Sąd orzekł separację małżeństwa Pani Heleny dwa lata temu i przyznał pani Helenie alimenty od męża. Mąż pani Heleny zmarł rok temu. Pani Helena ma 56 lat i na utrzymaniu studiującą córkę. Pani Helena nie pracuje, posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Pani Helena zgłosiła się do doradcy obywatelskiego z pytaniem, czy może się starać o jakieś świadczenie po zmarłym mężu.

Doradca poinformował panią Helenę, iż wyjątkowo, na podstawie art. 70 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ustawodawca przyznał także prawo do renty rodzinnej byłemu małżonkowi zmarłego. Zgodnie z treścią przywołanego przepisu małżonka rozwiedziona lub wdowa (odpowiednio małżonek rozwiedziony lub wdowiec), która do dnia śmierci męża nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli oprócz spełnienia warunków określonych poniżej w ust. 1* lub 2* miała w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową.

Formalne orzeczenie separacji, potwierdzające zupełny rozkład pożycia, w większym stopniu znamionuje ustanie więzi małżeńskich niż bliżej nieokreślone „niepozostawanie we wspólności małżeńskiej”. 

Zgodnie z art. 614 § 1 k.r.o. [kodeksu rodzinnego i opiekuńczego] orzeczenie separacji ma skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej. 

W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2007 r., I UK 67/07 (OSNPUSiSP 2008, nr 19-20, poz. 297) uznano, iż orzeczenie sądowe o separacji wyklucza prawo wdowy do renty rodzinnej, chyba że miała ona w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową. […] Także w nowszym orzecznictwie (zob. wyroki SN: z dnia 18 marca 2015 r., I UK 283/14, LEX nr 1677128; z dnia 27 lipca 2017 r., II UK 308/16, LEX nr 2376894) stwierdzono, że orzeczenie sądowe o separacji wyklucza prawo wdowy do renty rodzinnej na podstawie art. 70 ust. 3, chyba że miała ona w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony, przy uwzględnieniu skutków wynikających z wyroku TK z dnia 13 maja 2014 r., SK 61/13 (OTK-A 2014, nr 5, poz. 52)..” (R. Babińska-Górecka, M. Bartnicki [w:] Komentarz do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych [w:] Emerytury i renty z FUS. Emerytury pomostowe. Okresowe emerytury kapitałowe. Komentarz do trzech ustaw emerytalnych, wyd. I, red. K. Antonów, LEX/el. 2019, art. 70).

1* Wdowa ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli:

1. w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat lub była niezdolna do pracy albo
2. wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnione do renty rodzinnej po zmarłym mężu, które nie osiągnęło 16 lat, a jeżeli kształci się w szkole – 18 lat życia, lub jeżeli sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolnym do pracy, uprawnionym do renty rodzinnej.

2*. Prawo do renty rodzinnej nabywa również wdowa, która osiągnęła wiek 50 lat lub stała się niezdolna do pracy po śmierci męża, nie później jednak niż w ciągu 5 lat od jego śmierci lub od zaprzestania wychowywania osób wymienionych w ust. 1 pkt 2. 

Pani Helena ma prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężu mimo orzeczonej separacji, gdyż sąd przyznał pani Helenie alimenty od męża.

Podstawa prawna:
Ustawa o emeryturach i rentach z FUS
Wyrok SN z dnia 9 sierpnia 2007 r., I UK 67/07 (OSNPUSiSP 2008, nr 19-20, poz. 297)
Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Autorka: Anna Pieślak-Hamerska