Do punku NPO zgłosił się Pan Jan. Pan Jan ma zawartą umowę o pracę na czas nieokreślony. Jego pracodawca od dwóch tygodni zalega z wypłatą wynagrodzenia. Właściciel firmy twierdzi, że ma przejściowe problemy i niebawem wypłaci zaległe wynagrodzenie. Pracodawca jednocześnie poinformował Pana Jana, że jeśli nie będzie wykonywał pracy to zwolni go dyscyplinarnie, ewentualnie w ostateczności, gdy Pan Jan zakończy projekt, nad którym obecnie pracuje, to pracodawca może zgodzi się na rozwiązanie umowy za porozumieniem stron. Pan Jan zwrócił się do doradcy obywatelskiego z pytaniem, jaka forma rozwiązania umowy o pracę będzie dla niego najkorzystniejsza? Zaznacza, że będzie dopiero szukał nowej pracy i zależy mu na tym aby otrzymać zasiłek dla bezrobotnych.

Doradca wyjaśnił panu janowi, że nie powinien zgadzać się na rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron, gdyż w takiej sytuacji wypłata zasiłku dla bezrobotnych rozpocznie się dopiero po 90 dniach od daty rejestracji w urzędzie pracy i o te 90 dni będzie skrócony okres zasiłkowy. Korzystniejszym rozwiązaniem będzie rozwiązanie umowy o pracę przez niego jako pracownika bez wypowiedzenia. Należy pamiętać jednak, iż obowiązuje termin miesiąca na rozwiązanie umowy w tej formie (to miesiąc od naruszenia czyli braku zapłaty za wykonywaną pracę) – ten termin jest terminem nieprzywracalnym i po jego upływie tego typu wypowiedzenie będzie bezskuteczne.  

Rozwiązanie umowy o pracę przez oświadczenie pracownika bez zachowania okresu wypowiedzenia, w przypadku gdy pracodawca dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków wobec pracownika, nie pozbawia pracownika prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Najczęstszą przyczyną takiej formy rozwiązywania przez pracowników umów  jest właśnie naruszanie przez pracodawców obowiązków związanych z wypłatą wynagrodzenia. Jeżeli pracownik chce wypowiedzieć w tym trybie umowę o pracę, to powinien złożyć pracodawcy pisemne oświadczenie, w którym wskaże przyczynę rozwiązania umowy, w tym przypadku brak wypłaty wynagrodzenia.

Należy jednak pamiętać, że jeżeli pracownik rozwiązał umowę w tym trybie a przyczyna nie istniała, to pracodawca może się od niego domagać odszkodowania w kwocie wynagrodzenia pracownika za okres wypowiedzenia (więc może nawet wynosić równowartość 3-miesięcznego wynagrodzenia).

Z ostrożności doradca przybliżył panu Janowi przesłanki tzw. „zwolnienia dyscyplinarnego” czyli rozwiązania umowy bez wypowiedzenia przez pracodawcę. Obecnie nie ma katalogu takich naruszeń, które uprawniałyby pracodawcę do rozwiązania umowy o pracę, jednak kodeks pracy w katalogu obowiązków w art. 100 (choć nie używa określenia, że są to obowiązki podstawowe) daje nam wskazówki co do tych obowiązków, jak następuje:

a. przestrzeganie czasu pracy ustalonego w zakładzie pracy,

b. przestrzeganie regulaminu pracy i ustalonego w zakładzie pracy porządku,

c. przestrzeganie zasad BHP i przepisów przeciwpożarowych,

d. dbanie o dobro zakładu pracy, chronienie jego mienia oraz zachowywanie W tajemnicy informacji, które mogłyby narazić pracodawcę na szkodę,

e. przestrzeganie tajemnicy określonej w odrębnych przepisach

f. przestrzeganie zasad współżycia społecznego.

Zarówno pracownik, jak i pracodawca jest ograniczony terminem do złożenia oświadczenia o rozwiązaniu umowy – jeden miesiąc od powzięcia wiedzy o zaistniałym naruszeniu. Po upływie miesiąca takie wypowiedzenie będzie bezskuteczne a pracownik będzie mógł domagać się odszkodowania (również w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia). Również oświadczenie pracodawcy powinno być na piśmie i wskazywać przyczynę rozwiązania umowy o pracę.

Należy pamiętać, że do zwolnienia dyscyplinarnego może dojść nawet w czasie trwania okresów ochronnych, np. w czasie trwania zwolnienia lekarskiego czy urlopu.

W przypadku zwolnienia dyscyplinarnego bezrobotny nabywa prawo do zasiłku dopiero po upływie 180 dni od dnia rejestracji. Co ważne, takiej osobie o 180 dni zostanie także skrócony okres wypłaty zasiłku dla bezrobotnych.

Do rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę bez wypowiedzenia może dojść również bez winy pracownika. W przypadku długotrwałej, usprawiedliwionej nieobecności pracownika najczęściej jest to związane z chorobą pracownika:

a. jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 6 miesięcy – a jego choroba trwa dłużej niż 3 miesiące,

b. jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy co najmniej 6 miesięcy – gdy choroba trwa dłużej niż łączy okres pobierania z tego tytułu wynagrodzenia i zasiłku oraz pobierania świadczenia rehabilitacyjnego przez pierwsze 3 miesiące.

Zgodnie z kodeksem pracy, pracownik, który kwestionuje zasadność lub legalność wypowiedzenia umowy o pracę, może złożyć odwołanie od tego wypowiedzenia do sądu pracy w terminie 21 dni od dnia otrzymania oświadczenia o wypowiedzeniu.

W dalszej części doradca przybliżył Panu Janowi zasady rozwiązania umowy za porozumieniem stron. Rozwiązanie umowy w tym trybie świadczy o porozumieniu między stronami, czyli o tym, że obie strony, tj. zarówno pracownik jak i pracodawca zgadzają się żeby umowę o pracę zakończyć. Takie rozwiązanie powoduje, iż umowa kończy się z datą, jaką ustalą między sobą strony i na takich warunkach jakie zostały ustalone. Można w ten sposób zakończyć każdą umowę, w każdym czasie, nawet w czasie trwania okresów ochronnych takich jak przebywanie pracownika na zwolnieniu lekarskim. Jest to niewątpliwie bardzo wygodny sposób rozwiązania umowy, gdyż strony mogą dalej realizować swoje cele i rozstają się w przyjaznych warunkach. Należy jednak pamiętać, iż w przypadku takiego trybu rozwiązania umowy o pracę pojawiają się następstwa dla pracownika w postaci braku możliwości otrzymania zasiłku dla bezrobotnych bezpośrednio po zakończeniu umowy.

Jeżeli powstaje sytuacja gdy to pracownik wypowiada umowę lub gdy podpisuje porozumienie stron co do jej zakończenia, to wypłata świadczenia (zasiłku dla bezrobotnych) rozpocznie się dopiero po 90 dniach od daty rejestracji w urzędzie i o te 90 dni będzie skrócony okres zasiłkowy.

Porozumienie stron jest więc korzystne dla pracownika właściwie tylko wtedy, gdy ma on już przyrzeczoną kolejną pracę, gdyż w przeciwnym wypadku może zostać bez ochrony w postaci wypłaty zasiłku dla bezrobotnych przez długi 3 miesięczny okres.

Jeżeli do porozumienia stron doszło z powodu upadłości, likwidacji pracodawcy lub zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn dotyczących zakładu pracy albo rozwiązanie stosunku pracy lub stosunku służbowego za wypowiedzeniem lub na nastąpiło na mocy porozumienia stron z powodu zmiany miejsca zamieszkania,  to pracownik zachowuje prawo do pełnego zasiłku dla bezrobotnych od daty rejestracji w urzędzie pracy.

Ostatnią formą rozwiązania umowy o pracę jest wypowiedzenia stosunku pracy. Wypowiedzenie oznacza poinformowanie poprzez złożenie oświadczenia stronie o zamiarze zakończenia stosunku pracy. Umowę może wypowiedzieć zarówno pracodawca jak i pracownik. „Okres wypowiedzenia” to okres w czasie którego druga strona jest już powiadomiona o wypowiedzeniu i może się przygotować do zakończenia stosunku pracy. Pracownik może rozpocząć szukanie nowej pracy a pracodawca może rozpocząć szukanie nowego pracownika na wakat.

Długość okresu wypowiedzenia:

dwa tygodnie – jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 6 miesięcy,

miesiąc przy zatrudnieniu trwającym dłużej niż 6 miesięcy ale krócej niż 3 lata,

trzy miesiące – jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej trzy lata.

Jeżeli strony wiąże umowa na okres próbny:

3 dni robocze – gdy umowa była krótsza niż 2 tygodnie,

tydzień gdy umowa była dłuższa niż 2 tygodnie ale krótsza niż 3 miesiące,

dwa tygodnie – gdy umowa była zawarta na 3 miesiące.

Należy pamiętać, że okres wypowiedzenia który przewiduje tydzień, miesiąc lub ich wielokrotność kończy się odpowiednio w sobotę ( dla tygodnia i wielokrotności) lub w ostatnim dniu miesiąca ( dla miesiąca lub wielokrotności).

Wypowiedzenie powinno mieć formę pisemną w której wskazane jest kto i komu wypowiada umowę. Dodatkowo w przypadku wypowiedzenia umowy na czas nieokreślony w wypowiedzeniu powinna być wskazana przyczyna wypowiedzenia oraz sposób odwołania się do sądu pracy. Przyczyna wypowiedzenia powinna być prawdziwa i istniejąca.

Wypowiedzenie to oświadczenie o zamiarze rozwiązania umowy, więc sama umowa rozwiązuje się z upływem okresu wypowiedzenia, czyli na sam jego koniec.

Przez okres wypowiedzenia pracownik jest nadal pracownikiem danego pracodawcy i musi wykonywać wszystkie swoje obowiązki oraz zachowuje prawo do wszystkich świadczeń w tym wynagrodzenia. W okresie tym pracownik świadczy jeszcze pracę, choć pracodawca może go zwolnić z obowiązku świadczenia pracy (w tym okresie pracownik też zachowuje prawo do wynagrodzenia). W czasie trwania wypowiedzenia pracodawca może udzielić pracownikowi urlopu wypoczynkowego (zaległego i bieżącego).

Wypowiedzieć w tym trybie i z zachowaniem okresów wypowiedzenia może również pracownik, musi jednak pamiętać, że prawo do zasiłku dla bezrobotnych nie przysługuje bezrobotnemu, który w okresie 6 miesięcy przed dokonaniem rejestracji w urzędzie pracy rozwiązał stosunek pracy lub służbowy za wypowiedzeniem umowy. Chodzi przy tym o przypadek, gdy pracownik rozwiązał umowę z zachowaniem okresu wypowiedzenia.

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277 tj.

Autor: Krzysztof Gaida