Do punktu NPO zgłosiła się Pani Grażyna. Jej syn odbywa karę 3 lat pozbawienia wolności z uwagi na nie wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego na małoletniego syna. W czasie odbywania kary w zakładzie karnym syn Pani Grażyny ukończył kurs spawacza dzięki czemu podjął pracę odpłatną, co pozwala mu spłacać ciążące na nim zobowiązania. Korzysta również z przepustek, w czasie których nawiązał kontakt z pracodawcą, który zobowiązał się go zatrudnić gdy zostanie już zwolniony z zakładu karnego. Obecnie zbliża się termin nabycia przez syna Pani Grażyny uprawnień do warunkowego przedterminowego zwolnienia. Pani Grazyna zwraca się z pytaniem jak wygląda procedura. Nie stać ją na opłacenie adwokata, który sporządziłby wniosek o warunkowe zwolnienie i reprezentował syna podczas posiedzenia sądu.

Doradca uspokoił Panią Grażynę i wytłumaczył, że postępowanie o warunkowe zwolnienie jest dość proste i nie ma potrzeby angażować do niego profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata lub radcy prawnego. 

Przy udzieleniu warunkowego zwolnienia sąd będzie brał przede wszystkim pod uwagę 

1. postawę osadzonego, 
2. właściwości i warunki osobiste,
3. okoliczności popełnienia przestępstwa,
4. zachowanie osadzonego po popełnieniu przestępstwa, 
5. zachowanie osadzonego w czasie odbywania kary. 

Doradca zwrócił uwagę Pani Grażynie, że syn powinien wystrzegać się w czasie odbywania kary negatywnych zachowań i nie powinien przynależeć do podkultury przestępczej funkcjonującej w zakładach karnych. Sąd bowiem przed wydaniem postanowienia o udzieleniu warunkowego zwolnienia będzie ustalał prognozę kryminologiczną (elementy prognozy wymieniono powyżej). Istotne jest to, że jeśli prognoza okaże się pozytywna, to warunkowe zwolnienie skazanego staje się obowiązkiem sądu. Ważne jest więc aby syn Pani Grażyny dostarczył dla sądu jak najwięcej pozytywnych elementów takich jak np.

• właściwe zachowanie,

• nie przynależenie do podkultury przestępczej,

• podjęcie pracy w czasie odbywania kary i właściwe wywiązywanie się z obowiązków,

• spłata zobowiązań alimentacyjnych,

• dostarczenie promesy zatrudnienia od przyszłego pracodawcy,

• właściwa realizacja przepustek,

• posiadanie potwierdzalnego miejsca zamieszkania,

• w przypadku zdiagnozowania u osadzonego jakiejś formy uzależnienia konieczne jest ukończenie terapii odwykowej, 

• ukończenie w czasie odbywania karty szkoleń i kursów pozwalających zdobyć nowy zawód i umiejętności również może pomóc w warunkowym zwolnieniu.

Doradca przybliżył również ogólne informacje związane z warunkowym przedterminowym zwolnieniem. Może ono zostać zastosowane wobec skazanego jedynie na karę pozbawienia wolności. Wobec tego wykluczone jest zastosowanie warunkowego przedterminowego zwolnienia do skazanych na karę ograniczenia wolności lub grzywny samoistnej, które zostały zamienione na zastępczą karę pozbawienia wolności.  

Skazanego można warunkowo zwolnić z odbycia reszty kary pozbawienia wolności po odbyciu co najmniej jej połowy. Recydywistę sąd może warunkowo zwolnić po odbyciu dwóch trzecich kary. Natomiast recydywistę wielokrotnego, sprawcę, który z popełnienia przestępstw uczynił sobie stałe źródło dochodu lub popełnił przestępstwo działając w zorganizowanej grupie przestępczej albo w związku mającym na celu popełnienie przestępstw i wobec sprawcy przestępstwa o charakterze terrorystycznym, sąd może warunkowo zwolnić po odbyciu trzech czwartych kary. Skazanego na karę 25 lat pozbawienia wolności sąd może zwolnić po odbyciu 15 lat kary, a sprawcę skazanego na karę dożywotniego pozbawienia wolności – po odbyciu 25 lat kary.

Wyjątkiem od wyżej wymienionych terminów nabycia uprawnień do warunkowego zwolnienia jest art. 155 § 1 KKW. Przewiduje on przesłanki, których spełnienie łączne umożliwia zastosowanie warunkowego przedterminowego zwolnienia:

1. skazany powinien skorzystać przynajmniej z rocznej przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności;
2. skazany musi odbyć co najmniej 6 miesięcy kary;
3. kara lub suma kar pozbawienia wolności nie może przekraczać 3 lat;
4. konieczna jest pozytywna prognoza kryminologiczna.

Prawo do złożenia wniosku o udzielenie warunkowego przedterminowego zwolnienia przysługuje: 

1. prokuratorowi;
2. skazanemu i jego obrońcy; 
3. dyrektorowi zakładu karnego;
4. sądowemu kuratorowi zawodowemu.

Właściwym sądem w sprawach orzekania o warunkowym przedterminowym zwolnieniu jest sąd penitencjarny, w okręgu którego przebywa skazany

Doradca wspomniał również o istotnym elemencie, który nastąpi już po warunkowym zwolnieniu. Jest to okresy próby. W razie warunkowego przedterminowego zwolnienia czas pozostały do odbycia reszty kary stanowi właśnie okres próby. Nie może on być krótszy niż 2 lata ani dłuższy niż 5 lat. Regulacja ta oznacza, że w przypadku, gdy reszta kary jest mniejsza niż 2 lata, to okres próby będzie w każdym przypadku wynosił 2 lata. Natomiast, jeśli reszta kary będzie wyższa niż 2 lata, to okres próby upłynie wraz z zakończeniem wymierzonej kary. Jeśli zaś pozostała kara pozbawienia wolności wynosi więcej niż 5 lat, to okres próby będzie wynosił zawsze 5 lat. 

W przypadku, gdy skazanego warunkowo zwolnionego sąd nie oddał pod dozór, a nałożył obowiązki związane z poddaniem próbie, jest on zobowiązany do:

1) bezzwłocznego, a najpóźniej w ciągu 7 dni od zwolnienia z zakładu karnego do zgłoszenia się do sądowego kuratora zawodowego sądu rejonowego, w którego okręgu będzie miał miejsce stałego pobytu;

2) zgłaszania się do sądowego kuratora zawodowego w określonych terminach i udzielania wyjaśnień co do okresu próby;

3) niezmieniania bez zgody sądu miejsca stałego pobytu;

4) wykonywania nałożonych obowiązków,

Jeśli postanowienie sądu o warunkowe zwolnienie byłoby niekorzystne, to przysługuje na nie  zażalenie do sądu apelacyjnego. Zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od daty ogłoszenia postanowienia, do sądu apelacyjnego za pośrednictwem sądu penitencjarnego, który wydał zaskarżone postanowienie.

Jeżeli warunkowo zwolniony w okresie próby:

1) popełnił przestępstwo umyślne, za które prawomocnie orzeczono karę pozbawienia wolności;

2) uchyla się od wykonania obowiązków;

3) uchyla się od dozoru albo orzeczonych środków karnych;

4) rażąco naruszył porządek prawny,

sąd penitencjarny odwołuje warunkowe zwolnienie

Jeżeli natomiast w okresie próby i w ciągu dalszych 6 miesięcy nie odwołano warunkowego przedterminowego zwolnienia, karę uważa się za odbytą z chwilą warunkowego zwolnienia. 

Podstawa prawna:
Kodeks karny
Kodeks karny wykonawczy

Autor: Krzysztof Gaida