiałaby wnosić opłaty w pełnej wysokości, a jedynie w wysokości do kwoty stanowiącej granicę, powyżej której została zwolniona (przykładowo: jeżeli wpis został ustalony na kwotę 2700 zł, a sąd zwolniłby panią Katarzynę w części wynoszącej ½ kosztów, pani Katarzyna musiałaby wnieść opłatę w wysokości 1350 zł).

Czynności tych pani Katarzyna powinna dokonać jeszcze przed wyznaczonym posiedzeniem lub na wezwanie sądu gdyż zgodnie z art. 16 powołanej ustawy sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata. W tym wypadku przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem zwrotu pisma uiścił opłatę w terminie tygodniowym od dnia doręczenia wezwania, a w razie bezskutecznego upływu tego terminu zwraca pismo. O kosztach, a także o zwolnieniu od nich sąd rozstrzyga w postanowieniu. Jeżeli postanowienie zostało wydane przez sąd I instancji, na powyższe postanowienie służy zażalenie, ale tylko w części, w której wniosek został oddalony. Zażalenie wnosi się do sądu odwoławczego za pośrednictwem sądu I instancji, w terminie 7 dni od dnia doręczenia. 

Warto wiedzieć, że jeśli strona zwolniona od kosztów sądowych przegra sprawę, wówczas z dużym prawdopodobieństwem można założyć, iż zostanie ona zobowiązana do zwrotu kosztów poniesionych przez wygrywającego proces (np. honorarium jego pełnomocnika). Zwolnienie od kosztów sądowych nie obejmuje bowiem zwolnienia od zwrotu kosztów procesowych przeciwnika – w wyjątkowych sytuacjach, podyktowanych zasadą słuszności, sąd może jednak odstąpić od obciążenia przegrywającego tym obowiązkiem.

Uwaga! Po nowelizacji u.k.s.c. pracownicy nie muszą już ponosić w ogóle opłat za takie pisma jak apelacje czy zażalenia, jeżeli w sprawie wartość przedmiotu sporu nie przekracza 50 tys. zł. Uprzednio byli zobowiązani do uiszczania opłat od takiego pisma w symbolicznej wysokości 30 zł.

Reasumując: w sprawach pracowniczych wysokość ponoszonych przez pracownika kosztów zależy od wartości przedmiotu sporu (WPS). Jeżeli roszczenie o prawa majątkowe objęte pozwem nie przekracza 50000 zł, wtedy pracownik nie uiszcza żadnej opłaty. Powyżej tej kwoty – 5% od WPS.

Dla pani Katarzyny, w jej obecnej sytuacji liczy się każda złotówka. Jeśli sąd nie zwolni jej z kosztów lub wyda postanowienie o kosztach częściowych, a pani Katarzyna nie opłaci pozwu, sąd pozostawi pozew bez rozpatrzenia. 

Zmiana powództwa w sprawach ze stosunku pracy

Pani Katarzyna może jednak zmienić powództwo. Dopuszczalność zmiany powództwa została określona w art. 193 kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym zmiana powództwa jest dopuszczalna, jeśli nie wpływa na właściwość sądu. W sprawach z zakresu prawa pracy możliwa jest zmiana powództwa w ten sposób, że zamiast żądania przywrócenia do pracy, powód-pracownik żąda odszkodowania. W uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego – Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 5 maja 2009 roku, sygn. akt I PZP 1/09, Sąd Najwyższy uznał, że „zmiana powództwa po rozpoczęciu rozprawy przed sądem pierwszej instancji polegająca na wystąpieniu przez powoda-pracownika z nowym roszczeniem o zasądzenie odszkodowania na podstawie art. 45 § 1 KP zamiast pierwotnego roszczenia o przywrócenie do pracy (art. 193 § 3 KPC), bez zezwolenia pozwanego pracodawcy i bez zrzeczenia się roszczenia, stanowi zmianę przedmiotu sporu i jego wartości”

W związku z bezprawnym (w tym nieuzasadnionym) rozwiązaniem umowy o pracę przez pracodawcę, pracownikowi przysługują roszczenia o przywrócenie do pracy (uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne) lub o odszkodowanie (art. 45§1 i 56§1 Kodeksu pracy). Oznacza to, że sąd pracy nie może sprzeciwić się zmianie powództwa pracownika polegającej na żądaniu odszkodowania w miejsce pierwotnie zgłoszonego roszczenia o przywrócenie do pracy. Takiej zmianie powództwa nie może też sprzeciwić się pozwany pracodawca. 

W sprawach, w których powód-pracownik żądając przywrócenia do pracy, zobowiązany jest do uiszczenia opłaty od pozwu, rozwiązaniem jest zmiana powództwa poprzez żądanie wypłaty odszkodowania, jeśli wpłynie ona znacząco na wysokość opłaty od pozwu.

W przypadku pani Katarzyny zmiana powództwa o przywrócenie do pracy na żądanie wypłaty odszkodowania spowoduje, że pani Katarzyna nie będzie musiała ponieść żadnych kosztów.

Pani Katarzyna zdecydowała się na zmianę powództwa. 

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz. U. 2019 poz. 785).
Ustawa z dnia 27 czerwca 1994 roku - Kodeks Pracy
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 maja 1965 r. w sprawie częściowego zwalniania od kosztów sądowych w postępowaniu cywilnym 

Autor: Anna Pieślak

Krok po kroku jak samodzielnie przygotować wniosek o upadłość konsumencką

Pan Robert posiada wyższe wykształcenie, posługuje się komputerem. Jest po rozwodzie, dzieci dorosłe. Aktualnie jest w związku partnerskim. Pracuje. Ma kilka egzekucji komorniczych. Popadł w spiralę zadłużenia po rozwodzie, kiedy to runął mu cały świat (żona odeszła do innego mężczyzny). Nie radził sobie, stracił pracę. Zaciągał pożyczki w bankach i parabankach. Nadużywał alkoholu. Kiedy nie miał na spłatę raty jednej pożyczki, zaciągał kolejną, którą spłacał zaległą ratę a resztę wydawał na bieżące potrzeby. Aż do chwili, gdy poznał obecną partnerkę, która pomogła mu, zaprowadziła na terapię. Pan R. zamieszkał z partnerką, stanął na nogi, znalazł pracę. Chciałby zamknąć przeszłość i zacząć żyć z czystą kartą. Wspólnie z partnerką doszli do wniosku, że rozwiązaniem byłoby ogłoszenie upadłości konsumenckiej. Pan R. dużo czytał na ten temat w Internecie, nie chciałby robić kłopotu i pyta nieśmiało czy dałby radę samodzielnie wypełnić wniosek o upadłość konsumencką. 

Ogłoszenie upadłości konsumenckiej to czasochłonny proces, do którego warto dobrze się przygotować. Pierwszym krokiem jest przygotowanie wniosku o upadłość konsumencką. Wraz z nowelizacją ustawy Prawo upadłościowe, która weszła w życie  z dniem 24 marca 2020 roku, zmienił się sposób sporządzania wniosku. Podobnie jak wcześniej – należy go przygotować na formularzu urzędowym, ale konieczne jest zamieszczenie dodatkowych informacji. Wniosek powinien być starannie przygotowany, ponieważ to właśnie wniosek będzie głównym materiałem, na podstawie którego sąd wyda postanowienie o upadłości konsumenckiej. 

Formularz wniosku jest tutaj: https://www.gov.pl/attachment/bffdca0e-cc9d-4970-b6b0-34de8e2631b6

Warto wiedzieć, że formularz wniosku jest edytowalny i najlepiej wypełniać go na komputerze, ale jeśli nie jest to możliwe to wypełniamy odręcznie.

Złożenie wniosku wiąże się z uiszczeniem opłaty sądowej, która wynosi 30 zł.

Poniżej znajdują się wskazówki jak, krok po kroku, samodzielnie przygotować wniosek o upadłość konsumencką. 

Opisz swoją historię czyli przygotowanie uzasadnienia wniosku

Przygotowanie wniosku można rozpocząć od skrupulatnego opisu swojej historii z uwzględnieniem sytuacji życiowej przed zaciągnięciem zobowiązań finansowych. Duży nacisk należy położyć na przyczyny popadnięcia w stan niewypłacalności oraz dlaczego i na co zostały zaciągnięte zobowiązania. Opis sytuacji życiowej powinien być szczegółowy. Lepiej nie pomijać faktów, które mogą wydawać się mało istotne. Dla sądu mogą okazać się istotnym szczegółem, który zaważy o dalszych losach dłużnika. Wskazane jest również, aby w opisie sporo uwagi poświęcić przyczynom, przez które pojawiły się problemy i wpłynęły one na życie dłużnika i całej jego rodziny. 

Oznaczenie sądu. Rubryka 1 wniosku o upadłość konsumencką.

W tej rubryce należy wskazać dane adresowe sądu, do którego kierowany jest wniosek upadłościowy. Docelowo powinno się go kierować do sądu rejonowego, w którym znajduje się wydział gospodarczy ds. upadłościowych. Sądem właściwym jest ten z uwagi na miejsce zamieszkania dłużnika. Należy pamiętać, że miejsce zameldowania nie ma w tym aspekcie znaczenia. Chyba, że jest to jednocześnie miejsce, w którym dłużnik przebywa.

Dane dłużnika. Rubryka 2.

Jest to miejsce do wskazania danych identyfikacyjnych dłużnika. Numeru NIP nie trzeba wypełniać, chyba że dłużnikowi został nadany taki numer w ciągu ostatnich 10 lat. Wówczas należy go wpisać w odpowiednim polu.

Ustawodawca umożliwił wskazanie dłużnikowi adresu do doręczeń. Nowością jest również uzupełnienie adresu e-mail. Warto to zrobić, gdyż w interesie dłużnika jest umożliwienie łatwego z nim kontaktu, pod warunkiem, że faktycznie z tego adresu korzystamy.

W tej rubryce znajdują się też pola do wskazania, czy dłużnik posiada pełnomocnika w sprawie. Należy zakreślić pole “NIE”, jeśli takiego pełnomocnika nie ma.

Żądanie wniosku o upadłość konsumencką. Rubryka 3.

Rubryka 3 jest ważna. Zaznacz kwadrat „TAK” w rubryce 3.1. Oznacza to, że wnioskujesz o ogłoszenie swojej upadłości. Jeśli tego nie zrobisz, sąd nie ogłosi Twojej upadłości. Następnie, odpowiedz na pytanie, czy chcesz zawrzeć z wierzycielami układ. Jeśli zaznaczysz w tym miejscu kwadrat „TAK”, sąd może nie ogłosić Twojej upadłości. Zamiast tego skieruje Cię do postępowania o zawarcie układu z wierzycielami. Postępowanie w sprawie zawarcia układu z wierzycielami oznacza konieczność uiszczenia zaliczki na wydatki w wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Jeśli jesteś zainteresowany ogłoszeniem upadłości, ale nie jesteś zainteresowany zawarciem układu, w rubryce 3.2 zaznacz „NIE”.

3.1 „TAK” 

3.2 “NIE”

Wykaz majątku. Rubryka 4.

Jeżeli majątek dłużnika jest niewielki, to nie będzie musiał poświęcać temu zagadnieniu zbyt dużo czasu. Jeżeli jednak zgromadzony majątek jest duży i do tego bardzo rozprzestrzeniony, to należy wszystko dokładnie spisać. Wykaz powinien zawierać zarówno wszystkie nieruchomości, jak i ruchomości przedstawiające największą wartość. Żaden kosztowny składnik majątku nie powinien zostać pominięty, ponieważ sąd może uznać, że został on zatajony umyślnie. Często dłużnik uważa, że nie posiada żadnego majątku. A jednak jeśli posiada się meble, sprzęt RTV/AGD (telewizor, pralka, lodówka itp.) należy podać je jako składniki majątku. 

Poszczególne składniki majątku powinny być opisane, a dłużnik powinien wskazać czy są one zabezpieczone przez wierzycieli, a także jaka jest ich wartość oraz gdzie są położone. Poprzez miejsce położenia należy rozumieć konkretny adres. 

Jeśli dłużnik posiada jakieś środki pieniężne w gotówce, to również powinno to zostać ujęte we wniosku. Podobnie jak środki zgromadzone na rachunku bankowym, do czego akurat służy rubryka 4.2. Jeśli dłużnik nie wzywał banku lub spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej do wydania zgromadzonych środków, to w terminie zapłaty może wskazać: brak terminu zapłaty. 

Polem do wskazania wszelkich dochodów dłużnika jest rubryka 4.3. Powinno się tam umieścić np.: dane pracodawcy wraz z określeniem waluty i wysokości wierzytelności oraz terminem zapłaty.

Spis wierzycieli, czyli rubryka nr 5.

Rubryka dotyczy spisu wierzycieli. Trzeba w niej wpisać każdego aktualnego wierzyciela, któremu jesteśmy coś winni. Spis ten dotyczy bez wyjątku wszystkich wierzycieli, niezależnie od tego czy ich wierzytelności są już wymagalne, czy też nie. Każdego z wierzycieli należy dokładnie oznaczyć ze wskazaniem wysokości przysługującego mu zobowiązania oraz terminu zapłaty. Termin zapłaty zazwyczaj wynika z umowy (np. termin spłaty pożyczki). Może też być związany z upływem terminu jej wypowiedzenia. Jeżeli mamy problemy z jego ustaleniem możemy podać go w przybliżeniu lub posiłkować się np. wskazaną w nakazie zapłaty datą, od której naliczane są odsetki za zwłokę. 

Spis wierzycieli powinien być aktualny. Oznacza to, że wskazujemy w nim aktualną kwotę zadłużenia oraz aktualnego wierzyciela. Wysokość danej wierzytelności najlepiej wskazywać w rozbiciu na poszczególne jej składniki, zwłaszcza na należność główną oraz odsetki. Jeżeli zadłużenie było przedmiotem cesji dobrze jest wskazać również pierwotnego wierzyciela. 

Wygląda niewinnie, ale w praktyce staje się największą bolączką każdego dłużnika, który zamierza przygotować wniosek samodzielnie. Szczególnie wtedy, gdy na przestrzeni czasu dochodziło do licznych cesji wierzytelności i dłużnik nie posiada dokumentacji. Jak ustalić wierzycieli możesz przeczytać tutaj: https://poradnictwoobywatelskie.com/2021/03/15/upadlosc-konsumencka-jak-ustalic-wierzycieli/

Wierzyciele sporni. Rubryka 6.

Jeśli dłużnik nie zgadza się z faktem posiadania jakiegoś zobowiązania finansowego lub kwestionuje jego wysokość, to odpowiednim miejscem do wskazania takiego zobowiązania jest rubryka 6. Jest to także miejsce do zamieszczenia zobowiązania, co do którego toczy się postępowanie sądowe, jeśli np. sąd wydał nakaz zapłaty ale dłużnik wniósł sprzeciw.

Dochody w rubryce 7.

Dochodem może być wynagrodzenie za pracę, emerytura, renta lub inne świadczenie socjalne. Dłużnik powinien wskazać swoje dochody za ostatnie 6 miesięcy oraz ich tytuł.

Wydatki. Rubryka 8.

Jest to pole do wykazania kosztów utrzymania dłużnika i osób pozostających na jego utrzymaniu w ostatnich 6 m-cach przed złożeniem wniosku. Podane kwoty nie muszą być precyzyjne co do grosza. Często dłużnik  zarządzający domowym budżetem prowadzi spis wydatków, żeby lepiej gospodarować miesięcznymi wydatkami. W takim przypadku dłużnik ma duże ułatwienie. Jeżeli jednak dłużnik nie prowadził takiego wykazu, to musi przeanalizować wszystkie stałe wydatki. Dla ułatwienia może skorzystać z poniższej listy:

  • czynsz za mieszkanie,
  • energia / gaz
  • abonament TV / telewizja kablowa / internet,
  • paliwo,
  • lekarstwa,
  • wydatki życia codziennego – żywność, środki czystości, itp.

Co dłużnik robił z majątkiem w rubryce 9 i 10.

Pewne czynności prawne dotyczące składników majątku dokonane w krótkim okresie czasu przed złożeniem wniosku o upadłość konsumencką mogą być uznane za bezskuteczne.

Przykładem takiej czynności może być m.in. darowizna, której przedmiotem była nieruchomość, której dłużnik pozbył się w okresie 12 miesięcy przed złożeniem wniosku.

Rubryka 11, czyli uzasadnienie wniosku o upadłość konsumencką.

Jest to zdecydowanie najobszerniejsza część każdego wniosku o upadłość. W tym miejscu wracamy do przygotowanego wcześniej opisu swojej historii. Należy wskazać wszystkie okoliczności uzasadniające ogłoszenie upadłości konsumenckiej przez sąd, a także wskazujące na spełnienie podstawowych przesłanek. W uzasadnieniu wniosku należy  wskazać na istnienie przynajmniej jednego wierzyciela, którego wierzytelność jest już wymagalna i opisać swoją sytuację osobistą i majątkową oraz możliwości zarobkowe. W ten sposób wykazujemy stan niewypłacalności. Ponadto należy wykazać kiedy, w jakim celu i w jakich okolicznościach były zaciągane poszczególne zobowiązania, a także co przyczyniło się do późniejszej utraty zdolności do ich spłaty. Opis swojej historii można umieścić na oddzielnych, ponumerowanych kartach i określić je jako: “załącznik nr ….- uzasadnienie wniosku” i tak wpisać w rubryce 11. Każdą kartę należy parafować a na ostatniej stronie złożyć podpis.

Dowody i załączniki w rubryce nr 12 i 13.

Do wniosku o upadłość należy dołączyć dokumenty stanowiące dowody w konkretnej sprawie. Obowiązkiem dłużnika jest przedłożenie wszelkiej dokumentacji odnoszącej się do jego zobowiązań, stanu posiadania i sytuacji finansowej. Jeśli przyczyny niewypłacalności mają związek z konkretnymi powodami, np. utratą zdrowia, to warto dołączyć stosowną dokumentację medyczną na poparcie swoich argumentów. 

W rubryce 12 – dowody potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu należy wymienić dowody, które wskazują na zaistnienie okoliczności przywołanych w treści wniosku, a zwłaszcza w uzasadnieniu, a przynajmniej je uprawdopodobniające. Każdy dowód należy opisać z osobna ze wskazaniem faktu, który jego przeprowadzenie ma stwierdzić. Dowody to np. zaświadczenie lekarskie – fakt: stwierdzenie choroby lub zaświadczenie o zarobkach – fakt: wysokość i źródło dochodów.

Rubryka 13 to załączniki. Wymienienie wszystkich załączniki polega na wskazaniu każdego z nich z osobna poprzez ich nazwanie w sposób pozwalający na szybka identyfikację. Uzupełnienie tej rubryki w zasadzie sprowadza się do wymienienia wszystkich dokumentów, które są składane wraz z samym formularzem wniosku o ogłoszenie upadłości. Będą to zarówno dokumenty, wydruki i kserokopie przedkładane jako dowód, jak i potwierdzenie opłaty od wniosku, czy też uzupełnienia treści poszczególnych rubryk jak np. wypowiedzenie umowy kredytowej, orzeczenie o niepełnosprawności. Należy przy tym pamiętać, że do wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej należy dołączyć jego odpis wraz z załącznikami.

Dowody, które wskażemy w rubryce 12 muszą znaleźć się jako załączniki w rubryce 13. 

Oświadczenie z rubryki nr 14, a wniosek o upadłość konsumencką

Dłużnik powinien podpisać oświadczenie będące integralną częścią wniosku swoim imieniem i nazwiskiem w sposób czytelny. Oświadczenie to należy podpisać osobno, niezależnie od podpisu złożonego pod samym wnioskiem w rubryce 15. 

Należy zaznaczyć, że za podanie nieprawdziwych danych grozi odpowiedzialność karna. Grozi za to kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Ponadto jeżeli oświadczenie o prawdziwości danych nie jest zgodne z prawdą, dłużnik ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną na skutek podania nieprawdziwych danych.

Niemniej nie należy obawiać się drobnych nieścisłości co do wskazanych we wniosku danych, jeżeli nie są one wynikiem złej woli dłużnika oraz nie mogły mieć wpływu na decyzje podejmowane przez sąd oraz syndyka w toku postępowania upadłościowego.

Rubryki 15,16 i 17 to już formalność.

Ostatnie pola do wypełnienia wniosku są na tyle oczywiste, że nie ma konieczności ich omawiania.

Podsumowanie

Czy pan Robert może samodzielnie przygotować i złożyć wniosek o upadłość konsumencką? Niewątpliwie tak. Przygotowanie wniosku wymaga jednak czasu, precyzji oraz stosownej wiedzy. Z tego względu asysta doradcy obywatelskiego może być szczególnie cenna.

Podstawa prawna:
Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 marca 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia wzorów formularzy wniosku o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej (Dz.U. z 23 marca 2020 r. poz. 502)

Autor: Anna Pieślak

Czy można ubezwłasnowolnić osobę uzależnioną od alkoholu?

Wujek pani Dominiki, odkąd sięga ona pamięcią, zawsze nadużywał alkoholu. Żona się z nim rozwiodła i zabrała syna. Pani Dominika pamięta awantury, kiedy żyła jeszcze babcia. Po śmierci babci, matka pani Dominiki próbowała ratować brata, pomagała mu wracać do pracy i do życia. Pani Dominika wykupiła mieszkanie po babci, w którym od wielu lat mieszkał z babcią wujek. Wujek w mieszkaniu pozostał. Ponieważ doczekał się emerytury, przeznacza ją w całości na napoje wyskokowe. Pani Dominika wraz z matką uciekły z mieszkania gdyż nie mogły już dłużej znosić pijackich zachowań wujka. Wynajęły mieszkanie na mieście. Wujek pani Dominiki obraził się na nie i podjął strajk głodowy. Nic nie je od dwóch tygodni. Pani Dominika zawiadomiła dzielnicowy Ośrodek Pomocy Społecznej. Pracownik socjalny nic nie wskórał. Wujek podpisał oświadczenie, że nie potrzebuje żadnej pomocy. Zasłabł. Pani Dominika wezwała pogotowie. Wujek odmówił pójścia do szpitala. Pani Dominika próbowała zainteresować sprawą syna wujka. Bez rezultatu, nie jest on skłonny do jakiegokolwiek kontaktu, ojca ledwie pamięta. Matka pani Dominiki przeszła COVID-19 i ma powikłania. Nie jest w stanie zająć się bratem. Lekarz pierwszego kontaktu z przychodni odmówił odwiedzin w domu. Pani Dominika martwi się, że wujek może zrobić sobie krzywdę. Co zatem można zrobić w takiej sytuacji?    

Polskie prawo przewiduje możliwość ubezwłasnowolnienia osoby uzależnionej od alkoholu. Jest to możliwe w sytuacji, gdy taka osoba nie jest w stanie samodzielnie decydować o swoich poczynaniach i zagraża sobie oraz innym i z tego powodu stanowi przesłankę do wdrożenia procedur do leczenia odwykowego. Najczęściej jedynym sposobem wdrożenia leczenia osoby uzależnionej od alkoholu jest jej ubezwłasnowolnienie.  

Ubezwłasnowolnienie częściowe albo całkowite zawsze ma na względzie dobro osoby, która ma być ubezwłasnowolniona. Powszechnie przyjmuje się, że interes osób trzecich, zwłaszcza interes majątkowy tych osób nie może być jedynym czynnikiem przesądzającym o celowości ubezwłasnowolnienia. I z tego względu pani Dominika, jako właścicielka mieszkania, które „okupuje” nietrzeźwy wujek, musi się liczyć z tym, że może być „wzięta pod lupę” w kwestii jej interesu majątkowego. 

Do wdrożenia procedury ubezwłasnowolnienia konieczne są przesłanki określone w Kodeksie cywilnym w rozdziale omawiającym zagadnienia zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnej. 

Ubezwłasnowolnienie częściowe

W przypadku wujka pani Dominiki może mieć zastosowanie ubezwłasnowolnienie częściowe. Zgodnie z art. 16 Kodeksu cywilnego osoba pełnoletnia może być ubezwłasnowolniona częściowo z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw.  Zatem ubezwłasnowolnienie częściowe stosowane jest do osób pełnoletnich, które z powodu choroby alkoholowej nie są w stanie podejmować racjonalnych decyzji. Alkohol degradacyjnie wpływa na stan zdrowia wujka pani Dominiki i nie pozwala mu podejmować racjonalnych decyzji, czego dowodem jest realizowany przez niego strajk głodowy.

Ubezwłasnowolniony częściowo może samodzielnie dokonywać tylko mało istotnych czynności prawnych (głównie zawierać umowy należące do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego jak np. robienie zakupów spożywczych). Skutkiem ubezwłasnowolnienia częściowego jest utrata możliwości decydowania o sobie w ważnych aspektach codziennego życia.

Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelę.

Czy można zmusić osobę uzależnioną od alkoholu do leczenia?

Warto wiedzieć, że w każdej gminie funkcjonuje Komisja ds. rozwiązywania problemów alkoholowych. Powoływana jest ona na podstawie ustawy z dnia 26 października 1982 roku o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Aby doprowadzić do przymusowego leczenia należy pierwsze kroki skierować właśnie do gminnej Komisji rozwiązywania problemów alkoholowych właściwej według miejsca zamieszkania lub pobytu osoby, której postępowanie dotyczy. Komisja jest uprawniona do skierowania osoby uzależnionej na badanie przez biegłych w celu wydania opinii w przedmiocie uzależnienia od alkoholu i wskazania rodzaju zakładu leczniczego.

Jeśli komisja uzna, że są podstawy do zastosowania obowiązku poddania się leczeniu w zakładzie lecznictwa odwykowego wystąpi z wnioskiem w tej sprawie do sądu rejonowego. Sąd wszczyna postępowanie nie na wniosek rodziny osoby uzależnionej, lecz na wniosek gminnej Komisji rozwiązywania problemów alkoholowych.

Do wniosku dołącza się zebraną dokumentację wraz z opinią biegłego, jeżeli badanie przez biegłego zostało przeprowadzone. W razie braku opinii biegłego, sąd zarządza poddanie tej osoby odpowiednim badaniom. W razie nieusprawiedliwionego niestawiennictwa na rozprawę lub uchylania się od zarządzonego poddania się badaniu przez biegłego albo obserwacji w zakładzie leczniczym sąd może zarządzić przymusowe doprowadzenie przez policję.

Skierowanie na przymusowe leczenie osoby uzależnionej od alkoholu może odbyć się zatem albo za pośrednictwem gminnej Komisji ds. rozwiązywania problemów alkoholowych albo poprzez ubezwłasnowolnienie takiej osoby. Ubezwłasnowolnienie częściowe również upoważnia do skierowania na przymusowe leczenie.

Zazwyczaj rodzina właśnie z tego powodu decyduje się na skierowanie wniosku do sądu. 

Kto może złożyć wniosek do sądu o ubezwłasnowolnienie?

Tylko określone osoby mają prawo złożyć do sądu wniosek o ubezwłasnowolnienie. Mogą to zrobić:

  • małżonek osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie,
  • jej krewni w linii prostej czyli rodzice, dzieci oraz rodzeństwo, przy czym krewni nie mogą składać takiego wniosku, jeżeli osoba ta ma przedstawiciela ustawowego,
  • jej przedstawiciel ustawowy,
  • sama osoba chora, która ma zostać ubezwłasnowolniona – możliwość taką dopuścił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 29 września 2016 r. sygn. akt III CZP 38/16.

W przypadku wujka pani Dominiki, wniosek może złożyć matka pani Dominiki, gdyż jest siostrą lub syn wujka, który nie chce mieć z nim żadnego kontaktu. 

Gdyby matka pani Dominiki ani syn wujka nie zdecydowali się na złożenie wniosku do sądu o ubezwłasnowolnienie, wówczas dalsza rodzina, osoba bliska, sąsiad, a nawet ktoś zupełnie obcy także może zgłosić problem, ale wyłącznie do prokuratury. Wówczas sprawę do sądu może skierować jedynie prokuratura. Wszczęcie postępowania przez prokuraturę zazwyczaj odbywa się na wniosek sąsiadów, pomocy społecznej lub dalszych krewnych. Zatem pani Dominika może zawiadomić prokuratora, może to też zrobić pomoc społeczna. W takiej sytuacji prokurator zobligowany jest do przeprowadzenia postępowania, które ma na celu ustalenie, czy taki wniosek jest zasadny. Następnie sąd ocenia, czy zachodzą przesłanki i czy w przedłożonym uzasadnieniu są podstawy do orzeczenia ograniczenia lub odebrania praw osobie uzależnionej od alkoholu. 

Gdzie złożyć wniosek?

Zgodnie z art. 544 Kodeksu postępowania cywilnego, wniosek o ubezwłasnowolnienie składa się do sądu okręgowego, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby, której dotyczy (w razie braku takiego miejsca, będzie to sąd miejsca pobytu takiej osoby).

Po pozytywnym rozpatrzeniu wniosku przez sąd okręgowy, sprawa przekazywana jest do sądu rejonowego celem wyznaczenia opiekuna prawnego lub kuratora.

Ubezwłasnowolnienie osoby oznacza dla niej daleko idące skutki. Z tego powodu zgłoszenie wniosku o ubezwłasnowolnienie w złej wierze lub lekkomyślnie podlega karze grzywny, która może wynieść nawet do 3 tysięcy złotych (art.545 § 4 kpc).

Podstawa prawna:
Kodeks cywilny
Kodeks postępowania cywilnego
Ustawa z dnia 28 października 1982 roku o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi

Autor: Anna Pieślak 

Krok po kroku jak wypełnić wniosek o pomoc mieszkaniową w Warszawie

Pani Danuta wraz z mężem są na emeryturze. Nie mają własnego miejsca do mieszkania. Oboje urodzili się w Warszawie, spędzili tu niemal całe życie, ciężko pracowali i wychowali pięcioro dzieci. Przez kilkanaście lat wynajmowali mieszkania, ale gdy podupadli na zdrowiu (pani Danuta ma cukrzycę a mąż jest po dwóch zawałach serca) i nie mogli już dorabiać do emerytury, przestało ich być stać na wynajem mieszkania na rynku komercyjnym. Pomieszkiwali u swoich dorosłych dzieci w zamian za opiekę nad wnukami. Wnuki szybko podrosły i dziadkowie przestali być potrzebni. Dwoje dorosłych dzieci pani Danuty wyjechało z rodzinami za granicę. Obecnie pani Danuta wraz z mężem zamieszkują u córki i zięcia, ale czują, że dzieci są zmęczone ich obecnością, ich chorobami, ciągłymi narzekaniami na zły los. Poza tym, u córki praktycznie nie ma warunków do mieszkania dla dwóch rodzin. Córka z zięciem mają niewielki pokój z kuchnią. Zarówno pani Danuta, jak i jej mąż mają niskie emerytury. Pani Danuta wraz z mężem byli u doradcy obywatelskiego, który po przeanalizowaniu ich dochodów i sytuacji mieszkaniowej, stwierdził, że spełniają oni kryteria określone w Uchwale Nr XXIII/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy i mogą składać wniosek. Pani Danuta zwróciła się o pomoc w wypełnieniu wniosku o pomoc mieszkaniową.  

Dla każdego wypełnianie urzędowych formularzy wydaje się mocno skomplikowane i nic w tym dziwnego. Doradca obywatelski, krok po kroku, przeszedł z panią Danutą przez wszystkie rubryki formularza wniosku o pomoc mieszkaniową, pomógł sporządzić uzasadnienie do wniosku oraz wskazał, które załączniki są obowiązkowe do wypełnienia i jakie dokumenty załączyć. 

Uwaga! Wszystkie wyrażenia oznaczone w poniższym tekście kolorem niebieskim są aktywne. Od razu można otworzyć je w nowym oknie.

  1. Pani Danuta pobrała formularz wniosku:  Wniosek o pomoc mieszkaniową, który zamieszczony jest na stronie pod adresem: https://warszawa19115.pl/documents/20184//46860//Wniosek+o+pomoc+mieszkaniow%C4%85
  2. W danych podstawowych na pierwszej stronie formularza pani Danuta zakreśliła, że wniosek dotyczy zawarcia umowy najmu lokalu z zasobów m.st. Warszawy (pkt.1.1.1) (o formie udzielenia pomocy mieszkaniowej decyduje wysokość dochodu gospodarstwa domowego), dalej wpisała, że w jej gospodarstwie domowym są 2 osoby (ona i mąż), które starają się o pomoc mieszkaniową (pkt.1.2.) oraz wypełniła swoje dane (pkt.1.3). Pani Danuta wpisała adres zamieszkania syna, u którego tymczasowo mieszkają z mężem. Uwaga! We wniosku umieszczone są rubryki na dane nieobowiązkowe – telefon/adres e-mail – które nie są wymagane do załatwienia sprawy, ale ułatwią kontakt. Wypełnienie tych rubryk jest dobrowolne, a dokonanie tego wraz z podpisaniem stosownego oświadczenia zawartego we wniosku oznacza zgodę na przetwarzanie tych danych przez Prezydenta m.st. Warszawy.
  3. Na stronie 2. formularza wniosku pani Danuta wpisała siebie i swoje dane oraz męża i jego dane.
  4. Na kolejnych stronach w punkcie 3 pani Danuta wszędzie zakreśliła odpowiedź “NIE” z wyjątkiem pkt 3.19 (obydwoje z mężem płacą podatki od emerytur na terenie m.st. Warszawy)  i 3.24 (obydwoje z mężem mają udokumentowany zły stan zdrowia). 
  5. W punkcie 6. pani Danuta napisała uzasadnienie wniosku. Opisała sytuację mieszkaniową na przestrzeni ostatnich 10 lat. Wskazała, że uprzednio wynajmowali z mężem małe mieszkanie na wolnym rynku a od ponad 7 lat nie mają z mężem stałego miejsca zamieszkania. Przebywają w trudnych warunkach u swoich dorosłych dzieci zamiennie po 3, 4 miesiące. Zajmują najczęściej tzw. salon, w którym śpią na rozkładanej kanapie, nie mają żadnej prywatności. Muszą wstawać rano i ścielić kanapę, choć często nie mają siły wstać. Obydwoje z mężem cierpią na choroby przewlekłe. Pani Danuta jest osobą otyłą i ciężko jej się poruszać, mąż jest po dwóch zawałach serca. Potrzebują ciszy i spokoju, których nie mogą znaleźć u żadnego ze swego dorosłego potomstwa. Ponadto relacje rodzinne z dziećmi nie są dobre. Dzieci i wnuki coraz częściej narzekają na obecność coraz mniej sprawnych dziadków, nie mogących się odnaleźć w trudnej dla nich rzeczywistości. Krępujące jest dla pani Danuty to, że dzieci kłócą się między sobą, które z nich teraz weźmie ich do siebie.
  6. Na końcu formularza pani Danuta złożyła podpis w miejscu dla wnioskodawcy, a mąż pani Danuty w miejscu dla małżonka wnioskodawcy.
  7. Obowiązkowe do wypełnienia dla każdego wnioskodawcy są:
  • Deklaracja o wysokości dochodu gospodarstwa domowego wnioskodawcy za okres trzech miesięcy kalendarzowych poprzedzających datę złożenia wniosku – załącznik nr 1. Pani Danuta dowiedziała się, jaka jest różnica między dochodem brutto a dochodem netto. Ten pierwszy jest całością wynagrodzenia, wraz z wszystkimi środkami, z których będziemy musieli uregulować składki ZUS oraz zaliczki na podatek dochodowy. Dochodem netto zaś określamy sytuację finansową po odjęciu powyższych elementów. Mówiąc wprost, są to pieniądze, które pozostają „na czysto”. To właśnie z tego punktu określić można faktyczną sytuację finansową osoby fizycznej. Mówiąc jeszcze prościej, są to otrzymane pieniądze, które spokojnie można wydawać zgodnie z własnym uznaniem, potrzebami, a przede wszystkim zdrowym rozsądkiem. Warto podkreślić, że w przypadku emerytur jest to dochód brutto. Inaczej wygląda sytuacja gdy mamy do czynienia z wynagrodzeniem za pracę.
  • Zaświadczenia o dochodach brutto wszystkich członków gospodarstwa domowego (oryginał – załącznik nr 2) przeznaczone jest dla osób zatrudnionych i wypełnia je pracodawca. Pani Danuta dołączyła zaświadczenie z ZUS o wysokości pobieranej emerytury.
  • Oświadczenie o stanie majątkowym członków gospodarstwa domowego – załącznik nr 3. Pani Danuta wypełniła wpisując, zgodnie z prawdą w każdej rubryce: “nie posiadam”. Uwaga! Wartościowe składniki majątku zaczynają się od kwoty 5 tysięcy złotych.
  • Ponieważ pani Grażyna wraz z mężem zamieszkuje obecnie u córki w lokalu, który  jest lokalem spoza zasobu mieszkaniowego Miasta, koniecznie musi wypełnić – załącznik nr 5
  • Oświadczenie o poprzednich miejscach stałego bądź czasowego zameldowania/zamieszkania – załącznik nr 8. Pani Danuta wskazała adresy syna i córki, u których mieszkała razem z mężem.
  • Informacja o osobach, których warunki powinny być zbadane stosownie do dyspozycji zawartej w § 32 ust. 1 pkt 6 uchwały Nr XXIII/669/2019 Rady m.st. Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu m.st. Warszawy – tzn. informacje o warunkach mieszkaniowych wstępnych, zstępnych, współmałżonka wnioskodawcy lub osoby pozostającej we wspólnym pożyciu – załącznik nr 10. Pani Danuta wypełniła też ten załącznik, wskazując na warunki mieszkaniowe zstępnych czyli dzieci.
  • Do wglądu dowody osobiste wnioskodawców oraz osób składających oświadczenia.
  1. Fakultatywnie – małżonek wnioskodawcy oraz każdy wnioskodawca (jeżeli jest ich kilku) wypełniają załącznik nr 4. Mąż pani Danuty wypełnił ten załącznik.
  2. Pani Danuta w formularzu wniosku w pkt. 5 wpisała powyższe numery i nazwy załączników. Ponadto wpisała Załączniki: dokumentacja medyczna jej i małżonka, Zaświadczenie z ZUS o wysokości emerytur za ostatnie trzy miesiące oraz Zaświadczenie z Urzędu Skarbowego, że odprowadza podatek od emerytury w m.st. Warszawie. 

Należy pamiętać, że w trakcie postępowania organ może zażądać dodatkowych dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia sprawy.

Wypełniony formularz wniosku wraz z załącznikami, oświadczeniami i dokumentacją medyczną, pani Danuta złożyła osobiście w obecności pracownika Wydziału Obsługi Mieszkańców dla Dzielnicy – tu znajdziesz wydziały obsługi mieszkańców w poszczególnych dzielnicach – po uprzednim zarezerwowaniu wizyty w Urzędzie – kliknij i umów wizytę w Urzędzie.

Wnioski powinny być składane w dzielnicy właściwej dla miejsca zamieszkania wnioskodawcy. Od wniosku nie są pobierane opłaty. Czas oczekiwania na odpowiedź to około 2 miesiące. Uwaga! Czas oczekiwania na odpowiedź nie jest równoznaczny z czasem oczekiwania na lokal mieszkalny.

Pod tym linkiem można sprawdzić jakie, w świetle przepisów RODO, pani Danuta ma prawa związane z przetwarzaniem swoich danych osobowych w tej sprawie.

Pani Danuta wniosek złożyła i oczekuje na odpowiedź.

Podstawa prawna:
Uchwała Nr XXIII/669/2019 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 roku w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. poz. 14836 oraz z 2020 r. poz. 5791).
Zarządzenie nr 970/2020  Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 27 lutego 2020 r. w sprawie określenia wzoru wniosku o pomoc mieszkaniową.

Autor: Anna Pieślak

Konsekwencje upadłości konsumenckiej

Pani Katarzyna przyjechała do dużego miasta z prowincji. Ukończyła studia, dostała pracę w korporacji, wynajęła mieszkanie, kupiła samochód. Jak sama się określa, jest singielką, która uwielbia podróże, dobre jedzenie i luksusowe ubrania. Gdy pierwszy raz komornik zajął jej część wynagrodzenia, wystraszyła się. Nie potrafiła jednak powstrzymać się od dalszego i ciągłego kupowania. Zdecydowała się na złożenie wniosku o upadłość konsumencką, gdyż miała marzenie aby jej długi przestały istnieć. Zapamiętała dzień ogłoszenia upadłości jako jeden z najszczęśliwszych w jej życiu. Szybko jednak ochłonęła gdy dotarło do niej, że ma do wykonania plan spłaty a jej wolność finansowa jest „zagrożona” przez syndyka. Pani Katarzynie trudno pogodzić się z faktem, że nie może już sama decydować o swoich wydatkach.

Życie po upadłości konsumenckiej to życie bez wezwań do zapłaty i kolejnych pism od komornika. Dzięki oddłużeniu dłużnik otrzymuje szansę na życie bez długów, a także bez psychicznej presji wywoływanej dotychczas przez wierzycieli. Dłużnik zyskuje rzecz bezcenną – spokój, zaczyna żyć od nowa. 

Jednak życie po upadłości konsumenckiej może być szczególnie trudne dla osób zobowiązanych do częściowej spłaty długów. Sądy dostosowują plany spłaty wierzycieli do możliwości dłużników. Skutkiem prawnym ogłoszenia upadłości konsumenckiej jest to, że upadły traci wszelkie prawo do zarządzania swoim majątkiem wchodzącym do masy upadłości. Od tej pory dysponuje nim przydzielony przez sąd syndyk. Dłużnik musi być gotowy wydać syndykowi swój majątek, ale także udzielać wszelkich dodatkowych informacji o swojej sytuacji majątkowej, np. nowym źródle dochodu. 

Konsekwencje upadłości konsumenckiej mają niebagatelny wpływ na życie codzienne oraz odciskają piętno na przeszłości dłużnika. Procedura ogłaszania upadłości wiąże się z wieloma konsekwencjami. Wśród nich znajdują się bardziej i mniej kłopotliwe następstwa. Co więc dokładnie dzieje się po tym, gdy sąd wydał pozytywną decyzję w sprawie pani Katarzyny?

Czy pani Katarzyna może swobodnie korzystać ze swojego konta bankowego, na które co miesiąc wpływa jej wynagrodzenie za pracę?

Po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej syndyk może zamknąć upadłemu rachunek bankowy i zablokować tym samym możliwość korzystania przez niego z konta w banku.

W przypadku pani Katarzyny, jako osoby fizycznej, na której utrzymaniu nie pozostają inne osoby, do masy upadłości nie wchodzi  część dochodu, która łącznie z dochodami wyłączonymi z masy upadłości na podstawie art. 63 ust. 1 p.u. odpowiada kwocie stanowiącej 150% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Dochód ten w 2020 r. wynosił 701,00 zł, a więc 150% tejże kwoty wynosi 1051,50 zł. Jest to kwota, którą pani Katarzyna może swobodnie dysponować.  

Co w tej sytuacji może zrobić pani Katarzyna?

Przed wizytą w banku pani Katarzyna może ustalić z syndykiem sposób korzystania z pieniędzy na koncie w ten sposób, że kwota 1051,50 zł miesięcznie będzie do dyspozycji pani Katarzyny. W tym celu syndyk powinien zgłosić się osobiście do najbliższego oddziału, potwierdzić swoją tożsamość i umocowanie do zarządzania rachunkiem upadłego i złożyć odpowiednie dyspozycje czyli w jaki sposób pani Katarzyna może korzystać z zablokowanego konta. 

Czy pani Katarzyna może sprzedać swój samochód? 

Pani Katarzyna chciałaby sprzedać samochód i dysponować większą sumą pieniędzy. Niestety, pani Katarzyna nie może tego zrobić, gdyż wszystko, co posiada należy do syndyka. Co więcej, pani Katarzyna dowiedziała się, że  jakakolwiek czynność prawna dotycząca jakiegokolwiek składnika jej majątku wykonana po ogłoszeniu upadłości staje się nieważna z mocy prawa.

Do przykrych konsekwencji upadłości konsumenckiej należy też ograniczenie możliwości zawieranych umów. W praktyce oznacza to, że dłużnik może jedynie kupować żywność oraz inne podstawowe produkty niezbędne do przeżycia. Absolutnie nie może zawierać umów, które mogłyby zwiększyć zadłużenie – nie dostanie się zgody np. na wzięcie pożyczki. W tym miejscu warto też zaznaczyć, że po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej syndyk będzie dalej reprezentował wszystkie interesy dłużnika zamiast niego.

Jak zacząć żyć po upadłości? 

Aby zacząć żyć w sposób, który pozwoli uniknąć kłopotów finansowych w przyszłości, pani Katarzyna musi przemyśleć swoje podejście do wydatków, do tego, jak je ograniczyć. W tej kwestii niezwykle istotne jest planowanie budżetu domowego. Dobrze zaplanowany budżet stanowi podstawę w kontrolowaniu finansów. W każdym miesiącu, każdy z nas ma stałe opłaty. Zdarza się również, że pojawiają się koszty dodatkowe, o których czasami wiemy z wyprzedzeniem, a czasem są one zupełnym zaskoczeniem. Planując codzienne wydatki, pamiętając o tych mających wkrótce nastąpić oraz mając świadomość, że w każdej chwili może pojawić się nieprzewidziany koszt, można zapanować nad domowymi finansami. Sprawdzonym sposobem jest założenie zeszytu, w którym zapisywane są wszystkie wydatki w danym miesiącu. Można też skorzystać ze specjalnie opracowanych do tego celu programów komputerowych lub aplikacji w telefonie.

Nowe życie po wykonaniu planu spłaty.

Pani Katarzyna dowiedziała się, że po dokonaniu planu spłaty wszystkie umorzone w upadłości zobowiązania przestają istnieć. Wierzyciele tracą prawo do skutecznego dochodzenia ich przed sądem, nie będą mogli również egzekwować wierzytelności w postępowania komorniczym. Długi przestają istnieć raz na zawsze. Po uzyskaniu oddłużenia pani Katarzyna znów będzie mogła dysponować całym swoim wynagrodzeniem, nabywać prawa majątkowe, kupować i zbywać nieruchomości i ruchomości. I bogatsza o doświadczenie będzie wiedziała, jak panować nad budżetem domowym i kontrolować wydatki aby nie dopuścić do zadłużenia. 

Warto wiedzieć, że upadłość konsumencka pani Katarzyny została odnotowana w bazie BIK. Nawet więc po wykonaniu planu spłaty przez panią Katarzynę, w jej historii pozostanie zapis o tym, że musiała ogłosić upadłość. Teoretycznie, po zakończeniu postępowania oddłużeniowego pani Katarzyna będzie mogła starać się o kredyt. Od tego, czy go uzyska, zależeć będzie jednak ocena jej zdolności kredytowej przez bank, na którą wpłynąć mogą zawarte w BIK i BIG informacje. Dane gromadzone w bazie BIG podlegają wykreśleniu po wydaniu postanowienia o umorzeniu długów na wniosek złożony przez dłużnika. Natomiast dane zawarte w BIK przechowywane są tam przez kilka kolejnych lat i to one mogą zamknąć drogę pani Katarzynie do zaciągnięcia pożyczki czy kredytu w banku na okres kolejnych 10 lat.

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 roku Prawo upadłościowe i naprawcze
Kodeks postępowania cywilnego
Ustawa z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej

Autor: Anna Pieślak

Kiedy dziadkowie mogą domagać się alimentów od wnuków?

Pani Krystyna jest samotną, schorowaną emerytką, która na leki wydaje prawie połowę swojej bardzo niskiej emerytury. Pani Krystyna ma matkę, liczącą blisko 90 wiosen i całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji oraz syna, który będąc przedsiębiorcą, w okresie pandemii utracił wszystkie dochody. Syn jest zadłużony i grozi mu bankructwo. Ani pani Krystyna ani jej syn nie są w stanie pomagać babci, której jedynym dochodem jest bardzo niska emerytura. Babcia pobiera dodatkowo świadczenie z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji, to wciąż jednak nie pozwala na zaspokojenie jej podstawowych potrzeb takich jak opłaty, opieka, wyżywienie, leki i rehabilitacja. Dopóki syn pani Krystyny prowadził dobrze prosperujący biznes, babcia miała zapewnione wszystko, co potrzeba. Babcia ma także wnuczkę, córkę zmarłego syna, która ma dobrą posadę, do tego odziedziczyła po ojcu spory majątek, nie założyła jeszcze rodziny. Wnuczka w ogóle nie interesuje się babcią i nie utrzymuje z nią żadnych kontaktów. Pani Krystyna pyta czy jej matka mogłaby się domagać alimentów od wnuczki.

W języku potocznym, słowo „alimenty” kojarzy się z pieniędzmi otrzymywanymi na wychowanie i utrzymanie dziecka. Zwykle są zasądzone od rodzica, który nie mieszka z dzieckiem na co dzień. Prawo cywilne zna jednak także inne rodzaje alimentów, nie tylko te przyznawane na dzieci. 

Członkowie rodziny mają obowiązek nawzajem sobie pomagać. Jest to nie tylko obowiązek moralny, ale także i prawny. Obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania członkowi rodziny, który sam nie jest w stanie zapewnić sobie godziwego życia. Rodzinie znajdującej się w niedostatku należy dostarczyć wyżywienia, odzieży, mieszkania, podstawowej opieki lekarskiej. W miarę możliwości należy także zadbać o rozwój duchowy, fizyczny czy intelektualny potrzebującego.

Obowiązek alimentacyjny względem dziadków tj. dziadka lub babci, jest obowiązkiem wynikającym z pokrewieństwa. Niezaprzeczalnie więc dziadkowie mogą żądać alimentów od wnuków, lecz dopiero po ziszczeniu się pewnych warunków. Zgodnie z prawem obowiązek dostarczania środków utrzymania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Krewnymi w linii prostej są właśnie dziadkowie i ich wnuki. Jednakże są oni zobowiązani dopiero w drugiej kolejności, ponieważ w pierwszej są zobowiązani krewni bliższego stopnia, czyli dzieci dziadków, a rodzice wnuków. Wnuki nie muszą świadczyć alimentów dopóki, dopóty dzieci zaspokajają w pełni potrzeby dziadków. Jeśliby dzieci (syn, córka) nie miały zdolności alimentacyjnej w całości lub w części, nieważne z jakich powodów, to wtenczas – wchodzi obowiązek alimentacyjny wnuków, w odpowiednim zakresie. 

Gdyby dziadkowie nie mogli uzyskać alimentów ani od swoich dzieci, ani od wnuków, to wtedy powstaje obowiązek alimentacyjny rodzeństwa dziadka lub babci. Brat/siostra dziadków są ostatnimi osobami, jakie winne są łożyć na utrzymanie uprawnionych, w sytuacji gdy zobowiązani wcześniej – nie są w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi.

Podsumowując, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Zatem w przypadku matki pani Krystyny, osobą zobowiązaną do dostarczania środków utrzymania w bliższej kolejności jest pani Krystyna, która ledwo utrzymuje się sama ze swojej bardzo niskiej emerytury.

Osoba zobowiązana w bliższej kolejności nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi:

  • zobowiązany nie posiada żadnych dochodów ani ma majątku,
  • zdolność świadczenia zobowiązanego jest znacznie ograniczona chorobą lub podeszłym wiekiem,
  • osoba zobowiązana utraciła zdolność do pracy (czasowo albo na stałe),
  • dochody zobowiązanego są zbyt małe, by zaspokoić uprawnionego w całości.

Uzyskanie od osoby zobowiązanej w bliższej kolejności – na czas – potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest:

  • niemożliwe, lub
  • połączone z nadmiernymi trudnościami.

Dochody pani Krystyny są zbyt małe by zaspokoić potrzeby własne a co dopiero jej matki. Zdolność świadczenia pani Krystyny jest także ograniczona jej wiekiem oraz chorobą. Uzyskanie więc od pani Krystyny potrzebnych środków jest niemożliwe dlatego obowiązek alimentacyjny powstaje w dalszej kolejności czyli zobowiązanymi stają się wnuki matki pani Krystyny. Syn pani Krystyny nie ma obecnie żadnych dochodów natomiast córka jej zmarłego brata znajduje się w uprzywilejowanej sytuacji bytowej. 

Życie w niedostatku

Życie w niedostatku to podstawowa przesłanka do tego, aby babcia mogła dochodzić alimentów od swoich wnuków. Chodzi tutaj o sytuację, gdy babcia rzeczywiście nie jest w stanie sama zaspokoić swoich potrzeb życiowych. Dopiero wtedy, gdy babci faktycznie brakuje pieniędzy na wydatki, które są uzasadnione, może domagać się alimentów od wnuków. Z chwilą gdy syn pani Krystyny utracił dochody i nie mógł dłużej pomagać babci, matka pani Krystyny rzeczywiście znalazła się w niedostatku.

Co to są usprawiedliwione potrzeby osoby potrzebującej?

Uzasadnione potrzeby to inaczej możliwość egzystencji na określonym poziomie, zazwyczaj minimum socjalnego. Zakres tych potrzeb jest uzależniony od indywidualnych właściwości i warunków konkretnej osoby (wieku, stanu zdrowia, wykształcenia itd.) Usprawiedliwione potrzeby są różne i zależą od przyzwyczajeń i poziomu życia każdej osoby indywidualnie.

„Usprawiedliwione potrzeby to takie, których zaspokojenie zapewni normalne warunki bytowania, odpowiednie do jego stanu zdrowia i wieku” (wyrok SN z 7.9.2000 r., I CKN 872/00).

Inaczej wygląda sytuacja gdy oceniamy potrzeby młodego i zdolnego do pracy mężczyzny niż starszej schorowanej kobiety, wymagającej opieki, lekarstw, rehabilitacji. Z niedostatkiem mamy do czynienia, gdy choćby część tych potrzeb uprawnionego nie została zaspokojona. Ewentualne alimenty będą miały pokryć tę brakującą część i to głównie od zakresu niezaspokojonych potrzeb będzie zależała ich wysokość.

W przypadku obowiązku alimentacyjnego na rzecz dziadków, alimenty w większej mierze będą musiały zaspokoić przede wszystkim potrzeby związane ze zdrowiem i wyżywieniem. Sąd przyzna alimenty osobie, która nie jest w stanie własnymi siłami zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb, tj. znalazła się w niedostatku i w konsekwencji potrzebuje pomocy (zwykle) pieniężnej, a jednocześnie istnieje inna osoba krewna lub powinowata, która ma zarobkowe i majątkowe możliwości aby ją wspomóc.

Co oznacza pojęcie „zarobkowe i majątkowe możliwości” zobowiązanego?

Usprawiedliwione potrzeby nie mogą być oderwane od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego do alimentów. Istotne znaczenie ma nie tylko sytuacja osoby pozostającej w potrzebie, ale także sytuacja zobowiązanego do alimentów. Sąd bierze pod uwagę zarówno aktualnie osiągane zarobki osoby zobowiązanej, jak również ocenia jej niewykorzystane możliwości zarobkowe.

„Możliwości zarobkowe i majątkowe to takie zarobki i dochody, jakie zobowiązany uzyskałby przy pełnym wykorzystaniu sił fizycznych, zdolności umysłowych i wykształcenia. A zatem nie zawsze możliwości te pokrywają się z rzeczywistymi zarobkami i dochodami uzyskiwanymi w danym czasie przez zobowiązanego” (uchwała SN z 16.12.1987 r., III CZP 91/86).

Jak uzyskać alimenty od wnuków?

Alimenty od wnuków można uzyskać na mocy orzeczenia sądowego. Aby to zostało wydane, należy złożyć pozew o alimenty. Pozew w tych sprawach nie podlega opłatom, co dla osób, które żądają alimentów ma duże znaczenie, bowiem najczęściej nie mają one pieniędzy na pokrycie kosztów, które wynikają z postępowania sądowego.

W pozwie należy wykazać, że babcia znajduje się w niedostatku i nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać. Jako dowód takiego stanu rzeczy można dołączyć odcinek emerytury. W pozwie należy również dokładnie opisać sytuację materialną wnuków. Alimenty zostaną przyznane po zbadaniu przez sąd sytuacji materialnej nie tylko babci, ale również wnuka i wnuczki. Sąd sprawdza przede wszystkim to, czy babcia rzeczywiście nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać. Ponadto sąd sprawdza, czy wnuk i wnuczka są w stanie alimentować swoją babcię. W tym celu sprawdza więc, czy pracują, jakie mają zarobki oraz w jakich warunkach żyją i na tej podstawie określa, czy i w jakiej wysokości mają płacić alimenty na rzecz swojej babci.

Wysokość alimentów

Jakiej wysokości alimentów babcia może się spodziewać? Na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Przede wszystkim dlatego, że wysokość alimentów ustalana jest indywidualnie w odniesieniu do każdego przypadku. Sąd ustalając wysokość alimentów bierze pod uwagę:

  • sytuację materialną babci i jej uzasadnione potrzeby
  • możliwości zarobkowe wnuków

Sąd przyznając alimenty i ustalając ich wysokość bada najpierw czy babcia faktycznie żyje w niedostatku oraz czy nie jest ona w stanie samodzielnie ponieść kosztów swojego utrzymania. Dopiero później bada, czy wnuki zarabiają na tyle dobrze, że będą w stanie sprostać i płacić alimenty bez nadmiernego uszczerbku dla siebie. Sąd weźmie pod uwagę okoliczności, że syn pani Krystyny na skutek pandemii utracił dochody. Jednak, jak wspomniano wyżej, sąd weźmie też pod uwagę jego możliwości zarobkowe, które nie pokrywają się z rzeczywistymi dochodami w danym czasie.

Podstawa prawna:
Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy Dział III Obowiązek alimentacyjny

Autor: Anna Pieślak

Skarga pauliańska

Pani Aldona, odkąd pamięta, nigdy nie lubiła brata ojca. Stryj miał syna w jej wieku, jednak relacje rodzinne nie należały do zażyłych. Panią Aldonę wychowywała tylko matka, gdyż ojciec pani Aldony zmarł nagle w sile wieku. Babka Pani Aldony za życia dokonała darowizny swego mieszkania na rzecz stryja. Po śmierci babki, pani Aldona jako spadkobierczyni ustawowa, wezwała stryja do zapłaty zachowku. Stryj uchylał się, chorował, pobierał niewielka rentę. Pani Aldona wniosła pozew do sądu o zapłatę zachowku i uzyskała prawomocny wyrok sądu o zapłatę w wysokości 80 tys. zł. Stryj nie płacił. Pani Aldona przekazała sprawę do komornika sądowego celem wszczęcia egzekucji. Stryj, w międzyczasie, chcąc uniknąć zapłaty zobowiązania, wyzbył się majątku poprzez darowanie mieszkania swemu synowi. Wkrótce stryj zmarł a syn stryja odrzucił spadek po ojcu. Pani Aldona została z niczym.

Doradca, po wysłuchaniu historii pani Aldony, wskazał na możliwość wniesienia do sądu skargi pauliańskiej przeciwko synowi zmarłego stryja. Skarga pauliańska jest uregulowana w art. 527 – 534 kodeksu cywilnego. Z dyspozycji zawartej w art. 527 kodeksu cywilnego wynika: gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzyciela osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. 

Skarga pauliańska jest rodzajem powództwa, które składa się w sądzie. Uznanie przez sąd skargi pauliańskiej nie oznacza, że czynność prawna jest nieważna lecz oznacza, że jest ona bezskuteczna wobec wierzyciela i może on dochodzić swojego roszczenia z majątku dłużnika. A więc do skorzystania przez panią Aldonę ze skargi pauliańskiej konieczne jest spełnienie trzech podstawowych warunków:

  • pokrzywdzenie wierzyciela, jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową,
  • działanie dłużnika z zamiarem i świadomością pokrzywdzenia wierzyciela,
  • wiedza lub możliwość – przy zachowaniu należytej staranności – dowiedzenia się o tym przez osobę trzecią

Przedmiotem uznania za bezskuteczne mogą być tylko czynności prawne. Może nim być także zaniechanie dokonania czynności prawnej powodującej zwiększenie majątku dłużnika lub zapobiegającej jego zmniejszeniu. Zaskarżeniu podlega tylko czynność prawna, która już została dokonana. 

Przesłanki dopuszczalności powództwa pauliańskiego

  • roszczenie wierzyciela musi być zaskarżalne przed sądem.
  • niewypłacalność musi być spowodowana wyłącznie przez czynność prawną dłużnika.
  • dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli,
  • osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.

Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się:

  • niewypłacalny albo
  • niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności.

W przypadku pani Aldony wszystkie przesłanki zostały spełnione. Pani Aldona została pokrzywdzona przez stryja wskutek darowania przez niego mieszkania synowi a syn uzyskał w ten sposób korzyść majątkową. Stryj pani Aldony działał z zamiarem i ze świadomością pokrzywdzenia pani Aldony. Syn stryja prawdopodobnie wiedział, że ojciec jest dłużnikiem pani Aldony i z tego powodu zaraz po śmierci ojca odrzucił spadek po nim.  Jeśli przyjąć, że syn stryja nie wiedział, to zgodnie z prawem, jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. 

Ustawa wprowadza szereg domniemań faktycznych i tak na przykład przyjmuje się, że gdy dłużnik dokonał czynności z osobą bliską lub z przedsiębiorcą pozostającym z nim w stałych kontaktach gospodarczych, to podmioty te wiedziały o fakcie jego działania ze szkodą dla wierzyciela. Art 527 par. 3 kodeksu cywilnego stanowi, że jeśli darowizna miała miejsce  w bliskiej rodzinie to jest domniemanie, że osoba przyjmująca darowiznę wiedziała, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli i ciężar dowodu jest wtedy przerzucony na drugą stronę. Syn stryja prawdopodobnie wiedział, że komornik wszczął egzekucję komorniczą na podstawie prawomocnego wyroku sądu o zapłatę zachowku dla pani Aldony, gdyż, jak wspomniano wyżej, zaraz po śmierci ojca odrzucił po nim spadek.

Stryj pani Aldony, po darowaniu mieszkania synowi, stał się niewypłacalny. Chorował od dłuższego czasu, pobierał niewysoką rentę inwalidzką więc egzekucja komornicza wszczęta na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu o zapłatę zachowku pani Aldonie stała się bezskuteczna. 

W przypadku pani Aldony wszystkie przesłanki dopuszczalności powództwa pauliańskiego zostały spełnione jak następuje:

  1. roszczenie pani Aldony jest zaskarżalne przed sądem   
  2. niewypłacalność stryja została spowodowana wyłącznie przez czynność prawną w postaci darowizny dla syna
  3. stryj działał ze świadomością, że krzywdzi bratanicę
  4. syn stryja prawdopodobnie wiedział, że komornik wszczął egzekucję komorniczą na podstawie prawomocnego wyroku sądu o zapłatę zachowku dla pani Aldony, gdyż zaraz po śmierci ojca odrzucił po nim spadek. 

Właściwość sądu

Właściwość sądu ustala się według miejsca zamieszkania pozwanego.

Kogo pozywamy?

Pozwanym jest osoba trzecia, która uzyskała korzyść majątkową na skutek czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzyciela. W przypadku pani Aldony pozwanym jest syn stryja.

Wartość przedmiotu sporu

Wartość przedmiotu sporu wyznacza wartość wierzytelności przysługującej wierzycielowi. Nie będzie to zatem wartość zbytego przedmiotu lecz, w przypadku pani Aldony – kwota 80 tysięcy złotych.

Opłata od pozwu

Opłata od pozwu pauliańskiego wynosi 5% wartości przedmiotu sporu w sprawach powyżej 20 000 zł. W przypadku Pani Aldony opłata od pozwu wyniesie 4 000 zł.

Wniosek o zabezpieczenie roszczenia pauliańskiego

Dobrze jest również zawrzeć w pozwie wniosek o zabezpieczenie roszczenia pauliańskiego. Należy uprawdopodobnić roszczenie i interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia (art. 730 kpc). Uprawdopodobnienie roszczenia pauliańskiego polega na ponownym wykazaniu, że przesłanki z przepisu art. 527 k.c. zostały spełnione. Natomiast uprawdopodobnienie interesu prawnego to wskazanie, że brak zabezpieczenia poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania. Wniosek powinien dotyczyć zakazu zbywania i obciążania przedmiotu. W przypadku pani Aldony, kiedy zbytym przedmiotem była nieruchomość, konieczne jest złożenie wniosku o wpis ostrzeżenia w księdze wieczystej o zakazie zbywania i obciążania nieruchomości. Chodzi o to, że jeśli przed zakończeniem  postępowania syn stryja dokona sprzedaży nieruchomości, wykonanie pozytywnego dla pani Aldony wyroku będzie niemożliwe. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że pani Aldona posiada interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia.

Skutki orzeczenia

Ochrona wierzyciela, którą zapewnia skarga pauliańska, sprowadza się do uznania czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli za bezskuteczną w stosunku do wierzyciela, który czynność zaskarżył. Oznacza to, że zaskarżona czynność zachowuje ważność, ale jest ona bezskuteczna tylko w stosunku do wierzyciela, który czynność tę zaskarżył, natomiast w stosunku do innych osób, a w szczególności między dłużnikiem a osobą trzecią, która uzyskała korzyść majątkową, oraz w stosunku do innych wierzycieli czynność pozostaje nadal skuteczna (tzw. bezskuteczność względna). Bezskutecznością może być objęta czynność prawna dłużnika tylko do maksymalnych rozmiarów wierzytelności przysługującej wierzycielowi, który czynność zaskarżył. Orzeczenie zapadłe w sprawie o uznanie czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli za bezskuteczną ma charakter podstawowy.

Sąd nie nadaje klauzuli wykonalności

Wyrokowi sądowemu uznającemu czynność prawną dłużnika za bezskuteczną sąd nie nadaje klauzuli wykonalności z urzędu, ani też na wniosek wierzyciela. Osoba trzecia nie jest bowiem dłużnikiem i wyroku nie można egzekwować w stosunku do niej.  Co istotne, wierzyciel może wnieść do sądu wniosek o nadanie klauzuli wykonalności tylko odnośnie postanowienia zasądzającego koszty postępowania na jego rzecz.

Egzekucja na podstawie wyroku ze skargi pauliańskiej

Po uzyskaniu prawomocnego orzeczenia uwzględniającego naszą skargę, podejmujemy kroki mające na celu wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Wniosek egzekucyjny kierujemy przeciwko dłużnikowi (nie osobie trzeciej) na podstawie tytułu wykonawczego uzyskanego przeciwko niemu, jednocześnie załączając wyrok uzyskany na skutek wniesienia skargi pauliańskiej. We wniosku wskazujemy składnik majątku, z którego przeprowadzenia egzekucji się domagamy. Wówczas komornik dokona jego zajęcia tak, jak gdyby przedmiot ten nigdy nie wyszedł z majątku dłużnika, a my będziemy mogli skutecznie dochodzić przysługującej nam wierzytelności.

W przypadku pani Aldony, gdy sąd, rozpatrując powództwo pauliańskie, uznał czynność prawną stryja za bezskuteczną, egzekucja może być prowadzona z majątku syna stryja. Pani Aldona nie może skierować wniosku egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi, gdyż ten nie żyje. Natomiast chodzi tutaj o ten składnik majątku, który był podstawą  wniesienia przez wierzyciela skargi pauliańskiej. Pani Aldona składa do komornika posiadany tytuł wykonawczy oraz prawomocny wyrok z powództwa pauliańskiego. Komornik zajmie mieszkanie, które syn otrzymał od ojca.

Przedawnienie a skarga pauliańska

Zgodnie z kodeksem cywilnym, wierzyciel może wystąpić ze skargą pauliańską w ciągu pięciu lat od chwili dokonania przez dłużnika kwestionowanej czynności. Czyli, jeśli wierzyciel zamierza wykazać bezskuteczność umowy darowizny, którą dłużnik wyzbył się jakiegoś wartościowego składnika swojego majątku, to może wystąpić ze skargą pauliańską w terminie pięciu lat od chwili zawarcia przez dłużnika tej umowy darowizny. Przy czym wystarczy w tym terminie nadać na poczcie pozew ze skargi pauliańskiej. Oczywiście w ciągu tych pięciu lat nie musi dojść do rozstrzygnięcia sprawy przed sądem. Gdyby tak był zbudowany ten termin przedawnienia, to mógłby on faktycznie odbierać prawo skorzystania ze skargi pauliańskiej w tych najbardziej obłożonych sądach w Polsce, gdzie strony muszą borykać się z dużymi opóźnieniami w rozpatrywaniu spraw.

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 roku- Kodeks cywilny
Ustawa z dnia  17 listopada 1964 roku - Kodeks postępowania cywilnego

Autor: Anna Pieślak

Rozwiąż spór przez mediację

Pan Walerian złożył pozew do sądu o zapłatę zadośćuczynienia za krzywdę, jakiej doznał z powodu bezprawnego zlikwidowania grobu matki. Doszło do tego wskutek zawarcia porozumienia przez kuzyna z dyrektorem parafii, mimo, że Pan Walerian opłacał grób matki regularnie. Pan Walerian złożył wniosek do sądu o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Sąd wniosek Pana Waleriana uwzględnił i ustanowił pełnomocnika a także skierował sprawę do mediacji i wyznaczył w tym celu zarówno mediatora sądowego, jak i termin, w którym mediacja ma zostać przeprowadzona. Pan Walerian nigdy nie był w sądzie, bardzo się obawia, nie wie, co to jest ta mediacja i czy powinien się na nią zgodzić. 

W jakiej sprawie masz spór?

Pan Walerian został poinformowany, że sąd może skierować na mediację każdą sprawę z zakresu spraw cywilnych. Na przykład sporów: rodzinnych — o rozwód, separację, opiekę nad dzieckiem lub kontakty z nim, konsumenckich — między konsumentem a przedsiębiorcą, gospodarczych — o zapłatę, rozwiązanie lub niewykonanie umowy, pracowniczych — między pracownikiem i pracodawcą, majątkowych — o spadek, podział majątku małżonków, zniesienie współwłasności, sąsiedzkich i innych. Sprawa karna — sprawy karne dotyczą przestępstw, na przykład kradzieży lub użycia przemocy. Sprawa nieletniego sprawcy — sprawy nieletnich sprawców dotyczą czynów karalnych popełnionych przez osoby niepełnoletnie.

A więc każdy, kto ma spór w sprawie, w której prawo dopuszcza zawarcie ugody, może skorzystać z mediacji. Sprawa Pana Waleriana jest sprawą z powództwa cywilnego więc sąd wydał skierowanie na mediację.

Skierowanie sprawy do mediacji może nastąpić na każdym etapie postępowania.

Masz prawo do mediacji

Przedstawione zostały Panu Walerianowi następujące możliwe rozwiązania:

  1. Pan Walerian porozmawia z mediatorem i zdecyduje, czy godzi się na mediację. Mediator może poprosić o zgodę na piśmie. 
  2. Do mediacji nie dojdzie, jeśli Pan Walerian nie wyrazi na nią zgody. 
  3. Jeśli Pan Walerian odmówi udziału w mediacji bez uzasadnienia, sąd może obciążyć go kosztami procesu, które powstały w związku z odmową.
  4. Jeśli Pan Walerian wyrazi zgodę  na udział w mediacji, nie musi osobiście brać w niej udziału. W jego imieniu może wystąpić pełnomocnik.  Może też Pan Walerian wziąć udział w mediacji razem ze swoim pełnomocnikiem.
  5. Jeśli Pan Walerian zgodzi się na mediację ale nie chce aby mediator zapoznał się z sądowymi aktami sprawy, musi poinformować o tym sąd i ma na to 7 dni  od dnia, w którym dowiedział się o skierowaniu swojej sprawy do mediacji.

Jak może zakończyć się mediacja?

Pan Walerian został poinformowany, że są dwie możliwości zakończenia mediacji. Mediacja może zakończyć się:

  1. Ugodą — czyli wspólnie wypracowanym porozumieniem, które podpisuje Pan Walerian i druga strona sporu. Mediator dołącza ugodę do protokołu z mediacji i przekazuje sądowi.
    Jeśli ugoda jest zgodna z prawem, sąd przeprowadza postępowanie co do zatwierdzenia ugody. Sąd może zatwierdzić ugodę w całości lub części. W ten sposób ugoda zawarta przed mediatorem otrzymuje moc prawną ugody sądowej. Oznacza to, że Pan Walerian i druga strona sporu powinni przestrzegać postanowień ugody. Ugoda zatwierdzona przez sąd ma skutek wyroku.
     
  2. Brakiem ugody – mediator przekazuje sądowi protokół z mediacji z informacją, że ugoda nie została zawarta, a o rozwiązaniu sporu decyduje sąd.

Ponieważ mediacja jest poufna, sąd nie pozna przebiegu mediacji. Po jej zakończeniu mediator przekazuje sądowi protokół z mediacji, który zawiera jedynie informacje o miejscu i czasie mediacji, imiona, nazwiska i adresy stron oraz mediatora, a także informację, jak zakończyła się mediacja.

Warto wiedzieć, że jeśli dojdzie do zawarcia ugody przed rozpoczęciem rozprawy sądowej, Pan Walerian otrzyma zwrot 100% opłaty sądowej, którą zapłacił wnosząc sprawę do sądu. Jeśli do zawarcia ugody przed mediatorem dojdzie na późniejszym etapie postępowania sądowego (po rozpoczęciu rozprawy), Pan Walerian otrzyma zwrot 75% opłaty sądowej.

Jak długo trwa mediacja?

Nie dłużej niż 3 miesiące. Jeżeli Pan Walerian i druga strona sporu uznają, że potrzeba  więcej czasu, by rozwiązać spór, należy zgłosić to mediatorowi. Mediator złoży do sądu odpowiedni wniosek, a sąd zdecyduje, czy dać więcej czasu. 

Koszty mediacji

Koszty mediacji są określone prawem i obejmują wynagrodzenie mediatora oraz wydatki mediatora związane z jej przeprowadzeniem.

Wynagrodzenie mediatora to:

  • w sporach niemajątkowych oraz w sporach o prawa majątkowe, w których wartości przedmiotu sporu nie da się ustalić – 150 zł za pierwsze posiedzenie mediacyjne oraz 100 zł za każde kolejne. Największe możliwe wynagrodzenie mediatora za wszystkie posiedzenia to 450 zł,
  • w sporach o prawa majątkowe – 1% wartości przedmiotu sporu. Najmniejsze możliwe wynagrodzenie mediatora to 150 zł, największe możliwe wynagrodzenie mediatora to 2000 zł za całą mediację.

Wydatki mediatora to:

  • na przykład opłata za wynajem pomieszczenia – 70 zł lub mniej za jedno posiedzenie,
  • koszty korespondencji – 30 zł lub mniej za całą korespondencję związaną z mediacją.

Pan Walerian musi pamiętać, ze do kosztów mediacji dolicza się podatek VAT – jeśli mediator jest podatnikiem zobowiązanym do rozliczenia podatku od towarów i usług.

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 380 z późn. zm.)
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.)
Ustawa z dnia 10 września 2015 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze wspieraniem polubownych metod rozwiązywania sporów (Dz. U. z 2015 r. poz. 1595)
Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 623)
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2016 r. w sprawie wysokości wynagrodzenia i podlegających zwrotowi wydatków mediatora w postępowaniu cywilnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 921)
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 stycznia 2016 r. w sprawie prowadzenia listy stałych mediatorów (Dz. U. z 2016 r. poz. 122).

Autor: Anna Pieślak

Zastanawiałeś się, jak pozbyć się długów i zacząć wszystko od nowa?

Pan R. popadł w poważne tarapaty finansowe. Miał dobrą pracę, nieźle zarabiał. Jednak potrzeby konsumpcyjne rodziny rosły, więc Pan R. zaciągał pożyczki bankowe. Z żoną i synem wyjeżdżali dwa razy do roku na urlopy za granicę, kupili nowy samochód, posyłali syna na naukę gry w tenisa, na naukę gry na gitarze i lekcje języka angielskiego. Lubili wystawne życie. Pan R. zdecydował, że zwolni się z etatu i założy własną działalność gospodarczą. Wierzył, że mu się powiedzie. Zaciągnął w banku pożyczkę w wysokości 50 tysięcy złotych na tzw. rozruch biznesu. Po trzech miesiącach bank upomniał się o spłatę pierwszej raty pożyczki. Pan R. nie miał żadnych dochodów. Nie rozpoczął bowiem planowanej działalności gdyż pieniądze wydał na wymianę samochodu na nowszy i większy. W domu zaczęły się kłótnie, żona Pana R. miała pretensję, że porzucił dobrą posadę, że ma długi i nie ma ich z czego spłacać, że przychodzą wezwania od komornika za poprzednio zaciągane pożyczki. Żona miała również pretensję o to, że ciągle mieszkają w mieszkaniu komunalnym, że nie dorobili się lokalu własnościowego. Istne piekło. Pan R. wyprowadził się z domu do swojej matki. Zaciągał kolejne pożyczki aby spłacać poprzednie. W międzyczasie zadzwonił kolega Pana R., że chce mu pomóc i jest gotów odkupić od niego auto. Pan R. był w banku. Tam dowiedział się, że mógłby złożyć wniosek o upadłość konsumencką. Pan R. chciałby się dowiedzieć, czy sąd umorzy mu niespłacone pożyczki bankowe.

Pan R. został poinformowany, że skoro nie jest w stanie spłacać swoich zobowiązań i stan ten trwa dłużej niż 3 miesiące, to Pan R. stał się niewypłacalny i nabył zdolność upadłościową.

Ponieważ Pan R. nie zarejestrował i nie rozpoczął działalności gospodarczej więc jako osoba fizyczna, nieprowadząca tejże działalności może złożyć wniosek o upadłość konsumencką.

Pan R. został zapoznany z procedurą jak następuje:

  • wniosek składa się na formularzu sądowym
  • wniosek składa się do Sądu Rejonowego, Wydział Gospodarczy ds. upadłościowych
  • opłata od wniosku wynosi 30,00 zł
  • Sąd wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości
  • zostaje powołany syndyk i sędzia komisarz
  • syndyk przejmuje władanie zarówno majątkiem jak i długami dłużnika
  • zakończenie postępowania polega na ustaleniu planu spłaty lub umorzeniu zaległości bez ustalenia planu spłaty

Wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej

We wniosku Pan R. musi wskazać cały swój majątek, jaki posiada wraz z szacunkową wyceną składników tego majątku (nieruchomości i ruchomości) oraz wskazać miejsce gdzie majątek się znajduje. Pan R. może do wniosku załączyć oferowaną przez kolegę ofertę kupna samochodu.

We wniosku musi znaleźć się także wykaz wszystkich wierzycieli wraz z ich adresami, kwoty zaległości i wymagane terminy zapłaty.

Istotnym elementem wniosku jest opis okoliczności uzasadniających złożenie wniosku a także informacja o osiągniętych przychodach i kosztach poniesionych na utrzymanie własne i osób pozostających na utrzymaniu Pana R. za okres ostatnich sześciu miesięcy.

Postanowienie o ogłoszeniu upadłości Sąd doręcza syndykowi. Syndyk zaś zawiadamia właściwą izbę administracji skarbowej i właściwy oddział ZUS. Procedura likwidacyjna rozpoczyna się od ogłoszenia upadłości Pana R. w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Służy to wierzycielom, którzy mogą zgłaszać swoje wierzytelności.

Skutki ogłoszenia upadłości konsumenckiej

Wskutek ogłoszenia upadłości cały majątek Pana R. stanie się masą upadłościową zarządzaną przez syndyka. Pan R. musi wiedzieć, że z chwilą ogłoszenia upadłości pomiędzy nim a małżonką powstanie rozdzielność majątkowa. Majątek wspólny małżeństwa Pana R. wejdzie do masy upadłości a jego podział jest już niedopuszczalny. Natomiast żona Pana R., w trakcie postępowania upadłościowego, może zgłosić wierzytelność z tytułu udziału w majątku wspólnym do sędziego komisarza. I wówczas Pan R. będzie miał dodatkowego wierzyciela w postaci małżonki.

Skutkiem ogłoszenia upadłości jest również fakt, że przestają się do dłużnika dobijać komornicy. Zgodnie bowiem z przepisami postępowanie egzekucyjne wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa (z dniem ogłoszenia upadłości), a po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości jest umarzane. Sumy uzyskane w zawieszonym postępowaniu egzekucyjnym, a jeszcze nie wydatkowane, przelewane są do masy upadłości po uprawomocnieniu się postanowienia.

Zakończenie postępowania upadłościowego

Pan R. został poinformowany, że sąd może wydać jedno z następujących postanowień o:

  • planie spłaty (maksymalnie do 3 lat lub od 3 do 7 lat)
  • umorzeniu zobowiązań bez planu spłaty
  • warunkowym umorzeniu zobowiązań bez planu spłaty

W przypadku Pana R. jest prawdopodobne, że sąd wyda postanowienie o planie spłaty w okresie do 3 lat.

Ustalając plan spłaty wierzycieli, sąd bierze pod uwagę:

  • możliwości zarobkowe upadłego,
  • konieczność utrzymania upadłego i osób pozostających na jego utrzymaniu
  • potrzeby mieszkaniowe
  • wysokość niezaspokojonych w toku postępowania upadłościowego wierzytelności
  • stopień niezaspokojonych wierzytelności w postępowaniu upadłościowym

Pan R. chciał znać odpowiedź na pytanie, czy w jego przypadku może nastąpić umorzenie zobowiązań? Pan R. bardzo chciałby się pozbyć długów i zacząć wszystko od nowa.

Pan R. otrzymał odpowiedź, że umorzenie zobowiązań bez planu spłaty może nastąpić tylko wtedy, gdy osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że jest on trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat w ramach planu spłaty wierzycieli. Nie dotyczy to, oczywiście, Pana R.

Omówiono z Panem R. sytuację, w której sąd ustali plan spłaty maksymalnie do 3 lat.  

W postanowieniu Sąd:

  • wymienia wierzycieli uczestniczących w planie spłaty;
  • dokonuje podziału funduszy masy upadłości pomiędzy wierzycieli uczestniczących w planie spłaty, jeżeli w postępowaniu zgromadzono fundusze masy upadłości;
  • ustala, czy upadły doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa;
  • określa, w jakim zakresie i okresie, nie dłuższym niż 36 miesięcy, upadły jest obowiązany spłacać zobowiązania oraz jaka część zobowiązań upadłego powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości zostanie umorzona po wykonaniu planu.

Generalnie postanowienie o planie spłaty lub umorzeniu bez planu spłaty kończy postępowanie upadłościowe.

Obowiązki upadłego w trakcie planu spłaty

Pan R., po ogłoszeniu upadłości, miałby obowiązek składania do sądu rokrocznie do końca kwietnia sprawozdania z wykonania planu spłaty wierzycieli za poprzedni rok kalendarzowy.

W sprawozdaniu wykazuje się:

  • osiągnięte przychody,
  • spłacone kwoty
  • nabyte składniki majątkowe o wartości przekraczającej przeciętne miesięczne wynagrodzenie

Do sprawozdania dołącza się kopię rocznego zeznania podatkowego.

Jeżeli Pan R. nie wywiązywałby się należycie z obowiązków, sąd mógłby z urzędu lub na wniosek wierzyciela uchylić plan spłaty.

Po wykonaniu przez upadłego obowiązków określonych w planie spłaty wierzycieli, sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu wykonania planu spłaty i umorzeniu zobowiązań upadłego powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości i niewykonanych w wyniku wykonania planu spłaty wierzycieli. Na postanowienie przysługuje zażalenie.

Po wydaniu postanowienia niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego wierzytelności powstałej przed dniem ustalenia planu spłaty wierzycieli z wyjątkiem wierzytelności wynikających z zobowiązań nie podlegających umorzeniu.

Podstawa prawna: Prawo upadłościowe (do dnia 31 grudnia 2015 Prawo upadłościowe i naprawcze) – ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. zawierająca przepisy dotyczące polskiego postępowania upadłościowego i postępowania naprawczego, regulująca zasady wspólnego dochodzenia roszczeń wierzycieli od niewypłacalnych dłużników nieprowadzących działalności gospodarczej oraz skutki ogłoszenia upadłości, a także przed 1 stycznia 2016 zasady postępowania naprawczego wobec przedsiębiorców zagrożonych niewypłacalnością. Data wejścia w życie ostatniej zmiany: 24 marca 2020 roku

Autor: Anna Pieślak