Porady Obywatelskie

Pani Karolina mieszka z partnerem, obydwoje są w podobnym wieku, nie ukończyli jeszcze 40 lat.  Mają dwoje małoletnich dzieci. Syn chodzi do szkoły podstawowej. Córka ma dopiero 4 lata. Po jej narodzeniu pani Karolina i partner zdecydowali, że Pani Karolina zrezygnuje z pracy i podejmie się wychowania dzieci a partner będzie dostarczał rodzinie środków utrzymania. Tak się też stało. Pani Karolina zajmuje się prowadzeniem domu i opieką nad dziećmi. Partner pani Karoliny po kilku miesiącach utrzymywania rodziny zaczął czuć się niesprawiedliwie traktowany jako ten który „musi pracować” a żona „siedzi w domu”. Zaczęły się konflikty na tym tle. Partner zaczął Pani Karolinie ograniczać środki na zakupy żywności i utrzymanie domu. Nie przemawiały do niego argumenty, że Pani Karolina wydaje racjonalnie pieniądze i służy to zaspokajaniu potrzeb rodziny. Partner zrobił się agresywny słownie, zaczęło dochodzić do rękoczynów: szarpania, popychania ale także obraźliwych słów, deprecjonowania aktywności, które na rzecz rodziny i wychowywania dzieci podejmowała Pani Karolina. Nie doszło jeszcze do widocznych skutków agresji fizycznej partnera ale pani Karolina żyje w permanentnym strachu, że partner skrzywdzi ją bądź dzieci. Co ma zrobić, nie ma widocznych śladów na ciele, że partner stosuje przemoc – jak więc ma to zgłosić na policję? Kto może jej pomóc?

Doradca poinformował panią Karolinę, że 22 czerwca 2023 r. weszła w życie nowa ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej, zastępująca dotychczas obowiązującą ustawę o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie.

Obecna Ustawa nosi nazwę o przeciwdziałaniu przemocy domowej, która została na nowo zdefiniowana. Zdefiniowano dwie formy przemocy dotychczas nie uwzględniane w Ustawie o przemocy w rodzinie: przemocy ekonomicznej oraz przemocy stosowanej z użyciem narzędzi elektronicznych.

Jako przemoc domową zdefiniowano  jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie, wykorzystujące przewagę fizyczną, psychiczną lub ekonomiczną, naruszające prawa lub dobra osobiste osoby doznającej przemocy domowej, w szczególności:

• narażające tę osobę na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia lub mienia,
• naruszające jej godność, nietykalność cielesną lub wolność, w tym seksualną,
• powodujące szkody na jej zdrowiu fizycznym lub psychicznym, wywołujące u tej osoby cierpienie lub krzywdę,
• ograniczające lub pozbawiające tę osobę dostępu do środków finansowych lub możliwości podjęcia pracy lub uzyskania samodzielności finansowej – przemoc ekonomiczna
• istotnie naruszające prywatność tej osoby lub wzbudzające u niej poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia, w tym podejmowane za pomocą środków komunikacji elektronicznej

Warto również zwrócić uwagę, że w definicji osób doznających przemocy domowej pojawiły się zapisy o osobie wspólnie zamieszkującej i gospodarującej oraz jej wstępnych, zstępnych, rodzeństwie i ich małżonkach oraz zapisy o osobie pozostającej obecnie lub w przeszłości w trwałej relacji uczuciowej lub fizycznej niezależnie od wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania. Oznacza to, że nie ma znaczenia czy pani Karolina jest w związku małżeńskim ze sprawcą przemocy, nie muszą być rodziną w tradycyjnym rozumieniu tego słowa, żeby Pani Karolina mogła się bronić i zgłosić przemoc.

Do kategorii sprawcy przemocy domowej może być zaliczona osoba pozostająca obecnie we wspólnym pożyciu ale także osoba będąca w przeszłości we wspólnym pożyciu oraz jej wstępni, zstępni, rodzeństwo i ich małżonkowie.

W definicji wyodrębniono również osobę małoletniego, ze wskazaniem że małoletni może być uznany za osobę doznającą przemocy domowej także jeśli jest  świadkiem przemocy wobec osoby/osób we wspólnym gospodarstwie domowym.

Praktycznym wsparciem dla osób doznających przemocy w domu jest procedura Niebieskiej Karty. Są to działania interwencyjne mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa pokrzywdzonemu oraz w celu zapobiegania aktom przemocy w przyszłości.

Procedura Niebieskiej Karty może zostać wszczęta przez przedstawicieli różnych instytucji:

a) jednostki organizacyjne pomocy społecznej,

b) gminne komisje rozwiązywania problemów alkoholowych,

c) policję,

d) oświatę i ochronę zdrowia

Procedurę „Niebieskiej Karty” można wszcząć także na skutek zgłoszenia dokonanego przez członka rodziny lub przez osobę będącą świadkiem przemocy w rodzinie, ale także przez samo wypełnienie formularza „Niebieskiej karty” przez pracownika jednej z wyżej wymienionych służb, jeżeli w toku prowadzonych czynności powzięli podejrzenie stosowania przemocy wobec członków wspólnego gospodarstwa domowego. Jeśli ofiarą przemocy jest dziecko, czynności związane z  procedurą muszą zostać przeprowadzone w obecności rodzica, opiekuna prawnego lub faktycznego.

Podejmowanie interwencji w środowisku wobec rodziny dotkniętej przemocą nie wymaga zgody osoby dotkniętej przemocą w rodzinie. Wprowadzono zasadę realizacji procedury według miejsca zamieszkania osoby doznającej przemocy domowej. Obowiązkiem powołanej grupy diagnostyczno-pomocowej jest zawiadomienie osoby podejrzanej o stosowanie przemocy domowej o wszczęciu procedury „Niebieskiej Karty”, nawet pod jej nieobecność.

Jeżeli w trakcie prowadzenia procedury „Niebieskiej Karty” dojdzie do zmiany miejsca zamieszkania osoby doznającej przemocy domowej albo osoby stosującej przemoc, wówczas gminą właściwą do prowadzenia procedury jest ta, w której zamieszkuje osoba doznająca przemocy domowej. 

Wobec sprawcy, członkowie zespołu interdyscyplinarnego lub grupy roboczej mają za zadanie zdiagnozować sytuację domową, przekazać informacje o konsekwencjach popełnianych czynów; motywować sprawcę do udziału w programach oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych;  przekazać informacje o koniecznych do zrealizowania działaniach w celu zaprzestania stosowania przemocy domowej.

Procedura „Niebieskiej Karty” kończy się w przypadku: ustania przemocy domowej i uzasadnionego przypuszczenia o zaprzestaniu dalszego stosowania przemocy domowej oraz po zrealizowaniu indywidualnego planu pomocy.

Zgodnie ze zmianami w procedurze „Niebieskiej karty”, po zakończeniu procedury grupa diagnostyczno-pomocowa zobowiązana jest do prowadzenia działań monitorujących stan bezpieczeństwa osób, które doznawały przemocy domowej w okresie 9 miesięcy od zakończenia procedury.

Warto również, aby osoba dotknięta przemocą złożyła oficjalne zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na najbliższym komisariacie policji lub w prokuraturze, najlepiej od razu wraz z wnioskiem o ściganie sprawcy tego przestępstwa. 

Do wszczęcia postępowania dotyczącego niektórych przestępstw, samo zawiadomienie nie wystarczy, a konieczne będzie złożenie przez pokrzywdzonego wniosku o ściganie, który można także złożyć wraz z zawiadomieniem o popełnieniu przestępstwa.

Przedstawione rozwiązania mają służyć osobom pokrzywdzonym. Mają zapewnić im bezpieczeństwo oraz skutecznie powstrzymać przemoc i agresję w każdej formie, która dotyczy nie tylko skutków fizycznych ale powoduje również krzywdę psychiczną u osób dotkniętych przemocą. Przemoc przynosi także krzywdę uczestnikom będącym świadkami przemocy, zwłaszcza małoletnim. Dlatego na każdy rodzaj przemocy trzeba niezwłocznie reagować, by nie spowodowała nieodwracalnych skutków.

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie oraz niektórych innych ustaw

Autorka: Agnieszka Pożarowska