Porady Obywatelskie

Do Punktu Nieodpłatnego Poradnictwa Obywatelskiego zgłosiła się Pani Alina oraz Pan Zbigniew. Pani Alina i pan Nowak są małżeństwem od 20 lat, mają wspólnie 10 letnią córkę Anię oraz majątek, który zgromadzili na przełomie tych kilkunastu lat wspólnego życia. Z uwagi na fakt, iż w ich małżeństwie od dłuższego czasu nie układa się najlepiej postanowili zakończyć swój związek przez rozwód. Pomimo rozpadu małżeństwa, ustania pomiędzy małżonkami więzi emocjonalnej i duchowej, dla dobra dziecka chcą uregulować wszystkie kwestie związane z małżeństwem z jak najmniejszym obciążeniem córki, mając na względzie jej komfort psychiczny i bezpieczeństwo. Pani Alina i pan Zbigniew przed złożeniem pozwu rozwodowego chcieliby uzyskać informację, czy mogą coś ustalić w drodze mediacji, tak aby proces przebiegł szybko i sprawnie. 

Czym jest mediacja?

Mediacja jest dobrowolnym i poufnym procesem rozwiązywania sporu, w którym niezależna osoba trzecia – mediator pomaga stronom znaleźć akceptowalne przez obie strony rozwiązanie konfliktu. Mediację prowadzi się na podstawie umowy o mediację albo postanowienia sądu kierującego strony do mediacji. Umowa może być zawarta także przez wyrażenie przez stronę zgody na mediację, gdy druga strona złożyła odpowiedni wniosek. W umowie o mediację strony określają w szczególności przedmiot mediacji, osobę mediatora albo sposób wyboru mediatora. Mediację prowadzi się przed wszczęciem postępowania, a za zgodą stron także w toku sprawy.

Jakie są zasady mediacji?

• Dobrowolność – strony do mediacji przystępują dobrowolnie, beż żadnego przymusu. Z własnej woli strony zgłaszają chęć uczestniczenia w postępowaniu mediacyjnym, z którego mogą zrezygnować na każdym jego etapie, bez jakichkolwiek negatywnych konsekwencji. 
• Bezstronność – zasad ta dotyczy osoby mediatora, który obowiązany jest traktować strony w sposób równorzędny. Każda ze stron ma równe prawa
  w mediacji, a efekt końcowy ma być zaakceptowany przez wszystkich uczestników. 
• Poufność – cały przebieg postępowania mediacyjnego jest objęty tajemnicą. Wszystko co zostanie powiedziane zarówno na spotkaniach indywidualnych, jak
  i spotkaniu wspólnym, pozostaje do wiadomości jedynie stron oraz mediatora.  
• Neutralność –  propozycje rozwiązania konfliktu są wypracowywane przez strony, bez propozycji ich rozwiązania przez mediatora. Mediator jest neutralny co do przedmiotu sporu, a warunki ugody są wspólnie wypracowywane przez strony. 
• Akceptowalność –  strony muszą wyrazić zgodę na konkretnego mediatora,
  w sytuacji kiedy z jakichkolwiek względów, u którejkolwiek ze stron, wystąpi chęć zmiany osoby mediatora, istnieje taka możliwość. Jest to prawo stron którego nie można odmówić. 

Kto może wziąć udział w mediacji?

Strony będące w konflikcie. Dodatkowo podczas spotkania mediacyjnego stronom mogą towarzyszyć pełnomocnicy, po uprzednim wyrażeniu zgody przez drugą stronę, ma to na celu zachowanie równości stron. 

Jakie sprawy rodzinne można uregulować w drodze mediacji?

W sprawach o rozwód i separację sąd może skierować strony do mediacji w każdym stanie sprawy, by umożliwić stronom ugodowe załatwienie spornych kwestii dotyczących zaspokojenia potrzeb rodziny, alimentów, sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej, kontaktów z dziećmi oraz spraw majątkowych podlegających rozstrzygnięciu w wyroku orzekającym rozwód lub separację. W przedmiotowej sprawie strony mogą w drodze mediacji ustalić kwestie dotyczące kontaktów
z małoletnim dzieckiem, a także podział wspólnego majątku, tym samym skracając czas trwania postępowania rozwodowego.

Jakie dokumenty otrzymuje się po przeprowadzonej mediacji?

• Ugoda mediacyjna – umową zawartą pomiędzy stronami konfliktu. Zawiera ona postanowienia mediacji wraz z rozwiązaniem konfliktu, które są korzystne dla obu stron. Przez podpisanie ugody strony wyrażają zgodę na wystąpienie do sądu z wnioskiem o jej zatwierdzenie, o czym mediator informuje strony.
• Protokół z mediacji – zgodnie z art. 183¹² Kodeksu postępowania cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 1550) Z przebiegu mediacji sporządza się protokół,
  w którym oznacza się miejsce i czas przeprowadzenia mediacji, a także imię, nazwisko (nazwę) i adresy stron, imię i nazwisko oraz adres mediatora,
  a ponadto wynik mediacji. Protokół podpisuje mediator. Jeżeli strony zawarły ugodę przed mediatorem, ugodę zamieszcza się w protokole albo załącza się do niego. Strony podpisują ugodę. Niemożność podpisania ugody mediator stwierdza w protokole. Mediator doręcza stronom odpis protokołu.

Dodatkowo podczas mediacji może zostać sporządzony plan wychowawczy. Zgodnie z art. 58 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie. Plan wychowawczy jest integralną częścią ugody zawartą pomiędzy stronami, niemniej jednak wola jego sporządzenia należy do stron. 

Co dalej gdy mediacja dobiegnie końca?

Jeżeli zawarto ugodę przed mediatorem, sąd, o którym mowa na wniosek strony niezwłocznie przeprowadza postępowanie co do zatwierdzenia ugody zawartej przed mediatorem. Jeżeli ugoda podlega wykonaniu w drodze egzekucji, sąd zatwierdza ją przez nadanie jej klauzuli wykonalności; w przeciwnym przypadku sąd zatwierdza ugodę postanowieniem. Jeżeli ugoda dotyczy roszczeń objętych różnymi postępowaniami sądowymi, strony wymieniają w ugodzie te postępowania oraz wskazują sąd, który podejmie czynności przewidziane w poszczególnych sprawach, chyba że prowadziłoby to do naruszenia przepisów o właściwości rzeczowej, mogącego skutkować nieważnością postępowania, lub właściwości wyłącznej. Odpis postanowienia o zatwierdzeniu ugody lub nadaniu ugodzie klauzuli wykonalności sąd doręcza pozostałym sądom wymienionym w ugodzie. Odpis postanowienia o zatwierdzeniu ugody lub nadaniu ugodzie klauzuli wykonalności stanowi podstawę do umorzenia postępowania w zakresie, w jakim dotyczy ono roszczeń objętych ugodą. Sąd odmawia nadania klauzuli wykonalności albo zatwierdzenia ugody zawartej przed mediatorem, w całości lub części, jeżeli ugoda jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa, a także gdy jest niezrozumiała lub zawiera sprzeczności.

Na kanwie niniejszej sprawy wskazać należy, iż strony mogą zawrzeć ugodę mediacyjną w której uregulują między sobą kwestie dotyczące opieki nad małoletnią, jak również dokonają uzgodnień w zakresie podziału majątku wspólnego. Taką ugodę wraz z planem wychowawczym oraz protokołem strony mogą dołączyć do pozwu rozwodowego przyspieszając tym samym całą procedurę rozwodową. 

Podstawa prawna:
Kodeks postępowania cywilnego

Autorka: Amanda Astran-Okońska