Pan Tomasz został pozwany przez matkę dziecka o odebranie mu władzy rodzicielskiej. Odbyła się już pierwsza rozprawa, sąd wyznaczył termin kolejnej. Pan Tomasz wystąpił o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Odbyła się druga rozprawa podczas której sąd wydał postanowienie o odmowie przyznania panu Tomaszowi pełnomocnika z urzędu, uzasadniając ustnie, że pan Tomasz świetnie sobie poradził podczas pierwszej rozprawy. Pan Tomasz pyta, czy rzeczywiście sąd może odmówić ustanowienia pełnomocnika, mimo, że zwolnił pana Tomasza z kosztów sądowych.
Kiedy sąd uwzględni wniosek?
Trudna sytuacja finansowa strony nie jest jedyną przesłanką analizowaną przed sąd, który rozpoznaje wniosek o ustanowienie pełnomocnika. Jak wynika z art. 117 par 5 k.p.c. sąd uwzględni wniosek, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny. Kluczowe dla rozstrzygnięcia wniosku jest więc ustalenie, czy strona faktycznie potrzebuje pomocy pełnomocnika. Może się okazać, że osoba posiadająca trudności finansowe dysponuje doświadczeniem w prowadzeniu sporów sądowych. Wówczas sąd może wniosku o ustanowienie pełnomocnika nie uwzględnić. Może się natomiast okazać, że strona cierpi na szereg schorzeń, które utrudniają jej komunikację z sądem. W takim wypadku sąd może przyjąć, że zachodzi warunek, o jakim mowa w tym przepisie.
Z kolei gdy chodzi o sytuację, w której sprawa podlega zakwalifikowaniu jako sprawa szczególnie skomplikowana pod względem prawnym lub faktycznym, jak też o sytuację, w której osoba ubiegająca się o przyznanie pełnomocnika nie wykazuje znajomości reguł postępowania lub jest osobą nieporadną, sąd może uznać, że wniosek zasługuje na uwzględnienie. Nieporadność należy rozumieć jako sytuację, w której strona nie potrafi w zrozumiały i poprawny sposób przedstawić swojego stanowiska procesowego oraz nie ma podstawowej orientacji w regułach rządzących procesem cywilnym, w związku z czym nie można zasadnie oczekiwać, iż pouczenia sądu udzielane w trybie art. 5 k.p.c. będą wystarczające dla zapewnienia jej odpowiedniej wiedzy o możliwych i celowych czynnościach procesowych.
Jak wynika z powyższego, sąd nie jest bezwzględnie związany wnioskiem strony o ustanowienie dla niej adwokata lub radcy prawnego a jego rozstrzygnięcie ma charakter uznaniowy.
Ustawodawca przewidział jednocześnie, że podstawą oddalenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie może być skorzystanie przez osobę fizyczną z nieodpłatnej pomocy prawnej lub nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, o których mowa w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (Dz. U. z 2019 r. poz. 294 oraz z 2020 r. poz. 875 i 1086). Oznacza to, że uprzednie skorzystanie z nieodpłatnej pomocy nie wyklucza uznania, że strona potrzebuje pomocy pełnomocnika.
Doradca wyjaśnił Panu Tomaszowi, że postanowienie sądu w jego sprawie wynikało z uznania przez sąd, że pan Tomasz nie jest osobą nieporadną mimo, iż jest niemajętny i zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych.
Podstawa prawna:
Kodeks postępowania cywilnego
ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (Dz. U. z 2019 r. poz. 294 oraz z 2020 r. poz. 875 i 1086)
Autor: Anna Pieślak
Porady Obywatelskie 