Pan Jan ma 62 lata. Od dziewięciu lat pracuje na umowę o pracę. Pracodawca zatrudnia 50 pracowników. Zwolnił 11 pracowników, z czego 6 osobom wypowiedział umowę o pracę, a 5 osób z inicjatywy pracodawcy podpisało rozwiązanie umowy za porozumieniem stron. Pan Jan znalazł się w grupie pracowników, którzy otrzymali wypowiedzenia w ramach zwolnień grupowych. Pan Jan pyta czy pracodawca nie złamał prawa gdyż obejmuje go okres ochronny przed emeryturą? 

Okres ochronny przed emeryturą (nazywany też po prostu ochroną przedemerytalną) ma na celu ochronę starszych osób przed zwolnieniem.

Zgodnie z art. 39 Kodeksu pracy „pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku”.

Przepisów tych nie stosuje się w razie uzyskania przez pracownika prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy lub w sytuacji ogłoszenia upadłości i likwidacji pracodawcy.

Wiele osób po ukończeniu 55. roku życia martwi się, że nie da rady utrzymać pracy aż do momentu przejścia na emeryturę. Sytuacja osób w wieku przedemerytalnym na rynku pracy jest bardzo trudna.

Zgodnie z Kodeksem pracy ochrona przedemerytalna zaczyna obowiązywać 4 lata przed osiągnięciem wieku emerytalnego, który obecnie dla kobiet wynosi 60 lat, a dla mężczyzn — 65.

Przed zwolnieniem chronione są zatem 56-letnie kobiety i 61-letni mężczyźni. W przypadku osób, które mają prawo do wcześniejszej emerytury, ochrona przedemerytalna zaczyna obowiązywać 4 lata przed osiągnięciem obniżonego wieku emerytalnego. Ponadto okres ochronny przed emeryturą dotyczy tylko osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony lub określony, jeśli okres zatrudnienia pozwoli osiągnąć wiek emerytalny (jeśli umowa na czas określony wygasa wcześniej, to ochrona przedemerytalna nie obowiązuje). 

Ważne!  Należy pamiętać, że warunkiem objęcia ochroną przed emeryturą jest również staż pracy — 20 lat w przypadku kobiet i 25 lat u mężczyzn.

Osoba powinna pracować tak długo, jak długo nie nabędzie praw emerytalnych. Niestety, nie oznacza to całkowitej ochrony. Jest kilka przypadków, kiedy pracownik może zostać zwolniony.

Jednym z nich jest rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia. W przypadku pracownika, który dopuścił się jakiegoś zaniedbania, nie stawił się do pracy bez wytłumaczenia lub złamał przepisy (na przykład te o zachowaniu trzeźwości w pracy), zwolnienie może nastąpić dyscyplinarnie, bez względu na okres chroniony. Pracownika obowiązuje regulamin i wszelkie wykroczenia mogą zostać ukarane rozwiązaniem umowy ze skutkiem natychmiastowym.

Istnieje jeszcze kilka możliwości, by zwolnić pracownika bez względu na wiek ochrony przed emeryturą. Pracownik może zostać zwolniony z powodu długiego okresu niezdolności do pracy. Prawo pracy nie wyklucza także możliwości złożenia uzasadnionego wypowiedzenia tuż przed tym, jak zacznie się okres ochronny. Nawet jeśli okres wypowiedzenia obejmie okres ochronny przed emeryturą, można to zrobić. Oczywiście pracownik w takim przypadku nie musi przyjmować rozwiązania umowy za porozumieniem  stron. Wszelkie nieprawidłowości można zgłosić do Państwowej Inspekcji Pracy lub sądu pracy.

Wiek ochronny przed emeryturą a zwolnienia grupowe

Istnieje jeszcze jeden wyjątek, kiedy pracodawca może wręczyć pracownikowi wypowiedzeniem przed jego przejściem na emeryturę. Są to zwolnienia grupowe. Oznacza to, że pracodawca zatrudniający co najmniej 20 osób w ciągu 30 dni zwolni większą liczbę osób przewidzianą w kodeksie pracy. Powodem zwolnienia mogą być tylko problemy po stronie pracodawcy, takie jak zmiana organizacji pracy, likwidacja części zakładu czy trudna sytuacja finansowa.

I w takiej właśnie sytuacji znalazł się pan Jan. Pracodawca miał prawo wypowiedzieć umowę panu Janowi w ramach zwolnienia grupowego.

Zwolnienia grupowe – co przysługuje pracownikom?

Pracownikom, których objęły zwolnienia grupowe, przysługuje odprawa pieniężna (art. 8 ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy). Odprawę ustala się według takich samych zasad, jak ekwiwalent za urlop. Jest limit wysokości odprawy: nie może ona przekraczać 15-krotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy. Wysokość odprawy zależy od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy. Panu Janowi będzie przysługiwała odprawa w wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia

Ponowne zatrudnienie zwolnionego pracownika

Może się zdarzyć, że po przeprowadzeniu zwolnień grupowych sytuacja firmy się poprawi i po jakimś czasie zacznie ona rekrutować nowych pracowników. Osoby, które przez zwolnienia grupowe straciły pracę w takiej firmie, mają pierwszeństwo w powrocie do niej. Trzeba przy tym wziąć pod uwagę to, że nie oznacza to automatycznie takiej samej pensji, stanowiska czy warunków pracy, jak przed zwolnieniem grupowym.

Pracodawca ma obowiązek zatrudnienia zwolnionego pracownika, jeśli łącznie spełnione są następujące warunki:

• pracodawca ponownie zatrudnia pracowników w tej samej grupie zawodowej;

• zwolniony pracownik zgłosił w ciągu roku od dnia rozwiązania z nim stosunku pracy zamiar podjęcia zatrudnienia u tego pracodawcy;

• nie minęło jeszcze 15 miesięcy od rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy w ramach zwolnienia grupowego.

Podstawa prawna:
Kodeks Pracy
Ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.

Autor: Anna Pieślak