Pani Karolina wychowuje samotnie sześcioletniego syna. Ojciec dziecka przez kilka lat siedział w więzieniu, nie płacił alimentów ani nie interesował się synem. Pani Karolina obawia się go, twierdzi, że jest nieobliczalny i konfliktowy. Wobec tego chce w przyszłości uniknąć problemów w zakresie decydowania o najważniejszych sprawach dziecka.

Zgodnie z art. 95 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw. Władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom. Mają oni nie tylko prawo, ale i obowiązek jej wykonywania. W przypadku niemożności dojścia do porozumienia przez rodziców w konkretnej sprawie, decydować za nich będzie sąd opiekuńczy.

Ograniczenie a pozbawienie władzy rodzicielskiej

Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje możliwość ograniczenia bądź pozbawienia władzy rodzicielskiej jednego lub obojga rodziców. Z ograniczeniem władzy często mamy do czynienia w sprawach rozwodowych, gdzie Sąd określa szczegółowo zakres władzy rodzicielskiej. Oznacza to, że oboje rodzice mają prawo do współdecydowania o istotnych sprawach dziecka w konkretnych sprawach np. w kwestii edukacji czy sposobu podejmowanego leczenia. Sąd powinien w miarę możliwości pozostawić władzę rodzicielską obojgu rodzicom, jeżeli przedstawili zgodne z dobrem dziecka pisemne porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej. Dopiero w przypadku braku takiego porozumienia, Sąd skonkretyzuje prawa i obowiązki rodziców względem dziecka. 

Pozbawienie władzy rodzicielskiej od ograniczenia władzy rodzicielskiej różni się tym, że rodzic ograniczony we władzy rodzicielskiej ma prawo i obowiązek w orzeczonym przez sąd zakresie wykonywać władzę rodzicielską tj. decydować o istotnych sprawach dziecka w porozumieniu z drugim z rodziców. Pozbawienie władzy rodzicielskiej oznacza, że rodzicowi w ogóle nie przysługuje władza rodzicielska.        

Jak pozbawić władzy rodzicielskiej?

Pozbawienie władzy rodzicielskiej jest najsurowszym środkiem ingerencji w wykonywanie władzy i ma na celu chronić dziecko. Zgodnie z art. 111 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd opiekuńczy może pozbawić rodzica władzy rodzicielskiej z powodu trzech przesłanek:

1. jeżeli władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody;

2. jeżeli rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej;

3. jeżeli rodzice w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki względem dziecka.

Sprawa o odebranie praw rodzicielskich może być wszczęta albo na skutek wniosku rodzica lub z urzędu. W piśmie należy wnieść o pozbawienie władzy rodzicielskiej i powołać odpowiednie dowody. Do najczęstszych argumentów przemawiających za odebraniem władzy należą takie okoliczności jak trwałe nieinteresowanie się dzieckiem (brak jakichkolwiek kontaktów), odbywanie wieloletniej kary pozbawienia wolności, uzależnienie rodzica od używek czy poważna choroba psychiczna. Sąd bada też wpływ rodzica na dziecko np. czy nie popada ono w środowisko patologiczne za przyzwoleniem rodzica.

Pani Karolina powinna złożyć stosowny wniosek do sądu rodzinnego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka oraz dołączyć do niego oryginał odpisu aktu urodzenia dziecka i dokonać opłaty 100 zł. Jeśli pani Karolina dysponuje wyrokami skazującymi swojego byłego partnera, to warto, aby również je dołączyła. Jeśli ich nie posiada, to Sąd zwróci się o kartę karną ojca dziecka. Warto, aby pani Karolina powołała świadków, którzy widzieli jak na co dzień zachowuje się ojciec, czy ma predyspozycje do wykonywania władzy rodzicielskiej i czy w ogóle stara się ją wykonywać. 

Podstawa prawna:
Art. 111 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego

Autor: Adam Królak