Porady Obywatelskie

Do punktu Nieodpłatnego Poradnictwa Obywatelskiego zgłosiła się pani Katarzyna, która otrzymała pismo z Wydziału Cywilnego Sądu Rejonowego zawierające pouczenie, że w terminie 14 dni od dnia doręczenia pisma, może zająć stanowisko w sprawie. Pani Katarzyna poinformowała, że odebrała korespondencję z poczty w piątek wieczorem. Biorąc pod uwagę fakt, że po piątku następują 2 dni wolne od pracy (sobota i niedziela), pani Katarzyna obliczyła 14 dniowy termin na udzielenie odpowiedzi licząc dni od poniedziałku do piątku. Według jej obliczeń, ma jeszcze 3 dni na złożenie pisma procesowego w sądzie i prosi o pomoc w jego sporządzeniu. 

Postępowania toczące się przed sądami cywilnymi uregulowane są przepisami określającymi rodzaje czynności, które są podejmowane przed sądem, formę tych czynności oraz terminy ich dokonania. Określone okresy czasu nazywane są terminami procesowymi i dzielą się na:

1. terminy  ustawowe, czyli terminy wynikające wprost z ustawy,
2. terminy sądowe, czyli terminy zależne od decyzji sądu.

W przypadku terminów ustawowych ich długość i chwila rozpoczęcia ich biegu są określone bezpośrednio w przepisie ustawy. Terminy ustawowe nie mogą być skracane ani przedłużane. Natomiast z terminem sądowym mamy do czynienia wtedy, gdy przepis ustawy pozostawia wyznaczenie terminu lub jego długości uznaniu sądu. Termin sądowy może zostać z ważnych przyczyn skrócony lub przedłużony, na wniosek zgłoszony przed jego upływem.

Istotną kwestią jest również charakter terminu wskazujący, czy termin jest zawity, czy instrukcyjny. W przypadku, kiedy termin procesowy jest zawity oznacza to, że czynność dokonana po jego upływie jest bezskuteczna. Terminy instrukcyjne, co do zasady adresowane one są do organów procesowych, nie zaś do strony. Ich przekroczenie nie powoduje negatywnych skutków procesowych. Ich podstawowym celem jest realizacja zasady szybkości postępowania. Przykład ilustrujący tę materię stanowi termin do sporządzenia uzasadnienia wyroku. Stanowią one jedynie wskazówkę, która nie jest bezwzględnie wiążąca. Upływ terminów instrukcyjnych nie powoduje wygaśnięcia uprawnienia, albo obowiązku do dokonania czynności procesowej.

Oprócz czynności cywilnoprawnych pojęciem terminu posługują się przepisy prawne, orzeczenia sądowe czy decyzje organów władzy publicznej. Konieczne jest zatem określenie sposobu obliczania terminów w obrocie prawnym. W ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, w art. 165 § 1 wskazano, że terminy procesowe oblicza się według przepisów prawa cywilnego. Reguły związane z ich obliczaniem zawiera Kodeks cywilny w artykułach od 110 do 116 k.c. Należy jednak pamiętać, że przepisy te mają, co do zasady, charakter dyspozytywny. Oznacza to, że stosuje się je w konkretnej sytuacji czyli wtedy, gdy ustawa, orzeczenie sądu, decyzja innego organu państwowego, albo czynność prawna stron, wyznaczające dany termin, nie określają sposobu jego obliczania. 

Termin procesowy może być oznaczony w dniach, tygodniach, miesiącach lub latach. Zwykle nie nastręcza trudności określenie długości terminu, ale – tak jak w przypadku pani Katarzyny – określenie dnia, w którym termin rozpoczyna swój bieg. Zgodnie z regulacją kodeksową, termin wyznaczony przez sąd lub przewodniczącego, odpowiednio w formie postanowienia lub zarządzenia, rozpoczyna bieg od ogłoszenia przedmiotowego postanowienia lub zarządzenia, a gdy Kodeks postępowania cywilnego przewiduje jego doręczenie z urzędu – od dnia jego doręczenia.

Poniżej wymienione zostaną wynikające z prawa cywilnego zasady, dotyczące obliczania terminu.

1. Najmniejszą jednostką czasu stosowaną przez przepisy Kodeksu cywilnego do obliczania terminów jest dzień,  rozumiany jako 24 godzinna doba.
2. Do biegu terminu obliczanego w dniach nie wlicza się dnia, od którego liczy się dany termin.
3. Termin oznaczony w dniach kończy się z upływem ostatniego dnia, czyli z nastaniem północy.
4. W przypadku terminów oznaczonych w tygodniach, miesiącach lub latach, termin kończy się z upływem dnia, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było – w ostatnim dniu tego miesiąca.
5. Jeżeli początek terminu oznaczonego w tygodniach, miesiącach lub latach związany jest z zajściem określonego zdarzenia, bieg terminu rozpoczyna się z dniem, w którym takie zdarzenie wystąpiło (czyli do początków terminów oznaczonych w tygodniach, miesiącach lub latach nie stosuje się reguły stosowanej przy terminach dziennych, że nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu dnia, w którym zdarzenie stanowiące początek terminu nastąpiło).
6. Jeżeli koniec terminu przypada na dzień uznany ustawowo za wolny od pracy lub na sobotę, termin upływa następnego dnia, który nie jest dniem wolnym od pracy ani sobotą.
7. Jeżeli terminy wyznaczono jako „początek”, „środek” lub „koniec miesiąca” to oznaczają one odpowiednio 1, 15 lub ostatni dzień wskazanego miesiące (28 lub 29 w przypadku lutego, oraz 30-31 w przypadku pozostałych jedenastu miesięcy).

Od zasady, że termin ustalony w tygodniach, miesiącach lub latach kończy się z upływem określonego dnia, Kodeks cywilny przewiduje jeden bardzo ważny wyjątek. Wyjątek dotyczy obliczania wieku osoby fizycznej. W tym przypadku termin kończy się z początkiem ostatniego dnia, czyli z rozpoczęciem dnia urodzin osoby (np. osoba urodzona w dniu 10 stycznia kończy kolejny rok życia o północy z 9 na 10 stycznia).

Faktyczne zastosowanie zasad obliczania terminów przybliżą poniższe przykłady. 

● W przypadku możliwości dokonania określonej czynności procesowej w terminie zawitym 7 dni od doręczenia, a doręczenie miało miejsce w dniu 5 sierpnia 2023 r., dnia tego nie wlicza się do biegu terminu. Termin należy liczyć od dnia 6 sierpnia 2023 r., który jest pierwszym dniem terminu. Ostatnim dniem terminu będzie zatem dzień 12 sierpnia 2023 r. do godz. 24.00.

● W sytuacji, kiedy np. wyrok został ogłoszony 3 lipca 2023 r., czyli w poniedziałek, tygodniowy termin na złożenie wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem kończy się z upływem kolejnego poniedziałku, czyli z upływem dnia 10 lipca 2023 r.

● Jeżeli odwołanie można wnieść w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji, a decyzja została doręczona 31 maja 2023 r., teoretycznie termin miesięczny powinien kończyć się z upływem dnia 31 czerwca, ale takiego dnia nie ma w kalendarzu i w związku z tym faktem termin do wniesienia odwołania zakończy się dnia 30 czerwca 2023 r. 

● Kiedy korespondencja z sądu została doręczona w czwartek 1 czerwca 2023 r., a sąd wskazał 7 dniowy termin zawity na uzupełnienie złożonej apelacji, to koniec terminu powinien przypaść na dzień 8 czerwca 2023 r. Z uwagi na fakt, iż w dniu 8 czerwca 2023 r. jest Boże Ciało, czyli dzień ustawowo wolny od pracy, termin upłynie w dniu 9 czerwca 2023 r.

Dniami ustawowo wolnymi od pracy są dni określone w ustawie z 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy. Są nimi wszystkie niedziele oraz dni: 1 stycznia, 1 maja, 3 maja, 11 listopada. Dniami ustawowo wolnymi od pracy są również dni, na które przypadają święta kościelne takie jak: Święto Trzech Króli, pierwszy i drugi dzień Wielkiej Nocy, pierwszy dzień Zielonych Świątek, dzień Bożego Ciała, Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny, Wszystkich Świętych oraz Święta Bożego Narodzenia. 

Na koniec wspomnieć należy o sposobach przekazania korespondencji, które pozwalają zachować termin. Otóż złożenie pisma procesowego uważa się za dokonane w terminie nie tylko w wypadku złożenia go w sądzie przed upływem terminu, lecz również w wypadku wysłania go w tym okresie przez placówkę pocztową operatora wyznaczonego (aktualnie jest to Poczta Polska). Analogiczny skutek odniesie pismo wysłane w terminie za pośrednictwem operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej. W przypadku wysyłania pisma z innego kraju UE, każdorazowo musimy dokładnie upewnić się czy aby na pewno wysyłamy przesyłkę poprzez właściwego operatora. Skutek złożenia pisma w sądzie wywiera również złożenie pisma przez żołnierza w dowództwie jednostki wojskowej, albo przez osobę pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego oraz przez członka załogi polskiego statku morskiego u kapitana statku.

W świetle powyżej omówionych zasad obliczania terminu okazało się, że pani Katarzyna przez brak wiedzy odnośnie obliczania terminów procesowych, utraciła możliwość zajęcia stanowiska w sprawie. Niezłożenie w terminie 14 dni odpowiedzi na wniosek, do czego wzywał panią Katarzynę sąd, spowodowało, że nie skorzystała ona, jako strona, z prawa do przedstawienia wszystkich swoich twierdzeń i dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Jest to o tyle istotne, że ich przywołanie w odpowiedzi na wniosek było pod rygorem utraty prawa ich powołania w toku dalszego postępowania. 

Uwaga! Wobec terminów ustawowych i sądowych może mieć zastosowanie przewidziana przez ustawodawcę instytucja przywrócenia terminu.

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2021.0.1805 tj.), 
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2023.1610 tj.),
Ustawa z 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy  (Dz.U.2020.0.1920 tj.).

Autorka: Maryla Sawa-Szeliga