Dochodzenie zachowku w świetle nowelizacji przepisów kodeksu cywilnego

Pani Danuta została spadkobierczynią zmarłej dnia 01 września 2023 r. matki na podstawie testamentu. Matka w chwili śmierci była wdową i zostało przeprowadzone postępowanie spadkowe po zmarłym wcześniej tacie. Pani Danuta ma brata, z którym nie otrzymuje kontaktu. Brat nie interesował się również matką i nie pomagał jej. Nie był obecny również na pogrzebie. W przeszłości ubliżał rodzicom i był względem nich agresywny. Zmarła matka sporządzając testament nie wydziedziczyła jednak wyrodnego syna, a brata Pani Danuty. Pani Danuta obawia się, iż brat będzie chciał dochodzić od niej prawa do zachowku. Pani Danuta zgłosiła się do punktu Nieodpłatnych Porad Obywatelskich celem porady czy w jakikolwiek sposób może się bronić przed ewentualnym roszczeniem brata.

Zgodnie z art. 991 Kodeksu Cywilnego osobom, które byłyby powołane do spadku z ustawy (dziedziczenie ustawowe) przysługuje zachowek w wysokości połowy wartości udziału spadkowego, zaś osobom trwale niezdolnym do pracy lub małoletnim dwie trzecie.

W obecnym stanie prawnym znowelizowany Kodeks Cywilny zawiera art. 997¹, który to przepis wszedł w życie 22 maja 2023 r., którego § 1 stanowi:

„Obowiązany do zaspokojenia roszczenia z tytułu zachowku może żądać odroczenia terminu jego płatności, rozłożenia go na raty, a w wyjątkowych przypadkach – jego obniżenia, przy uwzględnieniu sytuacji osobistej i majątkowej uprawnionego do zachowku oraz obowiązanego do zaspokojenia roszczenia z tytułu zachowku.”

Przytoczony przepis wprowadza istotne narzędzie pozwalające dostosować sądowi rozstrzygnięcie do okoliczności konkretnej sprawy, uwzględniającej nie tylko czysto matematyczne wyliczenia wartości zachowku, jak miało to wcześniej miejsce.

Możliwość odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty, a w wyjątkowych przypadkach – obniżenia roszczenia z tytułu zachowku, zależy od zgłoszenia odpowiedniego żądania w toku procesu o zachowek.

Odnosząc powyższe przepisy do sytuacji Pani Danuty wskazać należy, iż żeby jej brat, skutecznie dochodził przysługującego mu zachowku musi wystąpić na drogę sądową przeciwko Pani Danucie.

Pani Danuta w odpowiedzi na ewentualny pozew o zachowek powinna powołać się na wprowadzony przepis art. 997¹KC, wnosząc w zależności od okoliczności o odroczenie płatności zachowku, rozłożenie go na raty, a biorąc pod uwagę postawę brata o jego obniżenie.