Konsekwencje upadłości konsumenckiej

Pani Katarzyna przyjechała do dużego miasta z prowincji. Ukończyła studia, dostała pracę w korporacji, wynajęła mieszkanie, kupiła samochód. Jak sama się określa, jest singielką, która uwielbia podróże, dobre jedzenie i luksusowe ubrania. Gdy pierwszy raz komornik zajął jej część wynagrodzenia, wystraszyła się. Nie potrafiła jednak powstrzymać się od dalszego i ciągłego kupowania. Zdecydowała się na złożenie wniosku o upadłość konsumencką, gdyż miała marzenie aby jej długi przestały istnieć. Zapamiętała dzień ogłoszenia upadłości jako jeden z najszczęśliwszych w jej życiu. Szybko jednak ochłonęła gdy dotarło do niej, że ma do wykonania plan spłaty a jej wolność finansowa jest „zagrożona” przez syndyka. Pani Katarzynie trudno pogodzić się z faktem, że nie może już sama decydować o swoich wydatkach.

Życie po upadłości konsumenckiej to życie bez wezwań do zapłaty i kolejnych pism od komornika. Dzięki oddłużeniu dłużnik otrzymuje szansę na życie bez długów, a także bez psychicznej presji wywoływanej dotychczas przez wierzycieli. Dłużnik zyskuje rzecz bezcenną – spokój, zaczyna żyć od nowa. 

Jednak życie po upadłości konsumenckiej może być szczególnie trudne dla osób zobowiązanych do częściowej spłaty długów. Sądy dostosowują plany spłaty wierzycieli do możliwości dłużników. Skutkiem prawnym ogłoszenia upadłości konsumenckiej jest to, że upadły traci wszelkie prawo do zarządzania swoim majątkiem wchodzącym do masy upadłości. Od tej pory dysponuje nim przydzielony przez sąd syndyk. Dłużnik musi być gotowy wydać syndykowi swój majątek, ale także udzielać wszelkich dodatkowych informacji o swojej sytuacji majątkowej, np. nowym źródle dochodu. 

Konsekwencje upadłości konsumenckiej mają niebagatelny wpływ na życie codzienne oraz odciskają piętno na przeszłości dłużnika. Procedura ogłaszania upadłości wiąże się z wieloma konsekwencjami. Wśród nich znajdują się bardziej i mniej kłopotliwe następstwa. Co więc dokładnie dzieje się po tym, gdy sąd wydał pozytywną decyzję w sprawie pani Katarzyny?

Czy pani Katarzyna może swobodnie korzystać ze swojego konta bankowego, na które co miesiąc wpływa jej wynagrodzenie za pracę?

Po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej syndyk może zamknąć upadłemu rachunek bankowy i zablokować tym samym możliwość korzystania przez niego z konta w banku.

W przypadku pani Katarzyny, jako osoby fizycznej, na której utrzymaniu nie pozostają inne osoby, do masy upadłości nie wchodzi  część dochodu, która łącznie z dochodami wyłączonymi z masy upadłości na podstawie art. 63 ust. 1 p.u. odpowiada kwocie stanowiącej 150% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Dochód ten w 2020 r. wynosił 701,00 zł, a więc 150% tejże kwoty wynosi 1051,50 zł. Jest to kwota, którą pani Katarzyna może swobodnie dysponować.  

Co w tej sytuacji może zrobić pani Katarzyna?

Przed wizytą w banku pani Katarzyna może ustalić z syndykiem sposób korzystania z pieniędzy na koncie w ten sposób, że kwota 1051,50 zł miesięcznie będzie do dyspozycji pani Katarzyny. W tym celu syndyk powinien zgłosić się osobiście do najbliższego oddziału, potwierdzić swoją tożsamość i umocowanie do zarządzania rachunkiem upadłego i złożyć odpowiednie dyspozycje czyli w jaki sposób pani Katarzyna może korzystać z zablokowanego konta. 

Czy pani Katarzyna może sprzedać swój samochód? 

Pani Katarzyna chciałaby sprzedać samochód i dysponować większą sumą pieniędzy. Niestety, pani Katarzyna nie może tego zrobić, gdyż wszystko, co posiada należy do syndyka. Co więcej, pani Katarzyna dowiedziała się, że  jakakolwiek czynność prawna dotycząca jakiegokolwiek składnika jej majątku wykonana po ogłoszeniu upadłości staje się nieważna z mocy prawa.

Do przykrych konsekwencji upadłości konsumenckiej należy też ograniczenie możliwości zawieranych umów. W praktyce oznacza to, że dłużnik może jedynie kupować żywność oraz inne podstawowe produkty niezbędne do przeżycia. Absolutnie nie może zawierać umów, które mogłyby zwiększyć zadłużenie – nie dostanie się zgody np. na wzięcie pożyczki. W tym miejscu warto też zaznaczyć, że po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej syndyk będzie dalej reprezentował wszystkie interesy dłużnika zamiast niego.

Jak zacząć żyć po upadłości? 

Aby zacząć żyć w sposób, który pozwoli uniknąć kłopotów finansowych w przyszłości, pani Katarzyna musi przemyśleć swoje podejście do wydatków, do tego, jak je ograniczyć. W tej kwestii niezwykle istotne jest planowanie budżetu domowego. Dobrze zaplanowany budżet stanowi podstawę w kontrolowaniu finansów. W każdym miesiącu, każdy z nas ma stałe opłaty. Zdarza się również, że pojawiają się koszty dodatkowe, o których czasami wiemy z wyprzedzeniem, a czasem są one zupełnym zaskoczeniem. Planując codzienne wydatki, pamiętając o tych mających wkrótce nastąpić oraz mając świadomość, że w każdej chwili może pojawić się nieprzewidziany koszt, można zapanować nad domowymi finansami. Sprawdzonym sposobem jest założenie zeszytu, w którym zapisywane są wszystkie wydatki w danym miesiącu. Można też skorzystać ze specjalnie opracowanych do tego celu programów komputerowych lub aplikacji w telefonie.

Nowe życie po wykonaniu planu spłaty.

Pani Katarzyna dowiedziała się, że po dokonaniu planu spłaty wszystkie umorzone w upadłości zobowiązania przestają istnieć. Wierzyciele tracą prawo do skutecznego dochodzenia ich przed sądem, nie będą mogli również egzekwować wierzytelności w postępowania komorniczym. Długi przestają istnieć raz na zawsze. Po uzyskaniu oddłużenia pani Katarzyna znów będzie mogła dysponować całym swoim wynagrodzeniem, nabywać prawa majątkowe, kupować i zbywać nieruchomości i ruchomości. I bogatsza o doświadczenie będzie wiedziała, jak panować nad budżetem domowym i kontrolować wydatki aby nie dopuścić do zadłużenia. 

Warto wiedzieć, że upadłość konsumencka pani Katarzyny została odnotowana w bazie BIK. Nawet więc po wykonaniu planu spłaty przez panią Katarzynę, w jej historii pozostanie zapis o tym, że musiała ogłosić upadłość. Teoretycznie, po zakończeniu postępowania oddłużeniowego pani Katarzyna będzie mogła starać się o kredyt. Od tego, czy go uzyska, zależeć będzie jednak ocena jej zdolności kredytowej przez bank, na którą wpłynąć mogą zawarte w BIK i BIG informacje. Dane gromadzone w bazie BIG podlegają wykreśleniu po wydaniu postanowienia o umorzeniu długów na wniosek złożony przez dłużnika. Natomiast dane zawarte w BIK przechowywane są tam przez kilka kolejnych lat i to one mogą zamknąć drogę pani Katarzynie do zaciągnięcia pożyczki czy kredytu w banku na okres kolejnych 10 lat.

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 roku Prawo upadłościowe i naprawcze
Kodeks postępowania cywilnego
Ustawa z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej

Autor: Anna Pieślak

Kiedy dziadkowie mogą domagać się alimentów od wnuków?

Pani Krystyna jest samotną, schorowaną emerytką, która na leki wydaje prawie połowę swojej bardzo niskiej emerytury. Pani Krystyna ma matkę, liczącą blisko 90 wiosen i całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji oraz syna, który będąc przedsiębiorcą, w okresie pandemii utracił wszystkie dochody. Syn jest zadłużony i grozi mu bankructwo. Ani pani Krystyna ani jej syn nie są w stanie pomagać babci, której jedynym dochodem jest bardzo niska emerytura. Babcia pobiera dodatkowo świadczenie z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji, to wciąż jednak nie pozwala na zaspokojenie jej podstawowych potrzeb takich jak opłaty, opieka, wyżywienie, leki i rehabilitacja. Dopóki syn pani Krystyny prowadził dobrze prosperujący biznes, babcia miała zapewnione wszystko, co potrzeba. Babcia ma także wnuczkę, córkę zmarłego syna, która ma dobrą posadę, do tego odziedziczyła po ojcu spory majątek, nie założyła jeszcze rodziny. Wnuczka w ogóle nie interesuje się babcią i nie utrzymuje z nią żadnych kontaktów. Pani Krystyna pyta czy jej matka mogłaby się domagać alimentów od wnuczki.

W języku potocznym, słowo „alimenty” kojarzy się z pieniędzmi otrzymywanymi na wychowanie i utrzymanie dziecka. Zwykle są zasądzone od rodzica, który nie mieszka z dzieckiem na co dzień. Prawo cywilne zna jednak także inne rodzaje alimentów, nie tylko te przyznawane na dzieci. 

Członkowie rodziny mają obowiązek nawzajem sobie pomagać. Jest to nie tylko obowiązek moralny, ale także i prawny. Obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania członkowi rodziny, który sam nie jest w stanie zapewnić sobie godziwego życia. Rodzinie znajdującej się w niedostatku należy dostarczyć wyżywienia, odzieży, mieszkania, podstawowej opieki lekarskiej. W miarę możliwości należy także zadbać o rozwój duchowy, fizyczny czy intelektualny potrzebującego.

Obowiązek alimentacyjny względem dziadków tj. dziadka lub babci, jest obowiązkiem wynikającym z pokrewieństwa. Niezaprzeczalnie więc dziadkowie mogą żądać alimentów od wnuków, lecz dopiero po ziszczeniu się pewnych warunków. Zgodnie z prawem obowiązek dostarczania środków utrzymania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Krewnymi w linii prostej są właśnie dziadkowie i ich wnuki. Jednakże są oni zobowiązani dopiero w drugiej kolejności, ponieważ w pierwszej są zobowiązani krewni bliższego stopnia, czyli dzieci dziadków, a rodzice wnuków. Wnuki nie muszą świadczyć alimentów dopóki, dopóty dzieci zaspokajają w pełni potrzeby dziadków. Jeśliby dzieci (syn, córka) nie miały zdolności alimentacyjnej w całości lub w części, nieważne z jakich powodów, to wtenczas – wchodzi obowiązek alimentacyjny wnuków, w odpowiednim zakresie. 

Gdyby dziadkowie nie mogli uzyskać alimentów ani od swoich dzieci, ani od wnuków, to wtedy powstaje obowiązek alimentacyjny rodzeństwa dziadka lub babci. Brat/siostra dziadków są ostatnimi osobami, jakie winne są łożyć na utrzymanie uprawnionych, w sytuacji gdy zobowiązani wcześniej – nie są w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi.

Podsumowując, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Zatem w przypadku matki pani Krystyny, osobą zobowiązaną do dostarczania środków utrzymania w bliższej kolejności jest pani Krystyna, która ledwo utrzymuje się sama ze swojej bardzo niskiej emerytury.

Osoba zobowiązana w bliższej kolejności nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi:

  • zobowiązany nie posiada żadnych dochodów ani ma majątku,
  • zdolność świadczenia zobowiązanego jest znacznie ograniczona chorobą lub podeszłym wiekiem,
  • osoba zobowiązana utraciła zdolność do pracy (czasowo albo na stałe),
  • dochody zobowiązanego są zbyt małe, by zaspokoić uprawnionego w całości.

Uzyskanie od osoby zobowiązanej w bliższej kolejności – na czas – potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest:

  • niemożliwe, lub
  • połączone z nadmiernymi trudnościami.

Dochody pani Krystyny są zbyt małe by zaspokoić potrzeby własne a co dopiero jej matki. Zdolność świadczenia pani Krystyny jest także ograniczona jej wiekiem oraz chorobą. Uzyskanie więc od pani Krystyny potrzebnych środków jest niemożliwe dlatego obowiązek alimentacyjny powstaje w dalszej kolejności czyli zobowiązanymi stają się wnuki matki pani Krystyny. Syn pani Krystyny nie ma obecnie żadnych dochodów natomiast córka jej zmarłego brata znajduje się w uprzywilejowanej sytuacji bytowej. 

Życie w niedostatku

Życie w niedostatku to podstawowa przesłanka do tego, aby babcia mogła dochodzić alimentów od swoich wnuków. Chodzi tutaj o sytuację, gdy babcia rzeczywiście nie jest w stanie sama zaspokoić swoich potrzeb życiowych. Dopiero wtedy, gdy babci faktycznie brakuje pieniędzy na wydatki, które są uzasadnione, może domagać się alimentów od wnuków. Z chwilą gdy syn pani Krystyny utracił dochody i nie mógł dłużej pomagać babci, matka pani Krystyny rzeczywiście znalazła się w niedostatku.

Co to są usprawiedliwione potrzeby osoby potrzebującej?

Uzasadnione potrzeby to inaczej możliwość egzystencji na określonym poziomie, zazwyczaj minimum socjalnego. Zakres tych potrzeb jest uzależniony od indywidualnych właściwości i warunków konkretnej osoby (wieku, stanu zdrowia, wykształcenia itd.) Usprawiedliwione potrzeby są różne i zależą od przyzwyczajeń i poziomu życia każdej osoby indywidualnie.

„Usprawiedliwione potrzeby to takie, których zaspokojenie zapewni normalne warunki bytowania, odpowiednie do jego stanu zdrowia i wieku” (wyrok SN z 7.9.2000 r., I CKN 872/00).

Inaczej wygląda sytuacja gdy oceniamy potrzeby młodego i zdolnego do pracy mężczyzny niż starszej schorowanej kobiety, wymagającej opieki, lekarstw, rehabilitacji. Z niedostatkiem mamy do czynienia, gdy choćby część tych potrzeb uprawnionego nie została zaspokojona. Ewentualne alimenty będą miały pokryć tę brakującą część i to głównie od zakresu niezaspokojonych potrzeb będzie zależała ich wysokość.

W przypadku obowiązku alimentacyjnego na rzecz dziadków, alimenty w większej mierze będą musiały zaspokoić przede wszystkim potrzeby związane ze zdrowiem i wyżywieniem. Sąd przyzna alimenty osobie, która nie jest w stanie własnymi siłami zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb, tj. znalazła się w niedostatku i w konsekwencji potrzebuje pomocy (zwykle) pieniężnej, a jednocześnie istnieje inna osoba krewna lub powinowata, która ma zarobkowe i majątkowe możliwości aby ją wspomóc.

Co oznacza pojęcie „zarobkowe i majątkowe możliwości” zobowiązanego?

Usprawiedliwione potrzeby nie mogą być oderwane od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego do alimentów. Istotne znaczenie ma nie tylko sytuacja osoby pozostającej w potrzebie, ale także sytuacja zobowiązanego do alimentów. Sąd bierze pod uwagę zarówno aktualnie osiągane zarobki osoby zobowiązanej, jak również ocenia jej niewykorzystane możliwości zarobkowe.

„Możliwości zarobkowe i majątkowe to takie zarobki i dochody, jakie zobowiązany uzyskałby przy pełnym wykorzystaniu sił fizycznych, zdolności umysłowych i wykształcenia. A zatem nie zawsze możliwości te pokrywają się z rzeczywistymi zarobkami i dochodami uzyskiwanymi w danym czasie przez zobowiązanego” (uchwała SN z 16.12.1987 r., III CZP 91/86).

Jak uzyskać alimenty od wnuków?

Alimenty od wnuków można uzyskać na mocy orzeczenia sądowego. Aby to zostało wydane, należy złożyć pozew o alimenty. Pozew w tych sprawach nie podlega opłatom, co dla osób, które żądają alimentów ma duże znaczenie, bowiem najczęściej nie mają one pieniędzy na pokrycie kosztów, które wynikają z postępowania sądowego.

W pozwie należy wykazać, że babcia znajduje się w niedostatku i nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać. Jako dowód takiego stanu rzeczy można dołączyć odcinek emerytury. W pozwie należy również dokładnie opisać sytuację materialną wnuków. Alimenty zostaną przyznane po zbadaniu przez sąd sytuacji materialnej nie tylko babci, ale również wnuka i wnuczki. Sąd sprawdza przede wszystkim to, czy babcia rzeczywiście nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać. Ponadto sąd sprawdza, czy wnuk i wnuczka są w stanie alimentować swoją babcię. W tym celu sprawdza więc, czy pracują, jakie mają zarobki oraz w jakich warunkach żyją i na tej podstawie określa, czy i w jakiej wysokości mają płacić alimenty na rzecz swojej babci.

Wysokość alimentów

Jakiej wysokości alimentów babcia może się spodziewać? Na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Przede wszystkim dlatego, że wysokość alimentów ustalana jest indywidualnie w odniesieniu do każdego przypadku. Sąd ustalając wysokość alimentów bierze pod uwagę:

  • sytuację materialną babci i jej uzasadnione potrzeby
  • możliwości zarobkowe wnuków

Sąd przyznając alimenty i ustalając ich wysokość bada najpierw czy babcia faktycznie żyje w niedostatku oraz czy nie jest ona w stanie samodzielnie ponieść kosztów swojego utrzymania. Dopiero później bada, czy wnuki zarabiają na tyle dobrze, że będą w stanie sprostać i płacić alimenty bez nadmiernego uszczerbku dla siebie. Sąd weźmie pod uwagę okoliczności, że syn pani Krystyny na skutek pandemii utracił dochody. Jednak, jak wspomniano wyżej, sąd weźmie też pod uwagę jego możliwości zarobkowe, które nie pokrywają się z rzeczywistymi dochodami w danym czasie.

Podstawa prawna:
Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy Dział III Obowiązek alimentacyjny

Autor: Anna Pieślak

Skarga pauliańska

Pani Aldona, odkąd pamięta, nigdy nie lubiła brata ojca. Stryj miał syna w jej wieku, jednak relacje rodzinne nie należały do zażyłych. Panią Aldonę wychowywała tylko matka, gdyż ojciec pani Aldony zmarł nagle w sile wieku. Babka Pani Aldony za życia dokonała darowizny swego mieszkania na rzecz stryja. Po śmierci babki, pani Aldona jako spadkobierczyni ustawowa, wezwała stryja do zapłaty zachowku. Stryj uchylał się, chorował, pobierał niewielka rentę. Pani Aldona wniosła pozew do sądu o zapłatę zachowku i uzyskała prawomocny wyrok sądu o zapłatę w wysokości 80 tys. zł. Stryj nie płacił. Pani Aldona przekazała sprawę do komornika sądowego celem wszczęcia egzekucji. Stryj, w międzyczasie, chcąc uniknąć zapłaty zobowiązania, wyzbył się majątku poprzez darowanie mieszkania swemu synowi. Wkrótce stryj zmarł a syn stryja odrzucił spadek po ojcu. Pani Aldona została z niczym.

Doradca, po wysłuchaniu historii pani Aldony, wskazał na możliwość wniesienia do sądu skargi pauliańskiej przeciwko synowi zmarłego stryja. Skarga pauliańska jest uregulowana w art. 527 – 534 kodeksu cywilnego. Z dyspozycji zawartej w art. 527 kodeksu cywilnego wynika: gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzyciela osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. 

Skarga pauliańska jest rodzajem powództwa, które składa się w sądzie. Uznanie przez sąd skargi pauliańskiej nie oznacza, że czynność prawna jest nieważna lecz oznacza, że jest ona bezskuteczna wobec wierzyciela i może on dochodzić swojego roszczenia z majątku dłużnika. A więc do skorzystania przez panią Aldonę ze skargi pauliańskiej konieczne jest spełnienie trzech podstawowych warunków:

  • pokrzywdzenie wierzyciela, jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową,
  • działanie dłużnika z zamiarem i świadomością pokrzywdzenia wierzyciela,
  • wiedza lub możliwość – przy zachowaniu należytej staranności – dowiedzenia się o tym przez osobę trzecią

Przedmiotem uznania za bezskuteczne mogą być tylko czynności prawne. Może nim być także zaniechanie dokonania czynności prawnej powodującej zwiększenie majątku dłużnika lub zapobiegającej jego zmniejszeniu. Zaskarżeniu podlega tylko czynność prawna, która już została dokonana. 

Przesłanki dopuszczalności powództwa pauliańskiego

  • roszczenie wierzyciela musi być zaskarżalne przed sądem.
  • niewypłacalność musi być spowodowana wyłącznie przez czynność prawną dłużnika.
  • dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli,
  • osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.

Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się:

  • niewypłacalny albo
  • niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności.

W przypadku pani Aldony wszystkie przesłanki zostały spełnione. Pani Aldona została pokrzywdzona przez stryja wskutek darowania przez niego mieszkania synowi a syn uzyskał w ten sposób korzyść majątkową. Stryj pani Aldony działał z zamiarem i ze świadomością pokrzywdzenia pani Aldony. Syn stryja prawdopodobnie wiedział, że ojciec jest dłużnikiem pani Aldony i z tego powodu zaraz po śmierci ojca odrzucił spadek po nim.  Jeśli przyjąć, że syn stryja nie wiedział, to zgodnie z prawem, jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. 

Ustawa wprowadza szereg domniemań faktycznych i tak na przykład przyjmuje się, że gdy dłużnik dokonał czynności z osobą bliską lub z przedsiębiorcą pozostającym z nim w stałych kontaktach gospodarczych, to podmioty te wiedziały o fakcie jego działania ze szkodą dla wierzyciela. Art 527 par. 3 kodeksu cywilnego stanowi, że jeśli darowizna miała miejsce  w bliskiej rodzinie to jest domniemanie, że osoba przyjmująca darowiznę wiedziała, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli i ciężar dowodu jest wtedy przerzucony na drugą stronę. Syn stryja prawdopodobnie wiedział, że komornik wszczął egzekucję komorniczą na podstawie prawomocnego wyroku sądu o zapłatę zachowku dla pani Aldony, gdyż, jak wspomniano wyżej, zaraz po śmierci ojca odrzucił po nim spadek.

Stryj pani Aldony, po darowaniu mieszkania synowi, stał się niewypłacalny. Chorował od dłuższego czasu, pobierał niewysoką rentę inwalidzką więc egzekucja komornicza wszczęta na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu o zapłatę zachowku pani Aldonie stała się bezskuteczna. 

W przypadku pani Aldony wszystkie przesłanki dopuszczalności powództwa pauliańskiego zostały spełnione jak następuje:

  1. roszczenie pani Aldony jest zaskarżalne przed sądem   
  2. niewypłacalność stryja została spowodowana wyłącznie przez czynność prawną w postaci darowizny dla syna
  3. stryj działał ze świadomością, że krzywdzi bratanicę
  4. syn stryja prawdopodobnie wiedział, że komornik wszczął egzekucję komorniczą na podstawie prawomocnego wyroku sądu o zapłatę zachowku dla pani Aldony, gdyż zaraz po śmierci ojca odrzucił po nim spadek. 

Właściwość sądu

Właściwość sądu ustala się według miejsca zamieszkania pozwanego.

Kogo pozywamy?

Pozwanym jest osoba trzecia, która uzyskała korzyść majątkową na skutek czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzyciela. W przypadku pani Aldony pozwanym jest syn stryja.

Wartość przedmiotu sporu

Wartość przedmiotu sporu wyznacza wartość wierzytelności przysługującej wierzycielowi. Nie będzie to zatem wartość zbytego przedmiotu lecz, w przypadku pani Aldony – kwota 80 tysięcy złotych.

Opłata od pozwu

Opłata od pozwu pauliańskiego wynosi 5% wartości przedmiotu sporu w sprawach powyżej 20 000 zł. W przypadku Pani Aldony opłata od pozwu wyniesie 4 000 zł.

Wniosek o zabezpieczenie roszczenia pauliańskiego

Dobrze jest również zawrzeć w pozwie wniosek o zabezpieczenie roszczenia pauliańskiego. Należy uprawdopodobnić roszczenie i interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia (art. 730 kpc). Uprawdopodobnienie roszczenia pauliańskiego polega na ponownym wykazaniu, że przesłanki z przepisu art. 527 k.c. zostały spełnione. Natomiast uprawdopodobnienie interesu prawnego to wskazanie, że brak zabezpieczenia poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania. Wniosek powinien dotyczyć zakazu zbywania i obciążania przedmiotu. W przypadku pani Aldony, kiedy zbytym przedmiotem była nieruchomość, konieczne jest złożenie wniosku o wpis ostrzeżenia w księdze wieczystej o zakazie zbywania i obciążania nieruchomości. Chodzi o to, że jeśli przed zakończeniem  postępowania syn stryja dokona sprzedaży nieruchomości, wykonanie pozytywnego dla pani Aldony wyroku będzie niemożliwe. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że pani Aldona posiada interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia.

Skutki orzeczenia

Ochrona wierzyciela, którą zapewnia skarga pauliańska, sprowadza się do uznania czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli za bezskuteczną w stosunku do wierzyciela, który czynność zaskarżył. Oznacza to, że zaskarżona czynność zachowuje ważność, ale jest ona bezskuteczna tylko w stosunku do wierzyciela, który czynność tę zaskarżył, natomiast w stosunku do innych osób, a w szczególności między dłużnikiem a osobą trzecią, która uzyskała korzyść majątkową, oraz w stosunku do innych wierzycieli czynność pozostaje nadal skuteczna (tzw. bezskuteczność względna). Bezskutecznością może być objęta czynność prawna dłużnika tylko do maksymalnych rozmiarów wierzytelności przysługującej wierzycielowi, który czynność zaskarżył. Orzeczenie zapadłe w sprawie o uznanie czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli za bezskuteczną ma charakter podstawowy.

Sąd nie nadaje klauzuli wykonalności

Wyrokowi sądowemu uznającemu czynność prawną dłużnika za bezskuteczną sąd nie nadaje klauzuli wykonalności z urzędu, ani też na wniosek wierzyciela. Osoba trzecia nie jest bowiem dłużnikiem i wyroku nie można egzekwować w stosunku do niej.  Co istotne, wierzyciel może wnieść do sądu wniosek o nadanie klauzuli wykonalności tylko odnośnie postanowienia zasądzającego koszty postępowania na jego rzecz.

Egzekucja na podstawie wyroku ze skargi pauliańskiej

Po uzyskaniu prawomocnego orzeczenia uwzględniającego naszą skargę, podejmujemy kroki mające na celu wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Wniosek egzekucyjny kierujemy przeciwko dłużnikowi (nie osobie trzeciej) na podstawie tytułu wykonawczego uzyskanego przeciwko niemu, jednocześnie załączając wyrok uzyskany na skutek wniesienia skargi pauliańskiej. We wniosku wskazujemy składnik majątku, z którego przeprowadzenia egzekucji się domagamy. Wówczas komornik dokona jego zajęcia tak, jak gdyby przedmiot ten nigdy nie wyszedł z majątku dłużnika, a my będziemy mogli skutecznie dochodzić przysługującej nam wierzytelności.

W przypadku pani Aldony, gdy sąd, rozpatrując powództwo pauliańskie, uznał czynność prawną stryja za bezskuteczną, egzekucja może być prowadzona z majątku syna stryja. Pani Aldona nie może skierować wniosku egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi, gdyż ten nie żyje. Natomiast chodzi tutaj o ten składnik majątku, który był podstawą  wniesienia przez wierzyciela skargi pauliańskiej. Pani Aldona składa do komornika posiadany tytuł wykonawczy oraz prawomocny wyrok z powództwa pauliańskiego. Komornik zajmie mieszkanie, które syn otrzymał od ojca.

Przedawnienie a skarga pauliańska

Zgodnie z kodeksem cywilnym, wierzyciel może wystąpić ze skargą pauliańską w ciągu pięciu lat od chwili dokonania przez dłużnika kwestionowanej czynności. Czyli, jeśli wierzyciel zamierza wykazać bezskuteczność umowy darowizny, którą dłużnik wyzbył się jakiegoś wartościowego składnika swojego majątku, to może wystąpić ze skargą pauliańską w terminie pięciu lat od chwili zawarcia przez dłużnika tej umowy darowizny. Przy czym wystarczy w tym terminie nadać na poczcie pozew ze skargi pauliańskiej. Oczywiście w ciągu tych pięciu lat nie musi dojść do rozstrzygnięcia sprawy przed sądem. Gdyby tak był zbudowany ten termin przedawnienia, to mógłby on faktycznie odbierać prawo skorzystania ze skargi pauliańskiej w tych najbardziej obłożonych sądach w Polsce, gdzie strony muszą borykać się z dużymi opóźnieniami w rozpatrywaniu spraw.

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 roku- Kodeks cywilny
Ustawa z dnia  17 listopada 1964 roku - Kodeks postępowania cywilnego

Autor: Anna Pieślak

Rozwiąż spór przez mediację

Pan Walerian złożył pozew do sądu o zapłatę zadośćuczynienia za krzywdę, jakiej doznał z powodu bezprawnego zlikwidowania grobu matki. Doszło do tego wskutek zawarcia porozumienia przez kuzyna z dyrektorem parafii, mimo, że Pan Walerian opłacał grób matki regularnie. Pan Walerian złożył wniosek do sądu o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Sąd wniosek Pana Waleriana uwzględnił i ustanowił pełnomocnika a także skierował sprawę do mediacji i wyznaczył w tym celu zarówno mediatora sądowego, jak i termin, w którym mediacja ma zostać przeprowadzona. Pan Walerian nigdy nie był w sądzie, bardzo się obawia, nie wie, co to jest ta mediacja i czy powinien się na nią zgodzić. 

W jakiej sprawie masz spór?

Pan Walerian został poinformowany, że sąd może skierować na mediację każdą sprawę z zakresu spraw cywilnych. Na przykład sporów: rodzinnych — o rozwód, separację, opiekę nad dzieckiem lub kontakty z nim, konsumenckich — między konsumentem a przedsiębiorcą, gospodarczych — o zapłatę, rozwiązanie lub niewykonanie umowy, pracowniczych — między pracownikiem i pracodawcą, majątkowych — o spadek, podział majątku małżonków, zniesienie współwłasności, sąsiedzkich i innych. Sprawa karna — sprawy karne dotyczą przestępstw, na przykład kradzieży lub użycia przemocy. Sprawa nieletniego sprawcy — sprawy nieletnich sprawców dotyczą czynów karalnych popełnionych przez osoby niepełnoletnie.

A więc każdy, kto ma spór w sprawie, w której prawo dopuszcza zawarcie ugody, może skorzystać z mediacji. Sprawa Pana Waleriana jest sprawą z powództwa cywilnego więc sąd wydał skierowanie na mediację.

Skierowanie sprawy do mediacji może nastąpić na każdym etapie postępowania.

Masz prawo do mediacji

Przedstawione zostały Panu Walerianowi następujące możliwe rozwiązania:

  1. Pan Walerian porozmawia z mediatorem i zdecyduje, czy godzi się na mediację. Mediator może poprosić o zgodę na piśmie. 
  2. Do mediacji nie dojdzie, jeśli Pan Walerian nie wyrazi na nią zgody. 
  3. Jeśli Pan Walerian odmówi udziału w mediacji bez uzasadnienia, sąd może obciążyć go kosztami procesu, które powstały w związku z odmową.
  4. Jeśli Pan Walerian wyrazi zgodę  na udział w mediacji, nie musi osobiście brać w niej udziału. W jego imieniu może wystąpić pełnomocnik.  Może też Pan Walerian wziąć udział w mediacji razem ze swoim pełnomocnikiem.
  5. Jeśli Pan Walerian zgodzi się na mediację ale nie chce aby mediator zapoznał się z sądowymi aktami sprawy, musi poinformować o tym sąd i ma na to 7 dni  od dnia, w którym dowiedział się o skierowaniu swojej sprawy do mediacji.

Jak może zakończyć się mediacja?

Pan Walerian został poinformowany, że są dwie możliwości zakończenia mediacji. Mediacja może zakończyć się:

  1. Ugodą — czyli wspólnie wypracowanym porozumieniem, które podpisuje Pan Walerian i druga strona sporu. Mediator dołącza ugodę do protokołu z mediacji i przekazuje sądowi.
    Jeśli ugoda jest zgodna z prawem, sąd przeprowadza postępowanie co do zatwierdzenia ugody. Sąd może zatwierdzić ugodę w całości lub części. W ten sposób ugoda zawarta przed mediatorem otrzymuje moc prawną ugody sądowej. Oznacza to, że Pan Walerian i druga strona sporu powinni przestrzegać postanowień ugody. Ugoda zatwierdzona przez sąd ma skutek wyroku.
     
  2. Brakiem ugody – mediator przekazuje sądowi protokół z mediacji z informacją, że ugoda nie została zawarta, a o rozwiązaniu sporu decyduje sąd.

Ponieważ mediacja jest poufna, sąd nie pozna przebiegu mediacji. Po jej zakończeniu mediator przekazuje sądowi protokół z mediacji, który zawiera jedynie informacje o miejscu i czasie mediacji, imiona, nazwiska i adresy stron oraz mediatora, a także informację, jak zakończyła się mediacja.

Warto wiedzieć, że jeśli dojdzie do zawarcia ugody przed rozpoczęciem rozprawy sądowej, Pan Walerian otrzyma zwrot 100% opłaty sądowej, którą zapłacił wnosząc sprawę do sądu. Jeśli do zawarcia ugody przed mediatorem dojdzie na późniejszym etapie postępowania sądowego (po rozpoczęciu rozprawy), Pan Walerian otrzyma zwrot 75% opłaty sądowej.

Jak długo trwa mediacja?

Nie dłużej niż 3 miesiące. Jeżeli Pan Walerian i druga strona sporu uznają, że potrzeba  więcej czasu, by rozwiązać spór, należy zgłosić to mediatorowi. Mediator złoży do sądu odpowiedni wniosek, a sąd zdecyduje, czy dać więcej czasu. 

Koszty mediacji

Koszty mediacji są określone prawem i obejmują wynagrodzenie mediatora oraz wydatki mediatora związane z jej przeprowadzeniem.

Wynagrodzenie mediatora to:

  • w sporach niemajątkowych oraz w sporach o prawa majątkowe, w których wartości przedmiotu sporu nie da się ustalić – 150 zł za pierwsze posiedzenie mediacyjne oraz 100 zł za każde kolejne. Największe możliwe wynagrodzenie mediatora za wszystkie posiedzenia to 450 zł,
  • w sporach o prawa majątkowe – 1% wartości przedmiotu sporu. Najmniejsze możliwe wynagrodzenie mediatora to 150 zł, największe możliwe wynagrodzenie mediatora to 2000 zł za całą mediację.

Wydatki mediatora to:

  • na przykład opłata za wynajem pomieszczenia – 70 zł lub mniej za jedno posiedzenie,
  • koszty korespondencji – 30 zł lub mniej za całą korespondencję związaną z mediacją.

Pan Walerian musi pamiętać, ze do kosztów mediacji dolicza się podatek VAT – jeśli mediator jest podatnikiem zobowiązanym do rozliczenia podatku od towarów i usług.

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 380 z późn. zm.)
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.)
Ustawa z dnia 10 września 2015 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze wspieraniem polubownych metod rozwiązywania sporów (Dz. U. z 2015 r. poz. 1595)
Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 623)
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2016 r. w sprawie wysokości wynagrodzenia i podlegających zwrotowi wydatków mediatora w postępowaniu cywilnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 921)
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 stycznia 2016 r. w sprawie prowadzenia listy stałych mediatorów (Dz. U. z 2016 r. poz. 122).

Autor: Anna Pieślak

Zastanawiałeś się, jak pozbyć się długów i zacząć wszystko od nowa?

Pan R. popadł w poważne tarapaty finansowe. Miał dobrą pracę, nieźle zarabiał. Jednak potrzeby konsumpcyjne rodziny rosły, więc Pan R. zaciągał pożyczki bankowe. Z żoną i synem wyjeżdżali dwa razy do roku na urlopy za granicę, kupili nowy samochód, posyłali syna na naukę gry w tenisa, na naukę gry na gitarze i lekcje języka angielskiego. Lubili wystawne życie. Pan R. zdecydował, że zwolni się z etatu i założy własną działalność gospodarczą. Wierzył, że mu się powiedzie. Zaciągnął w banku pożyczkę w wysokości 50 tysięcy złotych na tzw. rozruch biznesu. Po trzech miesiącach bank upomniał się o spłatę pierwszej raty pożyczki. Pan R. nie miał żadnych dochodów. Nie rozpoczął bowiem planowanej działalności gdyż pieniądze wydał na wymianę samochodu na nowszy i większy. W domu zaczęły się kłótnie, żona Pana R. miała pretensję, że porzucił dobrą posadę, że ma długi i nie ma ich z czego spłacać, że przychodzą wezwania od komornika za poprzednio zaciągane pożyczki. Żona miała również pretensję o to, że ciągle mieszkają w mieszkaniu komunalnym, że nie dorobili się lokalu własnościowego. Istne piekło. Pan R. wyprowadził się z domu do swojej matki. Zaciągał kolejne pożyczki aby spłacać poprzednie. W międzyczasie zadzwonił kolega Pana R., że chce mu pomóc i jest gotów odkupić od niego auto. Pan R. był w banku. Tam dowiedział się, że mógłby złożyć wniosek o upadłość konsumencką. Pan R. chciałby się dowiedzieć, czy sąd umorzy mu niespłacone pożyczki bankowe.

Pan R. został poinformowany, że skoro nie jest w stanie spłacać swoich zobowiązań i stan ten trwa dłużej niż 3 miesiące, to Pan R. stał się niewypłacalny i nabył zdolność upadłościową.

Ponieważ Pan R. nie zarejestrował i nie rozpoczął działalności gospodarczej więc jako osoba fizyczna, nieprowadząca tejże działalności może złożyć wniosek o upadłość konsumencką.

Pan R. został zapoznany z procedurą jak następuje:

  • wniosek składa się na formularzu sądowym
  • wniosek składa się do Sądu Rejonowego, Wydział Gospodarczy ds. upadłościowych
  • opłata od wniosku wynosi 30,00 zł
  • Sąd wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości
  • zostaje powołany syndyk i sędzia komisarz
  • syndyk przejmuje władanie zarówno majątkiem jak i długami dłużnika
  • zakończenie postępowania polega na ustaleniu planu spłaty lub umorzeniu zaległości bez ustalenia planu spłaty

Wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej

We wniosku Pan R. musi wskazać cały swój majątek, jaki posiada wraz z szacunkową wyceną składników tego majątku (nieruchomości i ruchomości) oraz wskazać miejsce gdzie majątek się znajduje. Pan R. może do wniosku załączyć oferowaną przez kolegę ofertę kupna samochodu.

We wniosku musi znaleźć się także wykaz wszystkich wierzycieli wraz z ich adresami, kwoty zaległości i wymagane terminy zapłaty.

Istotnym elementem wniosku jest opis okoliczności uzasadniających złożenie wniosku a także informacja o osiągniętych przychodach i kosztach poniesionych na utrzymanie własne i osób pozostających na utrzymaniu Pana R. za okres ostatnich sześciu miesięcy.

Postanowienie o ogłoszeniu upadłości Sąd doręcza syndykowi. Syndyk zaś zawiadamia właściwą izbę administracji skarbowej i właściwy oddział ZUS. Procedura likwidacyjna rozpoczyna się od ogłoszenia upadłości Pana R. w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Służy to wierzycielom, którzy mogą zgłaszać swoje wierzytelności.

Skutki ogłoszenia upadłości konsumenckiej

Wskutek ogłoszenia upadłości cały majątek Pana R. stanie się masą upadłościową zarządzaną przez syndyka. Pan R. musi wiedzieć, że z chwilą ogłoszenia upadłości pomiędzy nim a małżonką powstanie rozdzielność majątkowa. Majątek wspólny małżeństwa Pana R. wejdzie do masy upadłości a jego podział jest już niedopuszczalny. Natomiast żona Pana R., w trakcie postępowania upadłościowego, może zgłosić wierzytelność z tytułu udziału w majątku wspólnym do sędziego komisarza. I wówczas Pan R. będzie miał dodatkowego wierzyciela w postaci małżonki.

Skutkiem ogłoszenia upadłości jest również fakt, że przestają się do dłużnika dobijać komornicy. Zgodnie bowiem z przepisami postępowanie egzekucyjne wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa (z dniem ogłoszenia upadłości), a po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości jest umarzane. Sumy uzyskane w zawieszonym postępowaniu egzekucyjnym, a jeszcze nie wydatkowane, przelewane są do masy upadłości po uprawomocnieniu się postanowienia.

Zakończenie postępowania upadłościowego

Pan R. został poinformowany, że sąd może wydać jedno z następujących postanowień o:

  • planie spłaty (maksymalnie do 3 lat lub od 3 do 7 lat)
  • umorzeniu zobowiązań bez planu spłaty
  • warunkowym umorzeniu zobowiązań bez planu spłaty

W przypadku Pana R. jest prawdopodobne, że sąd wyda postanowienie o planie spłaty w okresie do 3 lat.

Ustalając plan spłaty wierzycieli, sąd bierze pod uwagę:

  • możliwości zarobkowe upadłego,
  • konieczność utrzymania upadłego i osób pozostających na jego utrzymaniu
  • potrzeby mieszkaniowe
  • wysokość niezaspokojonych w toku postępowania upadłościowego wierzytelności
  • stopień niezaspokojonych wierzytelności w postępowaniu upadłościowym

Pan R. chciał znać odpowiedź na pytanie, czy w jego przypadku może nastąpić umorzenie zobowiązań? Pan R. bardzo chciałby się pozbyć długów i zacząć wszystko od nowa.

Pan R. otrzymał odpowiedź, że umorzenie zobowiązań bez planu spłaty może nastąpić tylko wtedy, gdy osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że jest on trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat w ramach planu spłaty wierzycieli. Nie dotyczy to, oczywiście, Pana R.

Omówiono z Panem R. sytuację, w której sąd ustali plan spłaty maksymalnie do 3 lat.  

W postanowieniu Sąd:

  • wymienia wierzycieli uczestniczących w planie spłaty;
  • dokonuje podziału funduszy masy upadłości pomiędzy wierzycieli uczestniczących w planie spłaty, jeżeli w postępowaniu zgromadzono fundusze masy upadłości;
  • ustala, czy upadły doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa;
  • określa, w jakim zakresie i okresie, nie dłuższym niż 36 miesięcy, upadły jest obowiązany spłacać zobowiązania oraz jaka część zobowiązań upadłego powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości zostanie umorzona po wykonaniu planu.

Generalnie postanowienie o planie spłaty lub umorzeniu bez planu spłaty kończy postępowanie upadłościowe.

Obowiązki upadłego w trakcie planu spłaty

Pan R., po ogłoszeniu upadłości, miałby obowiązek składania do sądu rokrocznie do końca kwietnia sprawozdania z wykonania planu spłaty wierzycieli za poprzedni rok kalendarzowy.

W sprawozdaniu wykazuje się:

  • osiągnięte przychody,
  • spłacone kwoty
  • nabyte składniki majątkowe o wartości przekraczającej przeciętne miesięczne wynagrodzenie

Do sprawozdania dołącza się kopię rocznego zeznania podatkowego.

Jeżeli Pan R. nie wywiązywałby się należycie z obowiązków, sąd mógłby z urzędu lub na wniosek wierzyciela uchylić plan spłaty.

Po wykonaniu przez upadłego obowiązków określonych w planie spłaty wierzycieli, sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu wykonania planu spłaty i umorzeniu zobowiązań upadłego powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości i niewykonanych w wyniku wykonania planu spłaty wierzycieli. Na postanowienie przysługuje zażalenie.

Po wydaniu postanowienia niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego wierzytelności powstałej przed dniem ustalenia planu spłaty wierzycieli z wyjątkiem wierzytelności wynikających z zobowiązań nie podlegających umorzeniu.

Podstawa prawna: Prawo upadłościowe (do dnia 31 grudnia 2015 Prawo upadłościowe i naprawcze) – ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. zawierająca przepisy dotyczące polskiego postępowania upadłościowego i postępowania naprawczego, regulująca zasady wspólnego dochodzenia roszczeń wierzycieli od niewypłacalnych dłużników nieprowadzących działalności gospodarczej oraz skutki ogłoszenia upadłości, a także przed 1 stycznia 2016 zasady postępowania naprawczego wobec przedsiębiorców zagrożonych niewypłacalnością. Data wejścia w życie ostatniej zmiany: 24 marca 2020 roku

Autor: Anna Pieślak

Gdzie uzyskać pomoc psychiatryczną w okresie epidemii?

Małżeństwo seniorów, Państwo Z, zamieszkują wspólnie z dorosłą córką i jej nastoletnim synem. Po poradę zgłosiła się Pani Z. Córka od kilku lat leczy się na chorobę psychiczną. Córka, do niedawna, poza pobytami w szpitalach psychiatrycznych, pracowała, brała leki i normalnie funkcjonowała.

Ostatnio stan psychiczny córki znacznie się pogorszył. Córka stała się agresywna, nie śpi całe noce i nie daje spać dostatecznie już zdenerwowanym domownikom. U córki nastąpił nawrót choroby (w tym miejscu został pominięty opis zachowań córki w fazie choroby). Córka jest pod opieką poradni psychiatryczno-psychologicznej. Córka od kilku dni kaszle.

U nastoletniego wnuka małżeństwa seniorów zdiagnozowano Zespół Aspergera. Nastolatek, podobnie jak matka, przebywa pod opieką poradni psychiatryczno-psychologicznej, zażywa leki. Ojciec chłopca został pozbawiony władzy rodzicielskiej.. Nastolatek buntuje się, nie chce pozostawać w domu, nie przestrzega środków ostrożności, wychodzi z domu i nie ma go po kilka godzin. Nadto chłopak nie uczestniczy w zajęciach szkolnych prowadzonych online, gdyż w domu nie ma dostępu do Internetu. Dziadkowie bardzo się niepokoją o wnuka. Matka chorej córki dzwoniła do poradni psychiatrycznej, w której córka się leczy, jednak otrzymała informację, że wszystkie wizyty stacjonarne zostały zawieszone do odwołania. Po przedstawieniu objawów i stanu córki, matka otrzymała informację, że w tym wypadku teleporada prawdopodobnie nie przyniosłoby oczekiwanych rezultatów. Pani Z. obawia się, że córka i tym razem wymagać będzie hospitalizacji ale zewsząd słyszy, że w każdym szpitalu jest koronawirus, którym córka mogłaby się zarazić. Matka nie wie, czy córka wyrazi zgodę na leczenie szpitalne. Małżeństwo seniorów nie wychodzi z domu. Zakupy robi wnuczek.

Państwo Z. bardzo niepokoją się o córkę i wnuka. Nie wiedzą, co mają robić. Epidemia wywołała u Państwa Z., jej córki i wnuka duży chaos. Chłopak nie chodzi do szkoły, córka nie chodzi do pracy. Sytuacja ta wyzwoliła lęk o zdrowie i życie swoich bliskich oraz niepewność jutra. Wyraźnie zaostrzyły się zaburzenia psychiczne u córki. Poważnie pogorszył się stan nastoletniego wnuka Państwa Z.

Pani Z. została poinformowana, że na szczęście jest wiele miejsc, do których można się zgłosić po pomoc – najpierw telefonicznie. Możliwy jest też w uzasadnionych przypadkach kontakt osobisty. Pomoc psychiatryczno-psychologiczna w dobie panującego koronawirusa jest dostępna. W omawianym przypadku najprawdopodobniej konieczny jest bezpośredni kontakt córki ze specjalistą. Jeśli osoba z zaostrzonym stanem chorobowym musi zostać skierowana do szpitala psychiatrycznego, to te szpitale wraz z izbami przyjęć działają. W pierwszej kolejności, w tym przypadku również, rekomenduje się kontakt telefoniczny. Trzeba wiedzieć, że w szpitalach zawieszono zarówno odwiedziny, jak i wychodzenie pacjentów na przepustki. Córka jednak musi wyrazić zgodę na leczenie i hospitalizację. Kwestię tę regulują przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U.2018.1878). Gdyby jednak stan córki się pogarszał a ona nie wyrażała zgody na leczenie, to zgodnie z art. 23 wspomnianej ustawy, osoba chora psychicznie może być przyjęta do szpitala psychiatrycznego bez zgody, wymaganej w art. 22 tejże ustawy, jeżeli jej dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że z powodu tej choroby zagraża bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób.

Pani Z. otrzymała informację o działających na terenie województwa mazowieckiego Centrach Zdrowia Psychicznego:

Mazowieckie Specjalistyczne Centrum Zdrowia im. prof. Jana Mazurkiewicza w Pruszkowie Adres: ul. Partyzantów 2/4, 05-802 Pruszków Obszar działania: m. Pruszków, powiat pruszkowski, gmina Podkowa Leśna, dzielnica Ursus m.st. Warszawy Telefon: 22 739 14 00, 22 739 13 26

Instytut Psychiatrii i Neurologii (Warszawa) Adres: ul. Sobieskiego 9, 02-957 Warszawa Obszar działania: dzielnica m. st. Warszawy: Mokotów Telefon: 22 45 82 800 Mazowiecki

Szpital Bródnowski w Warszawie Sp. z o.o. Adres: ul. Kondratowicza 8, 03-242 Warszawa Obszar działania: dzielnica m. st. Warszawy: Targówek Telefon: 22 326 53 17, 22 326 52 26 – rejestracja

Szpital Wolski im. dr Anny Gostyńskiej Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej (Warszawa) Adres: ul.Kasprzaka 17, 01-211 Warszawa Obszar działania: dzielnica m. st. Warszawy: Wola Telefon: 22 38 94 700, 22 38 94 800 – rejestracja

Punkty zgłoszeniowo-koordynacyjne w Centrach Zdrowia Psychicznego czynne są codziennie w godzinach 8.00-18.00. Należy uprzednio zadzwonić. W sytuacji, gdy córka zdecyduje się na kontakt z lekarzem, a specjalista uzna, że konieczne jest spotkanie, przy zachowaniu wszelkich dostępnych środków ostrożności związanych z ochroną przed koronawirusem, możliwe jest spotkanie specjalisty z pacjentem. Po rozmowie ze specjalistą, nie jest wykluczona wizyta w domu u pacjenta. Ma to miejsce wtedy, kiedy pacjent musi dostać iniekcję długo działającego leku i trzeba mu taki zastrzyk podać, bo w przeciwnym razie choroba jeszcze bardziej się zaostrzy. Jeśli w wyniku teleporady lub kontaktu osobistego lekarza z pacjentką, lekarza zaniepokoi kaszel córki, zaleci on dalszą diagnostykę pod kątem Covid-19.

W każdym województwie został wyznaczony jeden szpital lub oddział psychiatryczny dla wymagających hospitalizacji pacjentów z zaburzeniami psychicznymi, którzy są zakażeni lub podejrzani o zakażenie koronawirusem. Do wyznaczonych oddziałów kieruje się wyłącznie osoby z zaburzeniem psychicznym spełniające przesłanki przyjęcia do szpitala w myśl art. 23 ust. 1 i art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, bez względu czy osoby te wyrażają świadomą zgodę czy nie i które jednocześnie: mają potwierdzony Covid 19 mają objawy takie jak: temperatura powyżej 38 stopni, duszność i kaszel, przebywają na kwarantannie lub izolacji w warunkach domowych w związku z koronawirusem.

Pani Z. została również poinformowana, że poza powyższymi placówkami służby zdrowia, przez całą dobę można dzwonić na bezpłatny telefon do Centrum Wsparcia prowadzonego przez Fundację ITAKA. Pod numerem 800 70 2222 przez wszystkie dni tygodnia dyżurują specjaliści: psychiatrzy, psychologowie, psychoterapeuci. Można też pisać: porady@liniawsparcia.pl.

Dodatkowo wsparcie psychologiczne mogą uzyskać mieszkańcy Warszawy jak następuje: mieszkańcy Ochoty pod numerami: 797319644, 723245001, 723244998 mieszkańcy Bielan pod numerami:792 810 820 i 792 810 180 mieszkańcy Woli pod numerem 22 571 50 00

Odnośnie wnuka Państwa Z, należy podkreślić, że sytuacja, w jakiej znalazł się nastolatek z Zespołem Aspergera sprzyja wybuchowi u niego niekontrolowanych emocji. Nastolatek ze swoją chorobą ma prawo czuć się zagubiony i zbuntowany. Dla niego obecna sytuacja stanowi chaos, w którym nie potrafi się odnaleźć – brak zajęć stacjonarnych w szkole, choroba psychiczna matki – to wszystko jest dla niego ogromnym stresem.

Zgodnie z art. 8 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego jednostki organizacyjne i inne podmioty działające na podstawie ustawy o pomocy społecznej, w porozumieniu z podmiotami leczniczymi udzielającymi świadczenia zdrowotne w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej organizują na obszarze swojego działania oparcie społeczne dla osób, które z powodu choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego mają poważne trudności w życiu codziennym, zwłaszcza w kształtowaniu swoich stosunków z otoczeniem, w zakresie edukacji, zatrudnienia oraz w sprawach bytowych. Oparcie społeczne polega w szczególności na organizowaniu w środowisku społecznym pomocy m.in. organizacji społecznych i instytucji. W tym przypadku Pani Z. powinna powiadomić Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej (MOPS) a także szkołę. Zgodnie z zasadą prawną, że usługi opiekuńcze powinny być dostosowane do szczególnych potrzeb osoby z zaburzeniami psychicznymi, zarówno od MOPS, jak i od szkoły jako instytucji można oczekiwać pomocy w zorganizowaniu dla chłopca zarówno pomocy psychologicznej lub psychiatrycznej a także pomocy w umożliwieniu uczniowi uczestniczenia w zajęciach szkolnych online. Niekontrolowane wyjścia z domu nastolatka, jak również niestosowanie się przez niego do zakazów i obostrzeń związanych z epidemią, są podstawą do podjęcia przez MOPS, szkołę, Straż Miejską, pilnych działań mających na celu zapewnienie chłopcu bezpieczeństwa.

Przez całą dobę działa też telefon zaufania dla dzieci i młodzieży Fundacji Dajemy dzieciom Siłę: 116 111

Warto wiedzieć, że na czas epidemii w Biurze Rzecznika Praw Pacjenta zostało oddelegowanych 10 rzeczników Praw Pacjenta Psychiatrycznego. Osoby, które chciałyby uzyskać wsparcie dotyczące praw pacjenta psychiatrycznego, mogą kontaktować się telefonicznie pod numerem 800 190 590 lub mailowo: psychiatria@rpp.gov.pl.

Autor: Anna Pieślak