Darowizna a prawo upadłościowe

Pan Janusz posiada spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu. Jego wkład mieszkaniowy opiewa na ok. 50 tys. zł. Jednocześnie pan Janusz jest zadłużony na blisko 150 tys. zł. Pan Janusz chciałby dokonać darowizny wkładu mieszkaniowego na rzecz swojej wnuczki aby to ona stała się członkiem spółdzielni i posiadała lokatorskie prawo do lokalu. Pan Janusz zgłosił się do doradcy obywatelskiego z pytaniem, czy może dokonać tej darowizny dla wnuczki a następnie złożyć wniosek o upadłość konsumencką.

Podejmując decyzję o ogłoszeniu upadłości konusmenckiej, pan Janusz musi zwrócić uwagę na potencjalne zagrożenia związane z rozporządzeniem majątkiem dokonanym przed złożeniem wniosku do sądu. Wielu dłużników, chcąc zatrzymać najbardziej istotne elementy ich dorobku, postanawia dokonać darowizny na rzecz dzieci lub współmałżonka. Należy pamiętać, że nie zawsze taka darowizna będzie skuteczna, a wierzyciele mogą upomnieć się o darowany majątek.

Darowizna polega na nieodpłatnym wyzbyciu się składników majątku na rzecz innej osoby. Po jej dokonaniu dłużnik nie jest już właścicielem darowanych dóbr majątkowych, a zatem wierzyciel traci możliwość zaspokojenia swoich roszczeń w całości lub w części.

Darowizna przed ogłoszeniem upadłości

Przepisy prawa upadłościowego mówią wprost o bezskuteczności czynności nieodpłatnych, które zostały dokonane rok przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości. Darowizna dokonana w roku poprzedzającym złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest bezskuteczna z mocy prawa. Oznacza to, że w relacjach między wierzycielem, syndykiem, a osobą trzecią, która otrzymała korzyść majątkową w wyniku darowizny przyjmuje się, jak gdyby czynności prawnej nie dokonano. Najprościej mówiąc, przedmiot darowizny będzie częścią masy upadłości i pomimo wyzbycia się go, posłuży do zaspokojenia wierzycieli.

Kluczowe są terminy, w których można żądać uznania czynności za bezskuteczną w tym trybie. Nie można żądać uznania czynności za bezskuteczną po upływie dwóch lat od dnia ogłoszenia upadłości. Termin ten nie ma zastosowania, gdy żądanie uznania czynności za bezskuteczną zgłoszone zostało w drodze zarzutu w toku postępowania.

Darowizna po ogłoszeniu upadłości

Po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej zarząd nad majątkiem dłużnika przejmuje syndyk. W praktyce oznacza to, że upadły nie może samodzielnie rozporządzać swoim majątkiem wchodzącym w skład masy upadłości. Czynności prawne dotyczące mienia wchodzącego do masy – w tym m.in. darowizna składnika masy – będą nieważne z mocy prawa. Podobnie w okresie wykonywania planu spłaty upadły nie może dokonywać takich czynności prawnych w zakresie swojego majątku, które mogłyby pogorszyć jego zdolność do wykonywania planu spłaty wierzycieli.

Pan Janusz może dokonać darowizny dla wnuczki jednak wniosek o upadłość konusmencką powinien złożyć nie wcześniej niż po roku od dokonania tej czynności prawnej.