Pani Janina jest niezadowolona z adwokata, którego przydzielił jej sąd z urzędu. Ma do niego wiele zastrzeżeń. Przede wszystkim jej pełnomocnik nigdy nie ma czasu, na rozprawy przychodzi nie dość, że spóźniony to jeszcze nieprzygotowany, nie konsultuje z panią Janiną stanowiska, jakie przedstawia w sądzie. Pani Janina ma wrażenie jakby wogóle nie był zainteresowany jej sprawą. Pani Janina jest zirytowana gdyż wielokrotne telefoniczne próby nawiązania kontaktu z jej adwokatem nie przynoszą żadnego rezultatu. Pan adwokat nie odbiera telefonu i nie oddzwania. Ponieważ sprawa dotyczy odszkodowania z ubezpieczenia, pani Janinie zależałoby na osobie, która się zaangażuje i będzie bronić jej interesów. Pani Janina wie, jak trudno jest wygrać z towarzystwem ubezpieczeniowym. Chciałaby zmienić przydzielonego jej pełnomocnika. Pyta jak to zrobić?
W postępowaniu cywilnym, kwestie udzielenia pomocy prawnej z urzędu regulują przepisy art. 117 – 124 kodeksu postępowania cywilnego. Przepisy te jednak nie precyzują zmiany adwokata przydzielonego z urzędu. Zgodnie z art. 117 k.p.c. strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub części ma prawo zgłosić, na piśmie lub ustnie do protokołu, wniosek o ustanowienie dla niej adwokata lub radcy prawnego. Sąd uwzględni wniosek, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny. Z przepisów tych wynika jednoznacznie, że sąd ma pełną swobodę w zakresie zgłoszonego wniosku strony w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Podobnie będzie w razie wniosku o zmianę takiego pełnomocnika. Jest to zgodne z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 1978 roku, sygn. akt I PRN 123/78, zgodnie z którym, wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu nie ma dla sądu charakteru wiążącego, lecz podlega ocenie.
Zgodnie z art. 118 Kodeksu postępowania cywilnego, ustanowienie adwokata lub radcy prawnego przez sąd jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa procesowego. Adwokat lub radca ustanowiony przez sąd musi zastępować stronę do prawomocnego zakończenia postępowania, chyba że z postanowienia sądu wynika, iż obowiązek zastępowania strony ustaje wcześniej. Uwaga! Przepis ten nie przewiduje możliwości zmiany pełnomocnika z urzędu na wniosek strony. Może ona natomiast starać się o zmianę adwokata wyznaczonego przez okręgową radę adwokacką lub radcy prawnego wyznaczonego przez radę okręgowej izby radców prawnych. To organ samorządu adwokackiego lub radcowskiego wyznacza konkretną osobę do sprawowania funkcji pełnomocnika strony z urzędu. Do niego należy się zwrócić o zmianę. Jeśli organ samorządu uzna wniosek o zmianę pełnomocnika za niezasadny, to w dalszym ciągu dotychczas stronę będzie reprezentować wyznaczony pełnomocnik. Stanowisko strony krytycznie oceniające działania pełnomocnika z urzędu może stanowić ważny powód złożenia przez tego adwokata lub radcę prawnego wniosku o zwolnienie go z obowiązku zastępowania strony w procesie.
Jak stwierdził Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z 11 lutego 2015 r. (sygn. akt: I ACa 1652/14), sąd nie jest w żaden sposób związany wnioskiem strony co do chęci zmiany ustanowionego pełnomocnika na innego. Dotychczas ustanowiony pełnomocnik ma więc obowiązek reprezentować stronę.
Strona, dla której ustanowiono adwokata z urzędu, może wypowiedzieć mu pełnomocnictwo procesowe i oświadczyć, że będzie działać samodzielnie.
Wypowiedzenia pełnomocnictwa w sprawie cywilnej można dokonać w każdym czasie, zarówno w formie pisemnej, jak i ustnej – poprzez złożenie odpowiedniego oświadczenia przed sądem, które następnie zostanie wciągnięte do protokołu.
Doradca obywatelski poradził pani Janinie aby złożyła wniosek o zmianę adwokata do Okręgowej Rady Adwokackiej. Doradca pomógł pani Janinie sporządzić wniosek wraz z uzasadnieniem. Jeśli Rada uwzględni wniosek pani Janiny, wówczas wyznaczy innego adwokata. Może też się zdarzyć, że dotychczasowy adwokat, po zapoznaniu się z uzasadnieniem pani Janiny, złoży wniosek o zwolnienie go z obowiązku zastępowania pani Janiny w procesie. Wówczas Rada wskaże nowego adwokata. Gdyby zaś Rada uznała wniosek pani Janiny za bezzasadny, może ona wypowiedzieć dotychczasowemu adwokatowi pełnomocnictwo procesowe i oświadczyć, że będzie działała samodzielnie.
Podstawa prawna: Kodeks postępowania cywilnego
Autor: Anna Pieślak
Porady Obywatelskie 