Mąż pani Teresy choruje na nieuleczalną chorobę. Lekarze dają mu nie więcej niż 3-4 miesiące życia. Pani Teresa z mężem wychowują 6-letnią córkę. Mąż pani Teresy ma spore długi. Komornik sądowy wszczął egzekucje komornicze. Pani Teresa chciałaby się przygotować na sytuację, w której jako spadkobierczyni nie będzie musiała spłacać długów męża. Pani Teresa przyszła do doradcy obywatelskiego dowiedzieć się, jak mogłaby temu zapobiec. 

Doradca poinformował panią Teresę, że pakiet zmian w zakresie prawa spadkowego wprowadzony został ustawą zmieniającą z dnia 28 lipca 2023 r. (Dz. U. 2023 poz. 1615), która wchodzi w życie 15 listopada br. 

Które przepisy i kodeksy prawa regulują prawo spadkowe?

Nowe prawo spadkowe w 2023 roku zmodyfikowało najważniejsze akty prawne dotyczące postępowania spadkowego, czyli:

• Kodeks cywilny – regulujący zasada dziedziczenia i dzielenia spadku oraz związane z tym roszczenia;
• Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej: k.r.o.) – uściślający kwestie dziedziczenia w relacjach rodzinnych;
• Kodeks postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.) – opisujący reguły postępowania sądowego w sprawach spadkowych.

Ogólne zasady dotyczące odrzucenia spadku są takie same zarówno dla dorosłych jak i dla dzieci. Spadek można odrzucić w terminie 6 miesięcy od daty dowiedzenia się o powołaniu do spadku. Oznacza to, że jeśli np. w dniu 1 stycznia pani Teresa dowie się, że dziedziczy spadek po mężu, to termin na odrzucenie spadku upływa 1 lipca. Pamiętać należy, że ten termin zaczyna biec dla każdego ze spadkobierców osobno – dla spadkobierców, którzy ustawowo dziedziczą jako pierwsi, termin zaczyna biec od dnia kiedy dowiedzieli się o śmierci spadkodawcy, a dla kolejnych spadkobierców, od dnia kiedy dowiedzieli się, że poprzedni spadkobiercy odrzucili spadek.  

Spadek można odrzucić u notariusza i jest to najszybsza droga na odrzucenie spadku. W takim przypadku termin na odrzucenie spadku zostaje zachowany, jeśli pani Teresa  stawi się u notariusza w ciągu 6 miesięcy od dnia otwarcia spadku i do protokołu oświadczy, że spadek po mężu odrzuca. Spadek można też odrzucić w sądzie – wtedy należy złożyć wniosek o przyjęcie oświadczenia o odrzuceniu spadku. W takim przypadku sześciomiesięczny termin na odrzucenie spadku zostanie zachowany, jeśli w tym czasie zostanie złożony wniosek do sądu o przyjęcie oświadczenia o odrzuceniu spadku (i oczywiście później faktycznie takie oświadczenie zostanie złożone).

Zmiany w przepisach dotyczą m.in. odrzucania spadku za dzieci. W przeciwieństwie do odrzucenia spadku przez dorosłego, odrzucenie spadku w imieniu dziecka wymaga jednak dodatkowych formalności. Odrzucenie spadku jest bowiem czynnością przekraczającą zwykły zarząd majątkiem dziecka. Oznacza to, że co do zasady, aby odrzucić spadek w jego imieniu, konieczne jest uzyskanie zgody sądu opiekuńczego.

Kiedy zgoda sądu nie jest potrzebna?

Aby skorzystać z tej uproszczonej drogi na odrzucenie spadku w imieniu dziecka należy spełnić kilka wymogów. Zgodnie z nowym § 4 wprowadzonym do art. 101 k.r.o., jeżeli dziecko zostało spadkobiercą dlatego, że jego rodzic odrzucił spadek, rodzic może odrzucić w imieniu dziecka spadek bez zgody sądu, jeśli:

• rodzic posiada w tym zakresie władzę rodzicielską;
• na odrzucenie zgodził się drugi rodzic posiadający w tym zakresie władzę rodzicielską albo odrzucenie dokonywane jest wspólnie;
• spadek odrzuca uprawnione do tego spadku rodzeństwo dziecka.

Reasumując nowelizacja prawa spadkowego pozwala odrzucać rodzicom spadek za swoje dzieci i będzie się to mogło odbyć bez zgody sądu.

Podstawa prawna:
Kodeks cywilny 
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Kodeks postępowania cywilnego

Autor: Anna Pieślak