Do punktu NPO zgłosił się Pan Jan, który jest ojcem 5 letniego dziecka. Przeszło rok temu sąd orzekł jego rozwód z matką dziecka i postanowił, że Pan Jan będzie mógł widywać się z synem raz w tygodniu ustalając ten dzień na sobotę. Od kilku miesięcy, gdy matka dziecka związała się z nowym partnerem, Pan Jan ma utrudniony kontakt z synem.
Doradca NPO wyjaśnił, że artykuł 113 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, iż niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Kontakty z dzieckiem obejmują w szczególności przebywanie z dzieckiem (odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu) i bezpośrednie porozumiewanie się z nim, utrzymywania korespondencji, korzystanie z innych środków porozumiewania się na odległość, w tym ze środków komunikacji elektronicznej. Jeżeli dziecko przebywa stałe u jednego z rodziców, sposób utrzymywania kontaktów z dzieckiem przez drugiego z nich rodzice określają wspólnie, kierując się dobrem dziecka i biorąc pod uwagę jego rozsądne życzenia; w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy.
Procedura zmierzająca do „wyegzekwowania” kontaktów z dzieckiem została podzielona na dwa etapy. Pierwszy etap został określony w art. 598 15 k.p.c., zgodnie z którym: jeżeli osoba, pod której pieczą dziecko pozostaje, nie wykonuje albo niewłaściwie wykonuje obowiązki wynikające z orzeczenia w przedmiocie kontaktów z dzieckiem, sąd opiekuńczy, uwzględniając sytuację majątkową tej osoby, zagrozi jej nakazaniem zapłaty na rzecz osoby uprawnionej do kontaktu z dzieckiem oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązku. W drugim zaś etapie, regulowanym w art. 598 16 § 1 k.p.c. sąd orzeka o nakazaniu zapłaty ustalonej sumy pieniężnej, jeżeli kontakty są nadal utrudniane lub uniemożliwiane.
Z cytowanego art. 598 15 § 1 k.p.c. jednoznacznie wynika, że koniecznymi przesłankami wszczęcia procedury jest, po pierwsze, ustalenie treści zobowiązania rodzica pod pieczą, którego dziecko przebywa, w zakresie realizacji kontaktów z dzieckiem, po drugie, ustalenie, że rodzic zobowiązany nie wykonuje lub co najmniej niewłaściwie wykonuje to zobowiązanie. Treść i zakres zobowiązania musi być sprecyzowana w orzeczeniu sądu ewentualnie ugodzie sądowej lub mediacyjnej.
Pojęcia „nie wykonuje” i „niewłaściwie wykonuje”, należy interpretować, jako każde zawinione działanie zmierzające do utrudnienia osobie uprawnionej realizacji kontaktów z dzieckiem. Należy podkreślić, że sformułowania „nie wykonuje” albo „niewłaściwie wykonuje” itd. wskazują, że zainteresowaniem sądu objęte są zachowania rzeczywiste, a nie prognozowane. Niewykonywanie lub wykonywanie niewłaściwe musi bezpośrednio oddziaływać na przebieg kontaktów określony w orzeczeniu lub ugodzie, dlatego inne zaniedbania osoby sprawującej pieczę nie usprawiedliwiają wszczęcia postępowania „pierwszego etapu” o zagrożenie nakazaniem zapłaty. Postępowanie unormowane w art. 598 15 k.p.c. ma zabezpieczyć prawa do kontaktów w stosunkach między podmiotami o podobnych uprawnieniach, a tym samym również prawa dziecka.
Podsumowując, każdy z rodziców ma prawo do wykonywania kontaktów z własnymi dziećmi czy są
one ustalone przez sąd czy też są konsensusem wypracowanym przez obojga rodziców. W wypadku orzeczenia sądowego obie strony zobowiązane są do jego przestrzegania. Jeśli jednak z jakichkolwiek względów przestrzeganie postanowienia sądu o kontaktach będzie utrudnione bądź w całości zniesione, również w tym przypadku ustawodawca wyposażył rodziców uprawnionych do kontaktów w odpowiednie narzędzia pomocne do respektowania ich praw i służące dobru dziecka.
Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 2809)
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tj. Dz. U. z 2024 r. poz.
1568, 1841, z 2025 r. poz. 620)
Autor: Krzysztof Gaida
Porady Obywatelskie 