Do punktu zgłosiła się Pani Katarzyna, która chciałaby w drodze mediacji pozbawić praw rodzicielskich swojego byłego partnera. W jej ocenie działania podejmowane przez ojca dziecka zmierzają jedynie do eskalacji konfliktu, a dobro dziecka nie jest dla niego priorytetem. Pani Katarzyna chciałaby zrobić to w jak najszybszy sposób omijając postępowanie sądowe. 

Dlaczego w mediacji nie możemy pozbawić kogoś praw rodzicielskich?

Mediacja to skuteczny sposób rozwiązywania konfliktów między rodzicami, zwłaszczaw sprawach rozwodowych i dotyczących opieki nad dziećmi. Jednak nie wszystko można ustalić w mediacji – jednym z takich ograniczeń jest pozbawienie jednego z rodziców władzy rodzicielskiej.

Władza rodzicielska to zbiór praw i obowiązków rodziców wobec dziecka, obejmujących jego wychowanie, utrzymanie i reprezentowanie. Zgodnie z art. 95 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego „Władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wychowania dziecka oraz kierowania nim, z poszanowaniem jego godności i praw.”

Sąd może pozbawić władzy rodzicielskiej, jeśli rodzic trwale i rażąco narusza swoje obowiązki, np. stosuje przemoc, zaniedbuje dziecko, nie interesując się nim. Zgodnie z art. 111 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego „Jeżeli władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody albo rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej lub w sposób rażący zaniedbują swoje obowiązki względem dziecka, sąd może ich tej władzy pozbawić.”

W drodze mediacji nie mamy możliwości pozbawienia drugiego rodzica władzy rodzicielskiej. Takie prawo ma jedynie sąd po przeprowadzeniu postępowania sądowego. 

Mediacja nie ma takiej mocy prawnej, ponieważ decyzję o pozbawieniu władzy rodzicielskiej podejmuje wyłącznie sąd. Zgodnie z art. 111 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd rodzinny może orzec o odebraniu praw rodzicielskich. Pamiętać należy, iż władza rodzicielska to nie tylko prawo, ale i obowiązek rodzica. Nie można się jej „zrzec” ani „podpisać” ugody w tej sprawie. Prawo do dziecka nie jest prywatnym „ustaleniem” między rodzicami. Rodzic nie może dobrowolnie zgodzić się na utratę swoich praw – sąd musi zbadać, czy są ku temu podstawy.

Dlatego też, jeśli stan faktyczny wskazuje na to, iż prawa rodzicielskie powinny zostać odebrane jednemu z rodziców, niezbędnym jest w pierwszej kolejności złożyć wniosek do sądu rodzinnego. Np. w sytuacji gdy drugi rodzic jest agresywny, nie interesuje się dzieckiem, ma poważne problemy (np. uzależnienie), wniosek do sądu jest wskazany. Następnie wniosek ten należy w sposób prawidłowy uzasadnić, a więc opisać, dlaczego rodzic nie powinien mieć władzy rodzicielskiej (np. dowody na przemoc, zaniedbanie, brak kontaktu). Niezbędnym elementem wniosku jest dołączenie do niego dowodów potwierdzających wskazane we wniosku fakty, np. zeznania świadków, opinie psychologiczne, dokumenty dotyczące zaniedbań. 

Art. 95 § 1 KRO „§ 1. Władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw”.

Art. 111 KRO § 1. „Jeżeli władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody albo jeżeli rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej lub w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki względem dziecka, sąd opiekuńczy pozbawi rodziców władzy rodzicielskiej. Pozbawienie władzy rodzicielskiej może być orzeczone także w stosunku do jednego z rodziców”.

Podstawa prawna:
Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Autorka: Amanda Astran-Okonska